Η Γλώσσα ως εργαλείο στα χέρια των πολιτικών

 Ένα ενδιαφέρον άρθρο διάβασα για τη χρήση της γλώσσας από τους πολιτικούς προκειμένου να εφαρμόσουν τα σχέδιά τους παραπλανώντας τους πολίτες. Το υπογράφει ο Αριστοτέλης Ξένος και πιο κάτω αναδημοσιεύω το μεγαλύτερο μέρος του.

Τα λόγια είναι επικίνδυνα. Ήταν πάντα γνωστό. Εκείνοι που κατέχουν τις λέξεις μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν για να γίνουν κύριοι των σκέψεων των άλλων ανθρώπων. Το σύνολο των λέξεων είναι η Γλώσσα, δηλαδή η καθολική ικανότητα των ανθρώπων μέσα σε όλες τις κοινωνίες να επικοινωνούν. Για την πολιτική όμως η Γλώσσα έχει άλλη σημασία. Είναι το εργαλείο για τη χειραγώγηση του λαού, είναι η τέχνη της διακυβέρνησης, η τέχνη της συνειδητής χρήσης της γλώσσας με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να ελέγξει τους άλλους, είναι η τέχνη της γλωσσικής χειραγώγησης.

Οι κύριες λειτουργίες της γλώσσας είναι: α) Δηλωτική λειτουργία, κατά την επικοινωνία πληροφοριών, β) Διαδραστική λειτουργία, όταν ζητάμε πληροφορίες, γ) Επιτακτική λειτουργία, όταν δίνονται εντολές και οδηγίες, δ) Συναισθηματική λειτουργία, όταν εκφράζει τα συναισθήματα, ε) Χειριστική, όταν δίνει νοήματα σε λέξεις που η ίδια η λέξη δεν περιελάμβανε, είναι μια έμμεση επικοινωνία κρυμμένη μέσα σε λέξεις που δεν υποδηλώνουν όσα εννοούνται.

Η... χειραγώγηση

Πρακτικά, ο γλωσσικός χειρισμός βασίζεται στη χρήση έμμεσης ομιλίας, όπου οι επιπτώσεις ουδέποτε αναφέρονται, αλλά εννοούνται. Υπάρχει ένας αριθμός των θεσμικών τομέων και των κοινωνικών καταστάσεων στις οποίες άνετα μπορεί να γίνει η γλωσσική χειραγώγηση.

Στις μέρες μας η γλωσσική χειραγώγηση γίνεται από τα ΜΜΕ, τις δηλώσεις Τύπου, τις φρασεολογικές παραλλαγές, τη χρήση όρων που δεν σημαίνουν εννοιολογικά τίποτα. Όσο πιο άδεια είναι η λέξη που χρησιμοποιείται τόσο πιο εύκολη είναι η χειραγώγηση. Για να γίνει πιο κατανοητό, η χρήση της αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας μέσα από την απόλυτη ακρίβειά της απαγόρευε τη γλωσσική χειραγώγηση, καθώς η σημασία της ήταν αυστηρά καθορισμένη, σε αντίθεση με τη νεοελληνική που μοιάζει με πηγάδι χωρίς πάτο.

Φυσικά, αυτό δεν ισχύει μόνο για τη νεοελληνική. Οι κυρίαρχες γλώσσες είναι έτσι διαμορφωμένες, αλλά και συνεχώς διαφοροποιούνται με τέτοιο τρόπο, ώστε άλλα να λέμε, αλλά να εννοούνται, άλλα να καταλαβαίνουμε και άλλα να πράττουμε. Ο στόχος των πολιτικών μυθοποιητών είναι να στρεβλώνουν την πραγματικότητα.

Γιατί αμφισβητούνται οι πολιτικοί

Οι κατηγορίες και η οργή πολλές φορές που εκτοξεύονται κατά των πολιτικών αυξάνονται μέρα με τη μέρα. Κι εκείνοι κρύβονται πίσω από την καραμέλα – που επαναλαμβάνουν και τα μιντιακά προπαγανδιστικά φερέφωνά τους - ότι «όσοι επιτίθενται στους πολιτικούς υπονομεύουν την Δημοκρατία». Αν την Δημοκρατία την υπονομεύουν οι διαμαρτυρόμενοι πολίτες ή οι ίδιοι οι πολιτικοί με τις πράξεις τους, δεν χρειάζεται πολλή σκέψη, προκειμένου να δοθεί απάντηση. Δεν θα υπήρχε πρόβλημα, αν οι βουλευτές που εκλέγονται για να διαχειριστούν την εξουσία που τους δίνεται προς όφελος εκείνων που τους τη δίνουν, δεν την μεταχειρίζονταν προς ίδιον όφελος αδιαφορώντας για τις ανάγκες των πολιτών.

Καλύτερα όμως τα έγραφε ο Χρήστος Γιανναράς σε ένα άρθρο του στο κάπως μακρινό πλέον 1994, το οποίο παραθέτω στη συνέχεια (σκαναρισμένο για να μη χαθεί και το πολυτονικό, στο οποίο γράφει) αποδεικνύοντας ότι το πρόβλημα υπάρχει από καιρό και απλά χειροτερεύει.

 

Η επέκταση των χωρικών υδάτων μας στο Ιόνιο

Άραγε, η κίνηση αυτή γίνεται ερήμην των ...εταίρων μας;

Λάθος η εξαίρεση του Αιγαίου από την επέκταση των χωρικών υδάτων

(του Άγγελου Συρίγου)*

Κατά την παράδοση-παραλαβή του υπουργείου Εξωτερικών ο απερχόμενος υπουργός Νίκος Κοτζιάς αναφέρθηκε (α) σε επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων ξεκινώντας από το Ιόνιο και (β) σε υιοθέτηση ευθειών γραμμών βάσεως και κλείσιμο κόλπων. Υπάρχουν πολλά σημεία που παραμένουν άγνωστα ως προς τον ακριβή σχεδιασμό. Πρέπει όμως να αναφερθούν κάποια σημεία:

Εδώ και πολλά χρόνια είμαστε η μοναδική χώρα του κόσμου που έχει χωρικά ύδατα 6 μιλίων. Όλες οι υπόλοιπες χώρες έχουν 12 μίλια. Ο λόγος που η Ελλάδα παραμένει στα 6 μίλια είναι πολύ απλά διότι σε περίπτωση επεκτάσεως, οι Τούρκοι απειλούν με πόλεμο. Επιπλέον, έχουν ντύσει με νομικό ένδυμα την απαίτησή τους να μην αυξηθούν τα ελληνικά χωρικά ύδατα στο Αιγαίο. Λένε ότι ολόκληρο το Αιγαίο είναι μια θάλασσα όπου επικρατούν «ειδικές περιστάσεις».
Επομένως, δεν επιτρέπεται επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Το επιχείρημα είναι αστείο από πλευράς διεθνούς δικαίου. Σε όλο τον κόσμο έχουν αυξηθεί τα χωρικά ύδατα των κρατών σε 12 μίλια. Σε τελική ανάλυση, το Αιγαίο δεν μπορεί να έχει πιο στρατηγική σημασία από το θαλάσσιο στενό του Ορμούζ, από το οποίο περνά καθημερινώς ο μεγαλύτερος όγκος πετρελαίου προς τη Δύση. Το στενό του Ορμούζ ανήκει καθ’ ολοκληρίαν στα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Όταν το Ιράν και το Ομάν επέκτειναν το 1978 τα χωρικά τους ύδατα στα 12 μίλια κανείς δεν εναντιώθηκε σε αυτή την κίνηση.

Ποιο είναι το τέλειο πολίτευμα κατά τον Αριστοτέλη (του Ευ.Παπανούτσου)

Στο κείμενο που αναδημοσιεύω στη συνέχεια από το βιβλίο του Ευ.Παπανούτσου "Οι Δρόμοι της Ζωής" - στο οποίο περιέχονται κείμενα που είχαν δημοσιευτεί σε διάφορα έντυπα στα τέλη της δεκαετίας του 70 - ο συγγραφέας/φιλόσοφος, αφού πρώτα διαπιστώνει την έλλειψη πολιτικής διαπαιδαγώγησης των Ελλήνων πολιτών, ανατρέχει στα κείμενα του Αριστοτέλη, προκειμένου να εξετάσει και να απαντήσει στο ερώτημα "ποιο είναι το καλύτερο πολίτευμα;"   

Εάν κανείς υποστηρίξει σοβαρά σε φιλικό κύκλο ότι όχι μόνο οι νέοι που φοιτούν ακόμα στο σχολείο, αλλά και εμείς οι ώριμοι, που υποτίθεται ότι με τις εμπειρίες της ηλικίας αποκτήσαμε τα εφόδια της ζωής, έχουμε ανάγκη από πολιτική αγωγή, είναι σχε­δόν βέβαιο ότι θα προκαλέσει, αν όχι διαμαρτυρίες, ασφαλώς τη θυμηδία. Εντούτοις παλαιότερα και πρόσφατα γεγονότα του εθνικού μας βίου πείθουν όποιον θα τα εξετάσει με προσοχή ότι στο κεφάλαιο τούτο οι ελλείψεις μας είναι πολλές. Και θα είχαμε ανα­ρίθμητα σφάλματα αποφύγει, και σωθεί από άλλες τόσες πικρές μεταμέλειες, αν είχαμε με κάποιο τρόπο διδαχτεί τα στοιχεία της πολιτικής θεωρίας. Το Σύνταγμά μας, όπως και όλα τα δημοκρα­τικά Συντάγματα, για την άσκηση των πολιτικών μας δικαιωμά­των ως μόνους όρους θέτει την ενηλικίωση και τον (με την ευρύτατη έννοια της λέξης) έντιμο βίο. Όχι και την προπαιδεία, ένα κάποιο διαφωτισμό στα μεγάλα θέματα της πολιτικής ζωής. Υποτίθεται ότι μαζί με τη γενική του εκπαίδευση, που είναι υποχρεωτική για τον πολίτη της Δημοκρατίας, αυτός θα έχει πάρει και μια στοιχειώ­δη πολιτική αγωγή. Ποιαν όμως αγωγή του τύπου τούτου δίνει στα παιδιά του Λαού το ελληνικό σχολείο — από το δημοτικό έως το πανεπιστήμιο; Καλύτερα να μην επιχειρήσουμε να δώσουμε απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Και ας υπογραμμίσουμε άλλη μια φορά την ανάγκη όλων των ηλικιών να διαπαιδαγωγηθούν πολιτι­κά, εάν θέλουμε οι πολίτες αυτής της (ανέκαθεν δεινοπαθούσας από εσωτερικούς κλυδωνισμούς) χώρας και άξιοι να γίνουν της Δημο­κρατίας και συνειδητά να την υπηρετήσουν.

Εάν μου έδιναν την εντολή να διδάξω πολιτική θεωρία σε μικρούς και μεγάλους, εγώ — με την άδειά σας — θα άρχιζα το μά­θημά μου δίνοντας το λόγο σ’ ένα δοκιμασμένο και απαράμιλλο στο είδος του συγγραφέα, Δάσκαλο των δασκάλων, στον Αριστοτέλη.

Οι πολιτικές φατρίες

Κάθε ομάδα ατόμων που κατέχει ορισμένα προνόμια και είναι υποχρεωμένη να αγωνίζεται για να τα διατηρήσει, αποκτά μια ειδική ομαδική ψυχολογία. Κατά τον ίδιο τρόπο και τα μέλη της οποιασδήποτε πολιτικής ομάδας που

κατέχουν κάποια προνόμια, μπροστά στον κίνδυνο να τα απωλέσουν και μέσα από την αγωνία τους να τα διατηρήσουν, αποκτούν αυτή την ειδική ομαδική ψυχολογία. Είναι μια ψυχολογία που οδηγεί στην ομαδική προσπάθεια διατήρησης του υπάρχοντος status. Δηλαδή της συντήρησης.
Ο στρατηγικός στόχος της συντήρησης αυτού του status επιτυγχάνεται με την κατεύθυνση του αγώνα της πολιτικής ομάδας προς δύο κυρίως ενδιάμεσους στόχους. Αφ’ ενός, αποκρούεται όποιος αμφισβητήσει την ομάδα και τα προνόμια της και αφ’ ετέρου, γίνεται αυστηρότατος έλεγχος σε όποιον προσπαθήσει να εισέλθει.
Η κατανόηση της συμπεριφοράς της όποιας πολιτικής ομάδας, που αγωνίζεται να διατηρήσει τα προνόμια της, καθιστά πλέον σαφές γιατί τελικώς αναδεικνύονται και επιβιώνουν μόνον οι «υποτακτικοί εντολοδόχοι» του πολιτικού κατεστημένου. Αντιθέτως, ένας από τους μεγαλύτερους αντιπάλους που έχουν να αντιμετωπίσουν όλες οι φατρίες της πολιτικής ελίτ, είναι τα άτομα εκείνα που διαθέτουν ισχυρή ασυμβίβαστη προσωπικότητα. Μια τέτοια προσωπικότητα είναι μαθηματικά βέβαιο πως κάποια στιγμή θα αμφισβητήσει τα προνόμια του πολιτικού κατεστημένου και υπάρχει κίνδυνος να ηγηθεί της μάζας, την οποία και θα αποσπάσει από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό του. Έτσι, το πολιτικό κατεστημένο θα μείνει μετέωρο, με φυσική συνέπεια την πτώση του.

Η Οικονομία αντικατέστησε την Πολιτική και την Δημοκρατία

Τα τελευταία χρόνια, τα επονομαζόμενα και μνημονιακά, είναι γεγονός ότι η οικονομία αντικαθιστά όλο και περισσότερο την πολιτική στις δημόσιες συζητήσεις. Χαρακτηριστική είναι η ερώτηση των τηλεδημοσιογράφων κατά τις προεκλογικές περιόδους των τελευταίων ετών "πόσο κοστολογείται το πρόγραμμα του κόμματός σας;" Θυμάστε αν σε παλαιότερες εκλογικές αναμετρήσεις δινόταν βάρος στην οικονομική πλευρά των προγραμμάτων των κομμάτων;
Πριν απαντήσετε, "γι'αυτό φτάσαμε εκεί που φτάσαμε" και άλλα παρόμοια, διαβάστε το παρακάτω κείμενο του καθηγητή οικονομίας Ελουά Λωράν.

H οικονομία έγινε η γραμματική της πολιτικής. Πλαισιώνει τον πολιτικό λόγο με τους κανόνες και με τις χρήσεις της, με αποτέλεσμα η ελεύ­θερη βούληση του πολιτικού λόγου να περιορί­ζεται πλέον στην επιλογή του λεξιλογίου, στη ρητορική και στον τονισμό. Σήμερα, η πολιτική μιλάει υπό τον όρο της οικονομικής επικύρωσης και την ανακαλούμε

αμέσως στην τάξη μόλις ο λόγος της απελευθερωθεί από την τυραννία των αριθμών. Αυτή η οικονομική γραμματική δεν εί­ναι ούτε επιστήμη ούτε τέχνη, αλλά μάλλον μια μυθολογία, μια κοινή πεποίθηση σ' ένα σύνολο συλλογικών αναπαραστάσεων, θεμελιακών και ρυθμιστικών, που κρίνονται ισάξιες μιας «πίστης» - οι οποίες αναπαραστάσεις είναι ανθεκτικές και ταυτοχρόνως αμφισβητήσιμες. 
Ποια είναι λοιπόν η χρησιμότητα της οικονομικής μυθολογίας; Τι ελπίζει η πολιτική με το να υποτάσσεται στην οικονομία; Πιστεύει άραγε ότι θα επικρατήσει ως αυθεντία: Στην πραγματικότητα, η αυθεντία γλιστράει μέσα από τα δάχτυλά της. Η οικονομία έχει γίνει μια κοινωνική εντολή την οποία οι κυβερνώντες αδυνατούν να επιβάλουν με τη βία ή με την πειθώ. Η οικονομική ρητορική - δηλαδή η πρωταρχική της λειτουργία- λέει στους πολίτες «πρέπει» και «οφείλουμε», αντικαθιστώντας έναν πολιτικό λόγο που δεν έχει πια πέραση. Η οικονομική ρητορική εποπτεύει, επιλύει διάφορες, αποφασίζειˑ κοντολογίς, προσφέρει την ανακουφιστική ιδέα ότι υπάρχει λύση στην πολυπλοκότητα του κοινοτικού κόσμου.

Η άσκηση πολιτικής εξουσίας από ενάρετους, κατά τον Πλάτωνα

Ένα θέμα που συζητιέται, όσον αφορά το πολιτικό προσωπικό, είναι το χαμηλό επίπεδό του. Στη χώρα που υπερηφανεύεται ότι γέννησε τη Δημοκρατία, αυτό είναι ανεπίτρεπτο. Ποιος είναι ο λόγος που δεν ασχολούνται αξιόλογα άτομα στην εποχή μας με την πολιτική. Η δική μου εξήγηση (και από προσωπική πληροφόρηση) είναι ότι η πολιτική εξουσία ασκείται από ένα κλειστό κύκλωμα, που το απαρτίζουν μέλη με συγκεκριμένους στόχους και το οποίο αποβάλλει κάθε άτομο που έχει τη φιλοδοξία να προσφέρει θετικές υπηρεσίες στην πατρίδα μας και που ξεφεύγουν από τα καθιερωμένα.

Ακόμα και ο έλεγχος του Πόθεν Έσχες για τους εκλεγμένους πολιτικούς - που θεωρητικά θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως θετικό μέτρο - χρησιμοποιείται με τρόπο που στερείται νοήματος. Σωστότερο θα ήταν να καταγραφόταν η περιουσία τού για πρώτη φορά εκλεγόμενου πολιτικού και κατόπιν, να γινόταν κατ'έτος σύγκριση των περιουσιακών του στοιχείων με εκείνα που διέθετε πριν εισέλθει στη Βουλή. Έτσι θα διαπιστωνόταν αν η περιουσία του ήταν αποτέλεσμα της άσκησης πολιτικής εξουσίας. Αλλά για τέτοια θέματα απαιτείται πολιτική βούληση, που φυσικά δεν υπάρχει.
Ως γνωστόν η καταγραφή της περιουσίας αυτών που αναλάμβαναν πολιτική εξουσία είναι μέτρο που ίσχυε στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, την οποία τόσο επικαλούμαστε, όταν μας συμφέρει.
Στην άσκηση πολιτικής εξουσίας από ηθικά άτομα αναφέρεται και το σύντομο κείμενο από την Πολιτεία του Πλάτωνα ( 347 a-d) που παραθέτω στη συνέχεια (μεταφράζοντάς το με προσπάθεια χρήσης κατά το δυνατόν σύγχρονου λόγου).  Σε αυτό τονίζεται η ανάγκη ανάληψης πολιτικών ευθυνών από ενάρετους με μοναδικό σκοπό να αποτρέψουν τους φαύλους από την άσκησή της. 



...Άρα δεν εννοείς ότι όταν οι πιο ενάρετοι δέχονται να ασκήσουν πολιτική εξουσία, το κάνουν προκειμένου να λαμβάνουν αντιμισθία. Ή δεν γνωρίζεις ότι χαρακτηρίζεται και είναι ντροπή το να είναι κάποιος φιλόδοξος και φιλάργυρος;

Γι’ αυτό, λοιπόν, οι άνθρωποι με ηθικό φρόνημα ούτε για χρήματα ούτε για τιμές πρέπει να επιδιώκουν να ασκήσουν πολιτική εξουσία, επειδή δεν θέλουν ούτε φανερά να εισπράττουν μισθό για το πολιτικό τους αξίωμα, ώστε να αποκαλούνται μισθοδοτούμενοι, ούτε κρυφά να παίρνουν οι ίδιοι χρήματα λόγω άσκησης πολιτικής εξουσίας, ώστε να χαρακτηρίζονται κλέφτες, ούτε για να απολαύσουν τιμές λόγω φιλοδοξίας. 

Η αλαζονεία ως αίτιο εκτροχιασμού των ηγετών

Χαρακτηριστικό στοιχείο του σημερινού πολιτικού προσωπικού στη χώρα μας (και όχι μόνο) είναι το χαμηλό επίπεδό του. Δεν είναι τυχαίο φαινόμενο η συνεχής διόγκωση προβλημάτων και η αδυναμία επίλυσής τους. Έκπληξη προκαλεί η υπεροψία την οποία επιδεικνύουν οι πολιτικοί σε όλες τις εμφανίσεις τους. Δυστυχώς όμως, οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να επιλέγουν ανάμεσα σε αυτού του επιπέδου άτομα, εκείνους που θα κυβερνήσουν, αφού το πολιτικό σύστημα έχει οικοδομηθεί στη χώρα μας με τέτοιο τρόπο (ειδικά τις 2-3 τελευταίες δεκαετίες), ώστε να είναι αδύνατον να ανελιχθούν στα κόμματα αξιόλογες προσωπικότητες.
Φυσικό επακόλουθο είναι η επίδειξη αλαζονείας εκ μέρους των πολιτικών, επιβεβαιώνοντας αυτό που είχε πει ο Βίας ο Πριηνεύς "Αλαζονεία εμπόδιον σοφίας"!
Στη συνέχεια παραθέτω ένα κείμενο του καθηγητού (και παρολίγον πολιτικού) Δημ.Μπουραντά* με θέμα την αλαζονεία των ηγετών.

  Η αλαζονεία αποτελεί μία χρόνια ψυχοπαθολογική κατάσταση, κατά την οποία το άτομο αισθάνεται υπερβολική ανάγκη για δύναμη και δόξα, ταυτόχρονα με υπερβολική αυτοπεποίθηση, αυταρέσκεια, αυτοθαυμασμό και αίσθηση μοναδικότητας. Η έννοια της αλαζονείας συνδέεται αρκετά άμεσα με την έννοια του αρνητικού ναρκισσισμού, που συνίσταται σε μια κατάσταση “εγωπάθειας” με σημαντικές αρνητικές συνέπειες στη συμπεριφορά και στις επιδόσεις του ηγέτη. Η αλαζονεία ως ψυχολογικό χαρακτηριστικό και αρνητική συμπεριφορά ενισχύεται μέσω των επιτυχιών, της αναγνώρισης και της δύναμης που αποκτούν οι ηγέτες στα τελευταία στάδια της καριέρας τους. Η μεγάλη επιτυχία κάνει πολλούς να αισθάνονται δυνατοί, αλάνθαστοι, ακατανίκητοι και να πιστεύουν ότι έχουν γίνει “μικροί θεοί”. Οι αρνητικές συμπεριφορές της αλαζονείας είναι τόσο πολλές και σημαντικές, που οδηγούν και επιτυχημένους ηγέτες σε πλήρη εκτροχιασμό και αποτυχία. Μεταξύ αυτών, μερικές συνήθεις και επικίνδυνες συμπεριφορές είναι οι παρακάτω:

Η πολιτική από φιλοσοφική σκοπιά (του Ευ.Παπανούτσου)

Παραξενεύεται όποιος διαβάζει σήμερα κείμενο στο οποίο συνδέεται η πολιτική με τη φιλοσοφία. Και ο λόγος είναι, φυσικά, ότι έχει υπόψη του την ποιότητα του σημερινού πολιτικού προσωπικού και το χαμηλότατο επίπεδό του.
Δεν ήταν όμως πάντα έτσι. Στους αρχαίους χρόνους, στην Ελλάδα, αυτές οι δυο έννοιες θεωρούνταν στενά συνδεδεμένες. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Πυθαγόρας είχε ασχοληθεί ενεργά με την πολιτική στην Κάτω Ιταλία, όπου εζησε και δημιούργησε κατά το δεύτερο μισό της ζωής του. Ενώ και άλλοι φιλόσοφοι όπως ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης - και όχι μόνο - περιέλαβαν πολιτικές προτάσεις στα έργα τους· ο Πλάτων μάλιστα σε κάποια από τα πρώτα έργα του είχε προτείνει ως ιδανική τη λύση του Άρχοντα-Φιλοσόφου, μια λύση που - καθόλου παράξενο - απέρριψε σχετικά σύντομα.
Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν λοιπόν, ότι φιλοσοφία και πολιτική συγγενεύουν και συνδετικός τους κρίκος είναι η δικαιοσύνη. Και από το όραμα της δικαιοσύνης εκείνων των χρόνων περάσαμε κατά το Μεσαίωνα στην πολιτική ως όχημα για την απόκτηση δύναμης! Κι έτσι φτάσαμε στην εφαρμογή της πολιτικής της δύναμης που γνωρίζουμε σήμερα πολύ καλά. Πόσο μακριά από τις αρχές που κήρυτταν οι πρόγονοί μας!
Με αυτά τα θέματα ασχολείται στο κείμενο που παραθέτω στη συνέχεια ο Ευάγγελος Παπανούτσος.    

Πολιτική είναι η τέχνη του άρχειν αλλά και του άρχεσθαι, γενικά η τέχνη πώς να μετέχει κανείς αποτελεσματικά στα κοινά, στο δημόσιο βίο της χώρας του, είτε σαν άρχων είτε σαν αρχόμενος, αφού οι ευθύνες όπως και τα έργα μοιράζονται (με τρόπο ανάλογο προς τη μορφή της πολιτείας): στους διοικούντες και στους διοικούμενους. Η κάθε τάξη έχει τα καθήκοντα και τα δικαιώματά της, συνυφασμένα με τις βλέψεις και τα συμφέροντα τα δικά της, αλλά και με τις βλέψεις και τα συμφέροντα της κοινότητας (πάλι με τρόπο που κάθε φορά προσδιορίζεται από τον τύπο του πολιτεύματος). Στους αρχαίους χρόνους θεωρία της Πολιτικής (τέχνης) έχουμε μόνο στην Ελλάδα. Οι μεγάλοι Έλληνες φιλόσοφοι, από τον Θαλή και τον Πυθαγόρα έως τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, ασχολήθηκαν με τα προβλήματα του δημόσιου βίου, και μάλιστα όχι μόνο θεωρητικά. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Για να αναπτυχθεί πολιτική θεωρία έπρεπε να υπάρχει, πολιτική πράξη, ενδιαφέρον ζωηρό και ενεργητική συμμετοχή των μελών της κοινότητας στη συλλογική ζωή. Και αυτή μόνο στις αρχαίες ελληνικές «πόλεις», που είχαν λίγο ως πολύ ελεύθερο πολιτικό βίο, υπήρχε. Αυτός άλλωστε είναι και ο κύριος λόγος που η φιλοσοφία γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα. 

Ο κριτικός ρόλος των διανοούμενων κατά τον Κορνήλιο Καστοριάδη

Η συζήτηση για την εκκωφαντική απουσία του κριτικού λόγου των ελλήνων διανοούμενων σχετικά με τις δυσκολίες που βιώνει ο ελληνικός λαός κατά τη διάρκεια των μνημονιακών αυτών χρόνων δεν έχει σταματήσει.
Μπορεί όμως και -κατ'εξαίρεση- κάποιος, που θεωρείς αξιόλογο πνευματικό άτομο, όχι απλά να πάρει θέση σε κάποιο πολιτικό θέμα, αλλά να στρατευτεί κάτω από τη σημαία κόμματος, που θεωρείς ότι διαδραματίζει ύποπτο ρόλο στα πολιτικά πράγματα, γεγονός που σε γεμίζει απογοήτευση. Πρόκειται όμως για προσωπική άποψη που ίσως να είναι και άκρως μειοψηφική... μπορεί όμως και όχι!
Πάντως, η συζήτηση για το ρόλο που πρέπει -ή δεν πρέπει- να διαδραματίζουν διανοούμενοι και φιλόσοφοι απέναντι στην πολιτική που ασκείται κάθε φορά, δεν είναι καινούριο φαινόμενο. Όπως φαίνεται στο κείμενο που αναδημοσιεύω στη συνέχεια από το βιβλίο του Κορνήλιου Καστοριάδη "Η Άνοδος της Ασημαντότητας" ο προβληματισμός για τη στάση που οφείλουν να κρατούν οι πνευματικοί άνθρωποι απασχολούσε ανέκαθεν τους πολίτες. 

...Πρέπει ν’ απαλλαγούμε τόσο από την υπερτίμηση όσο και από την υποτίμηση του ρόλου του διανοου­μένου. Υπήρξαν στην Ιστορία στοχαστές και συγγραφείς που άσκησαν τεράστια επίδραση -όχι πάντα ευεργετική, άλλωστε. Το εντυπωσιακότερο παράδειγμα είναι ασφαλώς ο Πλάτων, αφού ακόμα και σήμερα όλος ο κόσμος, έστω και αν δεν το ξέ­ρει, σκέφτεται με πλατωνικούς όρους. Αλλά ούτως ή άλλως, από τη στιγμή που κάποιος αποφασίζει να εκφραστεί σχετικά με την κοινωνία, την ιστορία, τον κόσμο, εισέρχεται στο πεδίο των κοινωνικο-ιστορικών δυνάμεων και παίζει ένα ρόλο, που μπορεί να είναι από απειροελάχιστος έως σημαντικός. Το να λέ­με πως αυτός ο ρόλος είναι ρόλος «εξουσίας» συνιστά κατά τη γνώμη μου γλωσσική κατάχρηση. Ο συγγραφέας, ο στοχαστής, με τα ιδιαίτερα μέσα που του δίνουν η καλλιέργεια, οι ικανότητές του, ασκεί επίδραση στην κοινωνία. Αυτό όμως αποτελεί απλώς μέρος του ρόλου του ως πολίτη: λέει αυτό που πιστεύει και παίρνει το λόγο με δική του ευθύνη. Αυτή την ευθύνη κανείς δεν μπορεί να την αποποιηθεί, ακόμη και όποιος δεν μιλά και ως εκ τούτου αφήνει τους άλλους να μιλούν και τον κοινωνικό χώρο να καταλαμβάνεται από τερατώδεις, ίσως, ιδέες...

Τι πίστευε για την πολιτική, την οικονομία, τη φιλοσοφία κ.ά. ο Α.Στρίμπεργκ

Έχουμε υποστηρίξει και άλλη φορά από αυτή τη γωνιά, ότι μερικές ιδέες που έχουν διατυπώσει μεγάλα μυαλά, μπορούν να έχουν εφαρμογή σε όλες τις εποχές. Πιο κάτω φιλοξενώ κάποιες από τις απόψεις που διατύπωσε ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ πάνω από έναν αιώνα πριν. Αναφέρεται στην κοινωνία, την πολιτική, τους νόμους, την οικονομία, τη φιλοσοσφία και την ηθική.

Τo 1884, ο Στρίντμπεργκ -στα 35 του χρόνια- συναντάει στις όχθες της λίμνης της Γενεύης τους εξόριστους Ρώσους επαναστάτες και επηρεάζεται βαθιά από τις μηδενιστικές και αντι-αισθητικές ιδέες τους. Δηλώνει πως είναι «μηδενιστής, δημοκράτης» αλλά κυρίως οπαδός του Ρουσσώ και οραματίζεται την κοινωνική αναγέννηση μέσα από την καταστροφή του «συστήματος». Οι φιλοσοφικές, θρησκευτικές και αισθητικές αντιλήψεις του πέρασαν πολλές και μεγάλες αλλαγές, αλλά η μηδενιστική οργή του δεν μετριάστηκε ποτέ.

Αισθάνεται πάντως πολύ μικρή έλξη για τις θεωρίες του Μαρξ γιατί η βιομηχανική ανάπτυξη τον γεμίζει επιφυλάξεις. Τότε συντάσσει ένα πικρό ανατρεπτικό κείμενο που περιέχεται στον δέκατο έκτο από τους πενήντα τέσσερις τόμους των Απάντων του.

Μερικά αποσπάσματα από αυτό το κείμενο αναδημοσιεύω στο σημερινό post.

 Αύγουστου Στρίντμπεργκ: Μικρή Κατήχηση για τις Κατώτερες Τάξεις

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Τι είναι η κοινωνία;

Μια μορφή συμβίωσης που η ανάπτυξή της σημαδεύεται από την επιθυμία της ανώτερης τάξης να κρατάει υποδουλωμένες τις κατώτερες τάξεις.

Τι είναι η ανώτερη τάξη;

Παράσιτα, κυβερνώντες.

Ποιες είναι οι κατώτερες τάξεις;

Οι παραγωγοί, οι καταδυναστευμένοι.

Ποια είναι τα μέσα που χρησιμοποιεί η ανώ­τερη τάξη για να καταδυναστεύει τις κατώτε­ρες τάξεις;

Το ψέμα, ο δόλος, η δεισιδαιμονία, ο τακτι­κός στρατός και οι φυλακές.

Ποια είναι τα πέντε κύρια ψέματα της ανώτερης τάξης;

Θρησκεία, Πολιτική, Νόμοι, Επιστήμη, Τέ­χνη και Ηθική.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Τι είναι η πολιτική;

Η τέχνη να κυβερνάς ή αλλιώς η τέχνη της ανώτερης τάξης να κρατάει υποταγμένες τις κατώτερες τάξεις. Επίσης με πολιτική εννοούμε συχνά έναν δόλιο τρόπο δράσης.

Τι είναι η εξωτερική πολιτική;

Η συνεργασία ανάμεσα στις άρχουσες τάξεις διαφόρων εθνών.

Τι είναι η εσωτερική πολιτική;

Το σύστημα της ανώτερης τάξης που προστατεύει τα συμφέροντά της.