Δημοκρατία. Xαρακτηριστικά και κίνδυνοι

Όλο και περισσότεροι πολίτες - όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό - έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται ότι οι πολιτικές λιτότητας που επιβάλλονται στις αδύναμες/υπερχρεωμένες χώρες της ευρωζώνης (με βαρβαρότητα ρεκόρ στη δική μας) έχουν όλο και λιγότερη σχέση με την έννοια της Δημοκρατίας, όπως την είχαμε μάθει και όπως την είχαμε ζήσει (σε μεγάλο ποσοστό, τουλάχιστον) τις προηγούμενες δεκαετίες. Η επικέντρωση και η (δικαιολογημένη) κατακραυγή εναντίον των μεταπολιτευτικών κυβερνήσεων για τον τρόπο που διαχειρίστηκαν τα οικονομικά της χώρας, δεν μας έχει επιτρέψει να αντιληφθούμε ότι η "διόρθωση" των λαθών εκείνων γίνεται σε βάρος του πολιτεύματος που - παρά τις διαπιστωμένες αδυναμίες του - έχει αποδειχτεί ως το πλέον "φιλικό" προς τον πολίτη.
Βήμα βήμα γίνεται η αποδυνάμωση της Δημοκρατίας μας, με πρώτη και κυρίαρχη διαπίστωση την άνευ ουσίας διενέργεια εθνικών εκλογών. Όσο η πολιτική που ακολουθείται στη χώρα μας επιβάλλεται με εκβιαστικό και βάρβαρο τρόπο από ξένα (τα γνωστά γερμανικά) κέντρα,  το μόνο για το οποίο ψηφίζουμε είναι ποιο κόμμα θα εφαρμόσει αυτή την πολιτική.
Ίσως και αυτό το blog έχει πέσει στην παγίδα της ενασχόλησης σε συγκριτικά μεγάλο βαθμό με πολιτικο-οικονομικά θέματα, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο υπέρτατες αξίες, όπως είναι αυτή της Δημοκρατίας. Σε μια προσπάθεια διόρθωσης της πορείας, αναδημοσιεύω σήμερα ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Tzvetan Todorov "Οι Εσωτερικοί Εχθροί της Δημοκρατίας" στο οποίο περιγράφονται τα ενδογενή χαρακτηριστικά της, καθώς και οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν από τη στρεβλή εφαρμογή της.

Το δημοκρατικό καθεστώς προσδιορίζεται από ένα σύνολο χαρακτηριστικών που συνδυάζονται μεταξύ τους για να σχηματίσουν μια πολύπλοκη σύνθεση, στους κόλπους της οποίας περιορίζονται και ισορροπούν αμοιβαία, γιατί, χωρίς να βρίσκονται σε μετωπική αντίθεση μεταξύ τους, έχουν διαφορετικές πηγές και σκοπιμότητες. Αν διαταραχθεί η ισορροπία, πρέπει να εκπέμψει σήμα κινδύνου.

Η δημοκρατία είναι κατ’ αρχάς, σύμφωνα με την ετυμολογική σημασία του όρου, ένα καθεστώς όπου η εξουσία ανήκει στον λαό. Στην πράξη, όλος ο λαός διαλέγει τους εκπροσώπους του, που, ως ηγέτες, θεσπίζουν τους νόμους και κυβερνούν τη χώρα για μια προαποφασισμένη χρονική περίοδο. 

Η αντίθεση κράτους-κοινωνίας και η θέση του πολίτη

Πώς εντάσσεται ένας πολίτης σε μια κοινότητα και ποιά είναι η σχέση του ατόμου με την πολιτική εξουσία;
Γίνονται πολλές συζητήσεις και έρευνες που ασχολούνται με αυτό το ζήτημα, ενώ μια από τις αντιλήψεις που κυριαρχούν είναι αυτή που αντιτάσσει την κοινωνία στο κράτος: υπογραμμίζει την ελευθερία των ατόμων ή των κοινοτήτων, σε αντίθεση με το κράτος που θεωρεί­ται εξουσία εκτός της κοινωνίας, αλλά που επιβάλλεται σε αυτήν. Η ιδιότητα του πολίτη εξαρτάται, στην προκειμένη περίπτωση, από την προσχώρηση σε έναν ορισμένο τρόπο ζωής, σκέψης ή πίστης.

Όσον αφορά τις κυρίαρχες πολιτικοοικονομικές θεωρίες- τον φιλελευθερισμό και τον μαρξισμό - είναι εκ διαμέτρου αντίθετες ή μήπως έχουν και αρκετά κοινά σημεία; 

Το παρακάτω κείμενο του Γάλλου καθηγητή φιλοσοφίας και πολιτικής Patrice Canivez ασχολείται με αυτά τα θέματα.

Η αντίθεση κράτους-κοινωνίας

Η αντίθεση αυτή χρησιμοποιείται γενικά, για να προσδώσει αξία στον αυθορμητισμό, στην ελευθερία ή στα προβλήματα της κοινωνικής ζωής, αναφορικά με την «αλλότρια», διοικητική ή γραφειοκρατική εξουσία του κράτους. Με τον όρο κοινωνία εννοούμε την κοινότητα των ατόμων που συνδέονται μεταξύ τους με τις καθη­μερινές σχέσεις εργασίας και συναλλαγής. Προσδίδουμε λοιπόν αξία στην «ανθρώπινη» πλευρά των σχέσεων εγγύτητας, μέσα στην ίδια πόλη ή στον ίδιο χώρο εργασίας, καθώς και στην αλληλεγγύη των επαγγελμάτων που ασκούν τα άτομα (πωλητής, γιατρός κλπ.), η οποία τα καθιστά όλα αλληλοεξαρτώμενα. Κοινωνία είναι το σύνολο των «οριζόντιων» σχέσεων ατόμων και ομάδων. Η ιδιαίτερη δομή της είναι η οργάνωση της εργασίας της κοινότητας, το δίκτυο των επαγγελμάτων που ασκούνται μέσα σε αυτήν. Όμως το επίθετο «οριζόντιες» είναι παραπλανητικό. Στην πραγματικότητα, τα επαγγέλματα που ασκούνται στην κοινωνία είναι ιεραρχημένα και δεν διαθέτουν όλα τα άτομα τα ίδια πλεονεκτήματα ούτε, κυρίως, την ίδια εξουσία επί της οργάνωσης της παραγωγής, των συναλλαγών και της κατανάλωσης.