Ο Κορνήλιος Καστοριάδης και η Αθηναϊκή Δημοκρατία

Μπορεί να αποτελέσει η Αθηναϊκή Δημοκρατία οδηγό για τον τρόπο που θα λειτουργεί η Δημοκρατία στη σημερινή εποχή; Είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει τον Κ.Καστοριάδη σε πολλές δημοσιεύσεις του και το συμπέρασμα που βγαίνει δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξο.
Στο κείμενο* που παραθέτω στη συνέχεια αναδεικνύονται κάποιοι από τους προβληματισμούς που προκύπτουν από τη σύγκριση του δημοφιλέστερου πολιτεύματος ανάμεσα στη σημερινή εποχή και σε εκείνην της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Η συχνότητα και ο τρόπος με τον οποίο αναφέρεται ο Καστοριάδης στην Αρχαία Ελλάδα και ειδικότερα στην Αθήνα δείχνουν ότι τα επιτεύγματα της στον τομέα πρωτίστως της πολιτικής και δευτερευόντως της φιλοσοφίας και της τραγωδίας τον γοητεύουν και τον εμπνέουν, θεωρεί ότι στην Αρχαία Ελλάδα, μολονότι δε δημιουργήθηκαν ποτέ ιδεώδεις θεσμοί, συντελέστηκε η αμφισβήτηση των ήδη υπαρχόντων θεσμών, η οποία σηματοδότησε τη ρήξη με την ετερονομία και ταυτόχρονα την κίνηση προς την κατεύθυνση της αυτονομίας. Επικαλούμενος μάλιστα το Θουκυδίδη, υπογραμμίζει την ταύτιση της πόλης με τους πολίτες της, για να σταθεί ακολούθως στην τριπλή ιδιότητα των πολιτών ως "αυτονόμων" (αφού ορίζουν οι ίδιοι τους νόμους τους), ως "αυτοδίκων" (αφού δικάζουν οι ίδιοι τις παραβάσεις που γίνονται) και ως "αυτοτελών" (αφού κυβερνούν οι ίδιοι τον εαυτό τους). Συμπεραίνει λοιπόν ότι στη δημοκρατία οι ίδιοι οι πολίτες δίνουν στον εαυτό τους το νόμο, δηλαδή διαμορφώνουν οι ίδιοι τους θεσμούς, με βάση τους οποίους ζουν, και συγκροτούν οι ίδιοι την κυβέρνηση, μέσω της οποίας καθορίζουν προς τα πού θα βαδίσουν. Επομένως, "εάν δεν είμαστε αυτόνομοι, αυτόδικοι και αυτοτελείς, δεν μπορούμε (...) να πούμε ότι ζούμε σε δημοκρατία".

Ο Τσίπρας, το ΔΝΤ, το Βερολίνο και τα βραχυπρόθεσμα (του Στ.Λυγερού)

Όλα είναι  ρευστά πλέον, όπως φαίνεται. Το αποτέλεσμα του ιταλικού δημοψηφίσματος, όσο και αν δεν προκάλεσε άμεσες εξελίξεις, δεν παύει να είναι ένας κρίκος της ευρωπαϊκής αλυσίδας που φαίνεται πως χαλαρώνει.
Το άρθρο του κ.Σταύρου Λυγερού που αναδημοσιεύω παρακάτω έχει γραφτεί περίπου μια βδομάδα νωρίτερα. Σε ορισμένα από τα θέματα που θίγει έχουν σημειωθεί κάποιες - έστω και ανεπαίσθητες - εξελίξεις. Παρ'όλα αυτά, καταγράφει και κάποιες προοπτικές σχετικά με το πού μπορεί να βαδίσουν τα πράγματα.

Όπως έχει καταστεί σαφές από τη ρητορική του, εδώ και καιρό ο Τσίπρας είχε επενδύσει όλες τις πολιτικές ελπίδες του στην ικανοποίηση από την Ευρωζώνη τριών αιτημάτων: Πρώτον, την επαρκή ελάφρυνση του χρέους. Δεύτερον τη συμμετοχή της Ελλάδας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το οποίο έληγε τον Μάρτιο και παρατείνεται μέχρι το τέλος του 2017. Τρίτον, τη μείωση του στόχου για πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ από το 2018 και για τα επόμενα χρόνια.
Όσον αφορά το χρέος, το  Eurogroup της 15^ης Μαϊου 2016 είχε αποφασίσει την ανακοίνωση των λεγόμενων βραχυπρόθεσμων μέτρων ουσιαστικά πριν τη λήξη του 2016. Στην πραγματικότητα, πέρα από το ελληνικό αίτημα, ήταν η απαίτηση του ΔΝΤ που είχε υποχρεώσει τον Σόιμπλε να αποδεχθεί έστω και αυτό το λίγο. Υπενθυμίζουμε ότι η γερμανική Βουλή (και η ολλανδική) έχουν θέσει ως όρο για την εκταμίευση των δόσεων τη συμμετοχή του Ταμείου στο ελληνικό πρόγραμμα.
Το ΔΝΤ υποστηρίζει σταθερά δύο θέσεις που εξυπηρετούν την Αθήνα: Πρώτον ότι το ελληνικό χρέος δεν είναι βιώσιμο και ως εκ τούτου απαιτείται γενναία ελάφρυνσή του και μάλιστα άμεσα. Δεύτερον, ότι ο στόχος για πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% από το 2018 και μετά είναι μη ρεαλιστικός και πως πρέπει να μειωθεί στο 1,5%. Είναι οι δύο θέσεις που δεν δέχεται το Βερολίνο.

Ευνοϊκές οι συνθήκες για τον Beppe Grillo, μπορεί όμως να κυβερνήσει;

Οι πολιτικές εξελίξεις στην Ιταλία δεν αποκλείεται να επηρεάσουν και τις εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πολύ περισσότερο επειδή στη χώρα αυτή γίνεται σεβαστή η ψήφος των πολιτών - σε μεγάλο βαθμό, τουλάχιστον - και που σίγουρα έγινε σεβαστό το αποτέλεσμα του πρόσφατου δημοψηφίσματος.

Παρακάτω, αναδημοσιεύω ένα άρθρο από τους Financial Times που υπογράφει όμως ένας Ιταλός, o James Politi*. Μπορούμε λοιπόν να τον θεωρήσουμε ως αρμόδιο για να μας δώσει μια εικόνα της σημερινής πραγματικότητας στη γείτονα χώρα. Και το καταφέρνει με αρκετά γλαφυρό τρόπο.

 

Για πολλά χρόνια, ο Ερμάνο Πέργκολα, ένας 66χρονος πωλητής κεραμικών ειδών, υποστήριζε το κόμμα Φόρτσα Ιτάλια και χαρακτήριζε τον εαυτό του πιστό οπαδό του Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Ενώ έκλεινε όμως την περασμένη εβδομάδα το κατάστημά του στην Πομέτσια, μια παραλιακή πόλη νοτίως της Ρώμης, είπε ότι στρέφεται τώρα προς το Κίνημα των Πέντε Αστέρων, το ανερχόμενο αντισυστημικό κόμμα της χώρας. 

«Δοκιμάσαμε τα τελευταία χρόνια όλων των ειδών τα προγράμματα – και πήγαν στα σκουπίδια», είπε. «Ας δοκιμάσουμε λοιπόν κι αυτούς τους τύπους. Η δοκιμή δεν βλάπτει, έτσι δεν είναι;» 

Ο Πέργκολα είναι ένας από τα 19,4 εκατομμύρια Ιταλών που ψήφισαν ΟΧΙ στο δημοψήφισμα για τη συνταγματική μεταρρύθμιση. Το αποτέλεσμα αυτό αποτέλεσε θρίαμβο για το κόμμα που ίδρυσε ο Μπέπε Γκρίλο το 2009, το οποίο έχει ταχθεί υπέρ ενός δημοψηφίσματος για την αποχώρηση της Ιταλίας από το ευρώ. 

«Βγήκαμε στην πλατεία και πανηγυρίσαμε, ήταν μια όμορφη στιγμή», λέει ο Φάμπιο Φούτσι, ο 37χρονος δήμαρχος της Πομέτσια, όπου το ΟΧΙ έλαβε 73%. 

Το ερώτημα που θέτουν όμως τα παραδοσιακά κόμματα της Ιταλίας, μαζί με το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες, είναι κατά πόσον οι Πέντε Αστέρες μπορούν να μετατρέψουν αυτή την επιτυχία σε νίκη στις βουλευτικές εκλογές. 

Αν όχι τώρα, πότε; (του Γ.Βαρουφάκη)

Στο άρθρο του που δημοσιεύτηκε προχθές στην Εφημερίδα των Συντακτών, ο Γ.Βαρουφάκης ξεσκεπάζει την εικόνα που προσπάθησε η Κυβέρνηση να περάσει στους πολίτες ως αληθινή και προτρέπει τον πρωθυπουργό να αντισταθεί, θεωρώντας ότι αυτή η χρονική περίοδος είναι η πλέον κατάλληλη.
Θεωρητικά δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω με τα γραφόμενά του. Πρακτικά δεν μπορώ να ξέρω αν - σε περίπτωση που ήταν (και) αυτή τη χρονική στιγμή υπουργός Οικονομικών - θα ήθελε ή θα μπορούσε να εφαρμόσει αυτά που προτρέπει την τωρινή κυβέρνηση να κάνει.
Εφόσον όμως δεν το ξέρουμε αυτό, δεν μπορούμε να τον κατηγορήσουμε γι'αυτά που γράφει, αν και πολλοί θα ανατρέξουν στην πολιτική που εφάρμοσε ο ίδιος όταν ήταν υπουργός και θα τον κρίνουν κάνοντας συγκρίσεις.
Πολλά έχουν συμβεί, όμως, από τότε γι'αυτό ας επικεντρωθούμε πλέον στο σήμερα. 

Ήταν το Eurogroup που, υποτίθεται, θα αντάμειβε την κυβέρνηση με ανακουφιστική αναδιάρθρωση χρέους.

Κατέληξε να είναι το Eurogroup που μονιμοποίησε τη σκληρότατη, συνεχώς αύξουσα λιτότητα για τα επόμενα δέκα χρόνια και τη ματαίωση της οποιασδήποτε ουσιαστικής ελάφρυνσης του χρέους.  

Μέσα από τα σαγόνια μιας προαναγγελθείσης επιτυχίας η κυβέρνηση «απέσπασε» ένα Βατερλό.

Ας δούμε τα πράγματα ψυχρά και αντικειμενικά από τη σκοπιά του τι έπρεπε να γίνει, τι ήλπιζε (και υποσχόταν) η κυβέρνηση ότι θα γίνει και τι τελικά έγινε.

Τι έπρεπε να έχει γίνει κατ’ ελάχιστον.

Τα ελάχιστα προαπαιτούμενα για την ανάκαμψη ήταν:

    (1) Αναδιάρθρωση χρέους που να επιτρέπει στόχο πρωτογενούς πλεονάσματος (από το 2017 και για κάθε έτος μετά, συμπεριλαμβανόμενου και του 2018) το πολύ της τάξης του 1,5% του ΑΕΠ – κάτι που θα ισοδυναμούσε με πάγωμα της λιτότητας στα σημερινά επίπεδα (δηλαδή το ελάχιστο που απαιτείται).

    (2) Επαναφορά της πρόσβασης των ελληνικών τραπεζών στη ρευστότητα της ΕΚΤ (τεχνικά μιλώντας, επαναφορά του waiver που «τράβηξε» η ΕΚΤ την 4η Φεβρουαρίου του 2015).

    (3) Ανακοίνωση ότι από τον Ιανουάριο οι ελληνικοί «τίτλοι» (δηλαδή χρέος «ελληνικής κοπής», π.χ. κρατικά ομόλογα αλλά και ιδιωτικό χρέος) θα συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ, δίνοντας μια εκ των ων ουκ άνευ ένεση αισιοδοξίας.

Το ζήτημα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου μετά το 1990

To ζήτημα της αποπληρωμής από πλευράς της Γερμανίας του κατοχικού δανείου και των αποζημιώσεων που οφείλονται στη χώρα μας, επανέρχεται κάθε τόσο στην επικαιρότητα μετά τη διακήρυξη από πλευράς των ελληνικών κυβερνήσεων (όποτε θυμούνται αυτό το θέμα) ότι θα επιμείνουν στη διεκδίκηση αυτών των ποσών (αν και το ύψος στο οποίο ανέρχονται αυτά τα ποσά δεν έχει καθοριστεί ακόμα).
Αρκετές φορές οι ελληνικές κυβερνήσεις είχαν υποβάλλει κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες αιτήματα για την καταβολή αυτών των γερμανικών οφειλών προς τη χώρα μας χωρίς επιτυχία, αφού προσέκρουαν στην άρνηση των γερμανών με το επιχείρημα ότι η Συμφωνία του Λονδίνου του 1953 την είχε απαλλάξει από αυτήν την καταβολή μέχρι την οριστική επίλυση του γερμανικού ζητήματος, δηλαδή την επανένωση.
Μετά την επανένωση του 1990 η χώρα μας έθεσε ξανά το θέμα επίσημα στις 14 Νοεμβρίου του 1995 με τη ρηματική διακοίνωση που επέδωσε ο Έλληνας πρέσβυς στη Γερμανία Ιωάννης Μπουρλογιάννης-Τσαγγαρίδης στο γερμανό υφυπουργό Εξωτερικών Χάρτμαν, χωρίς αποτέλεσμα (φυσικά !).
Στο παρακάτω κείμενο του Δημ.Κ.Αποστολόπουλου* περιγράφεται η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί πάνω σε αυτό το θέμα από το 1990 και μετά, ενώ προτείνονται και κάποια επιχειρήματα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει η χώρα μας στις συζητήσεις για τη διεκδίκηση αυτών των ποσών.

-->

Το ζήτημα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου μετά το 1990

Μόνο σε έναν και μοναδικό ουσιαστικό λόγο θα μπορούσε να στηριχθεί η αναβολή της αποπληρωμής των πολεμικών χρεών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και αυτός ήταν η διαίρεση των δύο Γερμανιών. Το 1990 οι δύο Γερμανίες ενώθηκαν και το θέμα της Γερμανίας ρυθμίστηκε οριστικά στο διεθνές πεδίο. Από τη δεκαετία του 1990 δημιουργήθηκαν οι συνθήκες για την Ελλάδα, όπως και για άλλες χώρες, που καταστράφηκαν από τη Γερμανία κατά τη διάρκεια του πολέμου, ώστε να ξεκινήσει εκ νέου η πολιτική συζήτηση γύρω από την προβληματική των αποζημιώσεων. Με την υπογραφή της Συνθήκης της Μόσχας της 12ης Σεπτεμβρίου 1990 (γνωστής ως Συνθήκης «2+4»: Δυτική και Ανατολική Γερμανία μαζί με ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία), η οποία βέβαια σύμφωνα με την άποψη της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης δεν έχει τη νομική ισχύ Συνθήκης Ειρήνης, αλλά από τη στιγμή που ρυθμίζει οριστικά το γερμανικό ζήτημα είναι λογικό να ερμηνευθεί ως τέτοια, είναι σαφές ότι το Σύμφωνο του Λονδίνου του 1953, που μέχρι τότε αποτελούσε εμπόδιο για τη χορηγία αποζημιώσεων, μετατράπηκε σε δεσμευτική για την ενιαία Γερμανία νομική υποχρέωση. Στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε η ελληνική κυβέρνηση με την επίδοση της ρηματικής διακοίνωσης του 1995.

Γιατί η κυβέρνηση παίζει τα ρέστα της στο χρέος

Μια επίκαιρη πολιτική ανάλυση για τα τεκταινόμενα κάνει ο κ.Σταύρος Λυγερός στο άρθρο του που αναδημοσιεύω στη συνέχεια.

Επιθυμία για ολοκλήρωση της αξιολόγησης
Μπορεί η κυβέρνηση να καλλιεργεί στην κοινή γνώμη -προσεκτικά, είναι η αλήθεια- το δικό της αφήγημα για success story στην οικονομία, αλλά στο Μαξίμου έχουν συνείδηση πως τα πάντα θα κριθούν από την έκβαση της μάχης για την ελάφρυνση του χρέους.

Προϋπόθεση για να συζητηθεί στη συνεδρίαση του Eurogroup στις 5 Δεκεμβρίου είναι οι διαπραγματεύσεις με το κουαρτέτο να καταλήξουν τις επόμενες ημέρες σε συμφωνία. Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, η εντολή του Μαξίμου προς τους εμπλεκόμενους υπουργούς είναι να εξαντλήσουν όλα τα περιθώρια για άμβλυνση των υπέρμετρων απαιτήσεων, κυρίως του ΔΝΤ, στον τομέα των Εργασιακών, αλλά να μη διακινδυνεύσουν ναυάγιο αυτού του κύκλου των διαπραγματεύσεων. Η οδηγία του πρωθυπουργού, ότι το κουαρτέτο δεν πρέπει να φύγει από την Ελλάδα χωρίς συμφωνία, πρακτικά σημαίνει ότι η ελληνική πλευρά είναι άοπλη διαπραγματευτικά. Σύμφωνα με υψηλά ιστάμενο κυβερνητικό παράγοντα, «μας πονάει το γεγονός ότι είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε πίσω, αλλά το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από τα Εργασιακά και τα άλλα θέματα της ατζέντας. Αν δεν έχουμε συμφωνία πριν φύγουν οι θεσμοί, δεν θα μπορέσει το Euroworking Group στις 28 του Νοέμβρη να ανάψει το πράσινο φως και θα χαθεί η δυναμική που υπάρχει για να συζητηθεί η ελάφρυνση του ελληνικού χρέους στο Eurogroup στις 5 του Δεκέμβρη. Ο Σόιμπλε θα το ήθελε πολύ, αλλά είμαστε αποφασισμένοι να μη χάσουμε το τρένο».

Αναφερόμενη στις διαπραγματεύσεις για τη δεύτερη αξιολόγηση, άλλη κυβερνητική πηγή μάς είπε ότι αυτή τη φορά η κυβέρνηση είναι πολύ πιο καλά προετοιμασμένη. Στο πλαίσιο της εντολής του πρωθυπουργού να μην υπάρξουν καθυστερήσεις έγιναν από το καλοκαίρι συσκέψεις. Σε αυτές αποφασίστηκε κάθε υπουργείο να επεξεργαστεί συγκεκριμένες προτάσεις για τα θέματα της ατζέντας, ώστε να μην περιέλθει στη μειονεκτική θέση να διαπραγματεύεται αποκλειστικά στη βάση των απαιτήσεων του κουαρτέτου.

Αν οι εκλογές μπορούσαν να αλλάξουν κάτι....

Ακούμε πάλι να γίνεται κουβέντα για εκλογές (όχι ότι σταματάει ποτέ αυτή η συζήτηση...). Αναρωτιέμαι πόσο μπορεί να ενδιαφέρει τους μη ενταγμένους κομματικά πολίτες αυτό το θέμα, με τις διαμορφωμένες από την ξένη επιτήρηση συνθήκες, πέραν του ότι είναι ένα happening που δίνει μια ψευδαίσθηση ότι μπορεί ο ψηφοφόρος να αποφασίσει για τη ζωή του.

Στην πραγματικότητα όμως, οι εκλογές - ειδικά αυτά τα μνημονιακά χρόνια - απλά εναλλάσσουν στις υπουργικές και βουλευτικές καρέκλες τα πρόσωπα τα οποία θα καρπωθούν οφέλη που έχουν νομοθετηθεί κατά καιρούς υπέρ τους.

Αν σκεφτούμε ότι τα συμφέροντα εκείνων που βρίσκονται στις θέσεις της εξουσίας (αν και αυτά τα χρόνια δεν ασκούν καμία εξουσία, εφόσον εφαρμόζουν εντολές που τους έρχονται έξωθεν) διαφέρουν από τα συμφέροντα αυτών που τους ψηφίζουν, τότε οι όποιες νομοθετικές ρυθμίσεις ψηφίζονται από τη Βουλή ποιους θα ωφελούν;

Για να το δούμε και ιστορικά. Υπάρχει παράδειγμα καθεστώτος που να μην καταπίεζε η άρχουσα μειοψηφία την εργαζόμενη πλειοψηφία. Από τα φεουδαρχικά κράτη, όπου οι γαιοκτήμονες ξεζούμιζαν τους υποτελείς τους, στα δικτατορικά καθεστώτα, όπου μια μειοψηφία που είχε καταλάβει με βία την εξουσία καταπίεζε του πολίτες, μετά στα κομμουνιστικά κράτη όπου υπήρχε στέρηση ελευθεριών ώστε να μπορεί η κυβερνώσα νομενκλατούρα να επωφελείται από την εργασία των υπηκόων, μέχρι τα καπιταλιστικά καθεστώτα, όπου ευημερεί η οικονομική ελίτ διατηρώντας τη μεγάλη μάζα στη φτώχεια και εν πολλοίς στην εξαθλίωση.

Οι αρχαίοι φιλόσοφοι διδάσκουν τους σύγχρονους Έλληνες

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διδασκαλία των αρχαίων ελλήνων φιλοσόφων έχει διαχρονική αξία. Ενστερνιζόμενοι τις διδαχές τους και προσαρμόζοντάς τες στα σημερινά δεδομένα, μόνο ωφελημένοι θα μπορούσαμε να βγούμε.
Για τα παραπάνω πήρα αφορμή από ένα βιβλίο που έπεσε στα χέρια μου με τίτλο "Έξι Έλληνες φιλόσοφοι μιλούν για την σύγχρονη Ελλάδα", στο οποίο η συγγραφέας του Βιργινία Φατσή χρησιμοποιεί το απόσταγμα της διδασκαλίας του Επίκουρου, του Αναξαγόρα, του Ερατοσθένη, του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα και του Σωκράτη με σκοπό να αποδείξει ότι οι απόψεις τους μπορούν να μας βοηθήσουν σε περιόδους κρίσης - σαν αυτή που ζούμε - και να μας χρησιμεύσουν ως πνευματικό εφαλτήριο, με το οποίο θα καταφέρουμε να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες των δυσάρεστων καταστάσεων που βιώνουμε. 
Ενδεικτικά, παραθέτω στη συνέχεια την εισαγωγή από αυτό το βιβλίο κι ελπίζω να προτρέψει αρκετούς να προσφύγουν στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και να ωφεληθούν από τις αιώνιες αξίες της. 

«Έξι Έλληνες φιλόσοφοι μιλούν για την σύγχρονη Ελλάδα»

Οι Έλληνες σήμερα όχι μόνο δεν παράγουν πολιτισμό, αλλά αντίθετα με τις πράξεις και τις αποφάσεις τους καταστρέφουν καθημερινά τον πολιτισμό τους.
Αυτή η κακοδαιμονία άρχισε από πολύ παλιά, τότε που οι Αθηναίοι έστειλαν τον Σωκράτη στον θάνατο, αν και γνώριζαν πολύ καλά ότι η δημοκρατία τους ποτέ δεν θα μπορούσε να συνέλθει από το πλήγμα αυτής της πράξης.
Σήμερα, οι πράξεις που τραυματίζουν την δημοκρατία μας δεν έχουν τέλος. Καθημερινά παρακολουθούμε τα ασύστολα ψέματα, τις χωρίς προσχήματα μεθοδεύσεις, τις βάναυσες παραβιάσεις της ηθικής μας, μαζί με την αμηχανία των θεσμικών φορέων και των συλλογικών σχημάτων που δεν γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν σε αυτήν τη καταστροφή.
Όπου όμως δεν λειτουργούν οι θεσμοί, απομένει ως φορέας ηθικής και ελπίδας ο άνθρωπος. Ο ίδιος άνθρωπος που υποτάχθηκε στις νομοτέλειες των συλλογικών κινημάτων και θυσίασε τα ατομικά του συμφέροντα για το κοινό καλό.
Αυτός ο άνθρωπος, όλοι εμείς, είμαστε ο φορέας της αλλαγής. Μιας αλλαγής που θα ξαναφέρει στην Ελλάδα την αλληλεγγύη, την ομοθυμία και την συνεργασία μέσα από έργα κοινής ωφέλειας.

Όταν γύρω μας δεν υπάρχει ορατή διέξοδος, σηκώνουμε τα μάτια ψηλά και είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε όποιο μήνυμα υπάρχει για εμάς από τον ουρανό.
Τύχη αγαθή θέλησε να υπάρχουν ακόμα οι Έλληνες που δημιούργησαν την Ελλάδα και να είναι έτοιμοι να προτείνουν λύσεις στα φλέγοντα ζητήματα της εποχής.
Μόνο που αυτές οι λύσεις δεν απευθύνονται σε συλλογικά σχήματα αλλά σε κάθε άνθρωπο που είναι έτοιμος να τις ακούσει. Έτσι στις εποχές της κρίσης των θεσμών, αναδεικνύονται και καλλιεργούνται νέες ποιότητες του ανθρώπου.

Ο Norman Mailer για την αέναη τριμερή πάλη Καλού, Κακού και Ανθρώπου

Πολλά από τα έργα του Νόρμαν Μέιλερ κυριαρχούνται από την πάλη ανάμεσα στο καλό και στο κακό με έπαθλο τον Άνθρωπο. Το απόσπασμα που διάλεξα να αναδημοσιεύσω πιο κάτω από το βιβλίο "Περί Θεού", που περιέχει μια συζήτηση ανάμεσα στο συγγραφέα και στο φίλο και συνεργάτη του Μάικλ Λένον, αναφέρεται σε αυτές ακριβώς τις απόψεις του Μέιλερ, ταυτοποιώντας τις έννοιες του καλού και του κακού με τις έννοιες του Θεού και του Διαβόλου.
Όπως είναι σε θέση να καταλάβουν οι αναγνώστες αυτού του blog, ο συγγραφέας, που άλλωστε δηλώνει υπαρξιστής, δεν χρησιμοποιεί τις λέξεις Θεός και Διάβολος (μόνο) με τον τρόπο που τις χρησιμοποιούν οι θεοσεβούμενοι, αλλά με τρόπο που θα βοηθήσει τους αναγνώστες του να εμβαθύνουν στην τριμερή σχέση/πάλη καλού, κακού και ανθρώπου. 
Οι απόψεις του είναι διατυπωμένες έτσι ώστε να μπορούν να φανούν χρήσιμες και κατανοητές τόσο στους θεοσεβούμενους, όσο και στους αγνωστικιστές ή άθεους.  

Σε μια από τις πρώτες μας συζητήσεις είπες ότι δημιουργηθήκαμε από κάποιον ή κάτι όχι και τόσο αλλιώτικο από εμάς. Άρα, κατά κάποιον τρόπο, δημιουργηθήκαμε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Του;
Ναι, Το πιστεύω.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε περισσότερο καλοί παρά κακοί; 
Είμαστε δυνητικά περισσότερο καλοί. Όταν ένας καλός άνδρας και μια καλή γυναίκα κάνουν ένα παιδί, έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι το παιδί θα γίνει καλός άνθρωπος. Δεν είναι όμως δεδομένο. Οι καλοί γονείς μπορεί να κάνουν και κακά παιδιά.
Εάν δημιουργηθήκαμε κατ’ εικόνα του Θεού και είμαστε δυ­νητικά καλοί, αλλά τελικά επιλέγουμε το κακό, τότε μπορεί να ήμασταν ανέκαθεν κακοί.
Πρόσεξε τα λόγια σου - «ανέκαθεν κακοί». Εάν, κατά τη Δημιουργία, ο Διάβολος ήταν παρών και μπήκε κι εκείνος μέσα μας, τότε αυτό που αποκαλούμε προπατορικό αμάρτημα μπορεί να θεωρηθεί ως η υποχρεωτική συνεργασία του Θεού με το Διάβολο. Γεννιόμαστε καλοί και κακοί.
Πενήντα πενήντα;
Το θέμα είναι ότι, είτε πενήντα πενήντα, είτε εξή­ντα σαράντα, είτε εβδομήντα τριάντα, τα ποσοστά αλλάζουν για τον καθένα μας, διότι μαίνεται ένας σφοδρός ασταμάτητος πόλεμος, όχι μόνο ανάμεσα στο Θεό και το Διάβολο -το ξαναλέω- αλλά στο Θεό και τo Διάβολο καθώς πολεμούν μέσα μας. Εμείς κλείνουμε τις δικές μας συμφωνίες μαζί Τους. Θεός και Διάβολος δεν διαθέτουν τα μέσα ώστε να μας ελέγχουν απόλυτα συνεχώς. Δεν περνάμε τη μέρα μας κανονικά, με το Θεό από το ένα μας πλευρό και το Διάβολο από το άλλο - όχι κάθε άλλο! Μας προσεγγίζουν όταν τραβάμε την προσοχή τους, ό­ταν κινδυνεύουν τα συμφέροντά Τους και τα δικά μας. Η ιδέα, πίσω από όλες αυτές τις εικασίες, είναι ότι η θεϊκή ενέργεια είναι σαν την ανθρώπινη – κάθε άλλο παρά ανεξάντλητη. Ο Θεός και ο Διάβολος είναι υποχρεωμένοι να εξοικονομούν ενέργεια, επομένως να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή σε κάποια στοιχεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς παρά σε άλλα. Πολύ συχνά, παρατούν ορισμένους ανθρώπους.
Νομίζω πως τώρα νιώθω περισσότερο έτοιμος να αγγίξω το ζήτημα της ηθικής. Είναι μάλλον φα­νερό από όσα είπα έως τώρα ότι όχι μόνο είμαι υπαρξιστής, αλλά φτάνω και στο σημείο να πω ότι δεν γνωρίζουμε τη φύση μας. Απλώς μαθαίνουμε τον εαυτό μας όσο ζούμε τη ζωή μας. Και όσο μαθαίνουμε τόσο γεννιούνται μέσα μας ερωτήματα.

Ο Ευρωσκεπτικισμός είναι ευλογία

​Ο Ευρωσκεπτικισμός είναι μια από τις έννοιες που τα συστημικά μέσα και οι υποτελείς πολιτικοί φροντίζουν να δυσφημούν σε κάθε ευκαιρία. Επειδή, προφανώς, αφορά την αντίδραση που φοβούνται ότι θα τους στερήσει τα οφέλη που προσπορίζονται από τη διαμορφωμένη αποικιοκρατική κατάσταση της χώρας.
Αυτές τις μέρες, με την ευκαιρία της εκλογής Τραμπ, πόσες φορές δεν ακούσαμε στα ΜΜΕ ότι τον νεοεκλεγέντα Πρόεδρο των ΗΠΑ συνεχάρησαν πολιτικοί "ευρωσκεπτικιστές-ακροδεξιοί", με στόχο φυσικά να υποβάλλουν στο υποσυνείδητο των πολιτών την ταύτιση των δυο όρων. Ότι δηλαδή ευρωσκεπτικιστές είναι μόνο οι ακροδεξιοί (τι να λένε γι'αυτό άραγε, ο Λαφαζάνης, η Κωνσταντοπούλου, ο Αλαβάνος κ.ά.;).
Στο άρθρο του που αναδημοσιεύω στη συνέχεια ο κ.Χρήστος Γιανναράς* ανασκευάζει την άποψη που προωθεί το σύστημα για τον Ευρωσκεπτικισμό, αποδεικνύοντας ότι πρόκειται για σύμπτωμα που δείχνει υγεία. 

Άποψη, και κατατίθεται για να κριθεί. H χώρα μας επιτροπεύεται ταπεινωτικά (αλλά δικαιολογημένα), μπορούμε ωστόσο να εκφραζόμαστε, ακόμα, χωρίς λογοκρισία.
H άποψη λέει: Tο πιο αισιόδοξο σύμπτωμα στην Ευρώπη σήμερα είναι ο ευρωσκεπτικισμός. Όπως ακριβώς και στην προσωπική τού καθενός μας ζωή: το γονιμότερο και πιο ελπιδοφόρο σύμπτωμα (τόσο στην αποτυχία όσο και στην επιτυχία) είναι η αυτοκριτική εγρήγορση.
Έχει τόσο κατασυκοφαντηθεί ο «ευρωσκεπτικισμός», ώστε κάθε υπεράσπισή του να διακινδυνεύει την αβασάνιστη a priori απόρριψή της ή τον χλευασμό. Mας έχουν μεθοδικά βομβαρδίσει με τη μικρονοϊκή ρετσινιά ότι ευρωσκεπτικισμός σημαίνει εθνικιστικός επαρχιωτισμός, ακροδεξιά ξενοφοβία, φασιστοειδής πατριδοκαπηλία. H ευτέλεια των κακόβουλων χαρακτηρισμών φανερώνει πόσο επικίνδυνος είναι ο ευρωσκεπτικισμός για κάποιους πανίσχυρους συνασπισμούς συμφερόντων.