Οι πρώτες αναδιαρθρώσεις των ελληνικών χρεών (1832-1878)

Τώρα πια, όλοι ξέρουμε ότι η χρεοκοπία δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Όλα τα κράτη έχουν ή θα μπορούσαν να έχουν χρεοκοπήσει. Για τους δικούς τους λόγους τα συστημικά ΜΜΕ παρουσιάζουν την ελληνική χρεοκοπία του 2010 (αν και δεν την ονομάζουν χρεοκοπία, έτσι ώστε να μπορούν να την επισείουν ως ...επερχόμενο κίνδυνο) ως κάτι πρωτοφανές! Όμως η Ελλάδα ξεκίνησε να χρεοκοπεί πριν ακόμα γίνει κράτος.
Το παρακάτω άρθρο* παρουσιάζει τις πρώτες χρεοκοπίες της χώρας μας, κατά τα πρώτα 50 χρόνια της νεότερης ιστορίας της, μετά την απελευθέρωσή της από τον οθωμανικό ζυγό.
 
Από το 1826 έως το 2015, η Ελλάδα έχει χρεωκοπήσει 6 φορές, δηλαδή λιγότερες από τις 7 φορές της Γερμανίας (χρεωκοπίες κρατιδίων του 1807, 1812, 1813, 1814, 1850, χρεωκοπίες ομοσπονδιακού κράτους του 1932 και του 1939 με στάση πληρωμών λόγω πολέμου), με συνέπεια η νέα της χρεοκοπία το 2010 να μην αποτελεί παράδοξο φαινόμενο για τους ανθρώπους που μελετούν προσεκτικά την οικονομική εξέλιξη των διαφόρων χωρών. Κατά την διάρκεια αυτών των 190 ετών η Ελλάδα αφιερώνει συνολικά σχεδόν έναν αιώνα, αναδιαρθρώνοντας και αποπληρώνοντας τα εξωτερικά της χρέη, εφαρμόζοντας οικονομικές πολιτικές ανασυγκρότησης και αναδιοργάνωσης και εκσυγχρονίζοντας χωρίς θεαματικά αποτελέσματα το κράτος.
 

Πρώτη Αναδιάρθρωση

Η μεγάλη επανάσταση του 1821 χρηματοδοτείται από τους τραπεζίτες του Λονδίνου, χάρη στις πιέσεις που ασκούν ο Λόρδος Βύρων και το Φιλελληνικό Κομιτάτο, σε συνδυασμό με τις παρασκηνιακές ενέργειες του τότε φιλελεύθερου Υπουργού Εξωτερικών George Canning. To 1824 οι επαναστάτες δέχονται το πρώτο δάνειο των £800.000, με επιτόκιο 8,5%, το οποίο προσφέρεται στο επενδυτικό κοινό με δημόσια εγγραφή στο 59% της ονομαστικής αξίας, αφενός μεν λόγω υψηλού κινδύνου και αφετέρου για να δελεάσει τους ριψοκίνδυνους επενδυτές. Το 1825 εκδίδεται το δεύτερο ύψους £2.000.000, το οποίο προσφέρεται στο 55,5% για τους ίδιους λόγους, ενώ στους υποψήφιους αγοραστές των ελληνικών ομολόγων δίδονται εξασφαλίσεις με ενέχυρο τα έσοδα του ελληνικού κράτους και ολόκληρη την δημόσια περιουσία, όπως και υποσχέσεις για μεγάλα περαιτέρω κέρδη από τις παρακρατήσεις.

Τα δυο πρώτα δάνεια του Ελληνικού κράτους έδειχναν τι θα ακολουθούσε

Η κατάσταση που ζούμε στην πατρίδα μας αυτά τα μνημονιακά χρόνια δεν είναι πρωτοφανής. Αντίθετα, είναι η διαρκής επαναλαμβανόμενη ιστορία της Ελλάδας. Η εξάρτησή της από χώρες που παριστάνουν τις φιλικές φουσκώνοντάς μας με δάνεια, ενώ απώτερος σκοπός τους είναι να ελέγχουν τη χώρα και τα όποια περιουσιακά της στοιχεία, χρονολογείται από τα πρώτα χρόνια της απελευθερωτικής από τον τουρκικό ζυγό Επανάστασης που ξεκίνησε το 1821 και πριν ακόμα η Ελλάδα γίνει ανεξάρτητο κράτος.
Στη συνέχεια καταγράφω τις συνθήκες κάτω από τις οποίες χρεώθηκε η χώρα μας για πρώτη φορά μετά την επί τέσσερεις σχεδόν αιώνες τουρκική κατοχή, κατοχή η οποία ουσιαστικά δεν διακόπηκε ποτέ, απλά άλλαξε επικυρίαρχους. Διαβάζοντας λοιπόν τη συνέχεια, θα εκπλαγείτε διαπιστώνοντας πόσες ομοιότητες έχει η σημερινή κατάσταση, όσον αφορά τις λεπτομέρειες δανεισμού της χώρας, με εκείνη της δεκαετίας του 1820. Ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι η περιγραφή των συνθηκών με τις οποίες πήραμε το δεύτερο δάνειο.

Η διαπίστωση δανειακών αναγκών

Η Επανάσταση του 1821, ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας που ο­δήγησε στην εθνική μας ανεξαρτησία ύστερα από εκατόμβες θυ­σιών και ποταμούς αίματος, ξεκίνησε με μεγάλο ενθουσιασμό και μεγάλες προσδοκίες. Με αληθινή κατάπληξη έβλεπαν οι Ευρωπαίοι τους Έλληνες να μάχονται για την ελευθερία της πατρίδας τους, μέσα σ' ένα διεθνές πολιτικό κλίμα που όχι μόνο δεν ήταν ευνοϊκό, αλλά ήταν σαφώς εχθρικό ή, στην καλύτερη περίπτωση, αντίθετο ή υποκριτικά «ουδέτερο».
Αλλά οι επαναστατικοί αγώνες - όπως άλλωστε και κάθε είδους αγώ­νας - δεν κερδίζονται μόνο με την αυτοθυσία και τον ενθουσιασμό, αλλά απαιτείται και η συνδρομή άλλων παραγόντων, όπως η διπλωματία και η ύπαρξη υλικής υποστήριξης. Στη συνέχεια θα δούμε τις προσπάθειες που έγιναν για την ενίσχυση του Αγώνα μέσω δανείων, πράγμα που θα αποκαλύψει πολύ από το σκοτεινό παρασκήνιο της εποχής.
Είναι γνωστό ότι η Φιλική Εταιρεία δεν πρόσφερε σχεδόν καθόλου υλική υποστήριξη, ενώ οι προσφορές των ευπορότερων εξαντλήθηκαν νωρίς. Τα λάφυρα και οι ποικίλες λείες ανακούφιζαν προσω­ρινά τους αγωνιστές, όχι όμως τόσο την ηγεσία του επαναστατημένου έ­θνους, η οποία έστρεψε τα βλέμματά της προς πιστωτικούς οίκους του ε­ξωτερικού, προκειμένου να καλύψει τις χρηματοδοτικές ανάγκες του Αγώνα με τη σύναψη των απαραίτητων δανείων.

Ήδη από το Νοέμβριο του 1821, η τοπική εξουσία της Ανατολικής Στερε­άς «Άρειος Πάγος», έστειλε στη Γερμανία τον Θεοχάρη Κεφαλά και τον X. Δροσινό για να διαπραγματευθούν δάνειο 150.000 φλορινίων.
Ο φιλέλληνας καθηγητής στο Μόναχο Ειρηναίος Θείρσιος είχε υποδεί­ξει με επιστολή του ότι θα μπορούσαν να βρεθούν χρήματα στη Γερμανία, γι' αυτό κι αποφασίστηκε η αποστολή των δύο ανωτέρω, οι οποίοι επέ­στρεψαν στο τέλος του 1822, έχοντας συνομολογήσει δύο δάνεια: ένα στη Ζυρίχη (40.000 φλορίνια) κι ένα στη Μασσαλία (62.000 φλορίνια). Δεν ξέρουμε αν έφερε χρήματα ο Κεφάλας στην Κυβέρνηση (μάλλον όχι), η οποία πάντως επικύρωσε την οφειλή!

Αρκεί η ελάφρυνση του χρέους;

Τα μνημονιακά χρόνια, κατά τα οποία εφαρμόζουμε τα προγράμματα που μας επιβάλλουν οι δανειστές με σκοπό τη σωτηρία - υποτίθεται - της χώρας, το χρέος, για την αντιμετώπιση του οποίου - υποτίθεται, πάλι - μπήκαμε στη μέγγενη των μνημονίων, έχει αυξηθεί σε ποσοστό επί του ΑΕΠ από 115% ή 120%, όπως το μαγείρεψαν τελικά Γεωργίου ΕΛΣΤΑΤ κλπ, σε 187% με τάση το 200%, χάρη στις ψήφους, φυσικά, των βουλευτών των εκάστοτε κυβερνητικών κομμάτων. 
Αυτή την εποχή γίνονται - προσχηματικές, κατά τη γνώμη μου - συζητήσεις για τη μείωση του χρέους, με απώτερο πάντα σκοπό - μας λένε - την προσέλκυση επενδύσεων. Είναι τραγικά αστείο να πιστεύει κανείς ότι θα έλθει ξένος επενδυτής να επενδύσει σε μια οικονομία που είναι κατεστραμμένη, και με την πολιτική που μας επιβάλλουν οι "εταίροι" μας θα συνεχίσει να καταστρέφεται, όπως μπορεί να μας διαβεβαιώσει οποιοσδήποτε πρωτοετής φοιτητής οικονομικής σχολής.
Πάντως, καθηγητής Πανεπιστημίου - ο Παν. Λιαργκόβας -  έχει γράψει το άρθρο που αναδημοσιεύω στη συνέχεια από την προχθεσινή RealNews με θέμα την ελάφρυνση του χρέους, έστω κι αν δεν συμφωνώ 100% με τις απόψεις που διατυπώνει, αυτές παρουσιάζουν οπωσδήποτε ενδιαφέρον.

ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ του κουαρτέτου και με αφορμή δηλώσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων, επανήλθε στο προσκήνιο η συζήτηση για τη ρύθμιση του χρέους της χώρας, το οποίο πλέον ανέρχεται σε περίπου 187% του ΑΕΠ (327 δισ. ευρώ). Αν και μέχρι πρόσφατα το βάρος δινόταν κυρίως στον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επικεντρώνονται πλέον στις ετήσιες ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας, για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας του χρέους, θεωρώντας έτσι ότι αποτυπώνεται πιο αποτελεσματικά η δομή των πληρωμών σε βάθος χρόνου. Κατ’ αυτούς, χαμηλές ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες συνεπάγονται καλύτερη πρόσβαση στις αγορές και λιγότερο κίνδυνο για την οικονομική σταθερότητα. Μια σημαντική πτυχή για την εξυπηρέτηση του χρέους είναι οι ετήσιες αντίστοιχες δαπάνες να μην ξεπερνούν το 15% του ΑΕΠ της χώρας. Με βάση αυτό το σκεπτικό, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί προκρίνουν τη λύση της ελάφρυνσης του χρέους, δηλαδή παράταση των περιόδων αποπληρωμής και ενδεχομένως ένα νέο μορατόριουμ για την πληρωμή τόκων. 

Ένα βήμα προς τα μπρος για το δημόσιο χρέος

Κάθε προηγμένη χώρα διαθέτει πτωχευτικό δίκαιο, αλλά δεν υπάρχει αντίστοιχο πλαίσιο για τα κράτη δανειολήπτες, επισημαίνουν ο γνωστός νομπελίστας οικονομολόγος Τζόσεφ Στίγκλιτζ και ο συνεργαζόμενος ερευνητής του Πανεπιστημίου Κολούμπια, Μάρτιν Γκούζμαν. Το νομικό αυτό κενό, τονίζουν, έχει σημασία, γιατί, όπως πλέον βλέπουμε στην Ελλάδα και το Πουέρτο Ρίκο, μπορεί να ξεζουμίσει ολόκληρες οικονομίες.

Τον Σεπτέμβριο, τα Ηνωμένα Έθνη έκαναν ένα μεγάλο βήμα προς την πλήρωση του κενού, εγκρίνοντας ένα σύνολο αρχών για την αναδιάρθρωση του δημοσίου χρέους. Οι εννέα αρχές – ήτοι, το δικαίωμα μιας χώρας να ξεκινήσει μια αναδιάρθρωση χρέους, η ετεροδικία, η ισότιμη μεταχείριση πιστωτών, η (υπερ)πλειοψηφική αναδιάρθρωση, η διαφάνεια, η αμεροληψία, η νομιμότητα, η βιωσιμότητα, και η καλή πίστη στις διαπραγματεύσεις – αποτελούν τα βασικά στοιχεία ενός αποτελεσματικού διεθνούς κράτους δικαίου.
Η συντριπτική υποστήριξη προς τις αρχές αυτές, με 136 μέλη του ΟΗΕ να ψηφίζουν υπέρ και μόλις έξι κατά (με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες) καταδεικνύουν την έκταση της παγκόσμιας συναίνεσης επί της ανάγκης έγκαιρης επίλυσης των κρίσεων χρέους. Αλλά το επόμενο βήμα – μια διεθνής συνθήκη που θα θεσπίζει ένα παγκόσμιο σύστημα πτώχευσης στο οποίο θα δεσμεύονται όλες οι χώρες- ενδέχεται να αποδειχθεί πιο δύσκολο, γράφουν οι Στίγκλιτζ και Γκούζμαν.

Όφελος πάνω από € 100 δισ. αποκόμισε η Γερμανία από την ελληνική κρίση

Είναι φανερό ότι το οικονομικό περιβάλλον είναι τόσο σύνθετο, που δεν είναι δυνατό να υπολογιστούν τα οφέλη ή οι ζημιές από μια οικονομική κρίση με "μπακαλίστικο" τρόπο. Δηλαδή τόσα δώσαμε (ή πήραμε) τόσος ήταν ο τόκος, άρα τόσο ήταν το κέρδος ή η ζημιά. Η οικονομία μιας χώρας εκτείνεται σε πολλά επίπεδα και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες (ακόμα και από δηλώσεις πολιτικών προσώπων), ώστε χρειάζεται μια προσεκτική επιστημονική μελέτη για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε τα αποτελέσματα μιας κατάστασης, όπως είναι μια οικονομική κρίση.

Μια τέτοια μελέτη εκπόνησε το γερμανικό ινστιτούτο οικονομικών ερευνών Halle Institute και τα συμπεράσματά του ομολογώ ότι δεν με εξέπληξαν, όπως, πιστεύω, δεν θα εκπλήξουν και κανέναν τακτικό αναγνώστη αυτής της σελίδας. Η Γερμανία κέρδισε πάνω από €100 δισ. και - φυσικά - θα συνεχίσει να κερδίζει όσο δεχόμαστε να εφαρμόζουμε τα μνημόνια που μας επιβάλλει.

Παρακάτω αναδημοσιεύω* μια περίληψη των αποτελεσμάτων αυτής της μελέτης. Οι αγγλομαθείς μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη τη μελέτη εδώ και το συμπέρασμά της εδώ. 

 

Η Γερμανία ωφελήθηκε ουσιαστικά από την ελληνική κρίση

 

Έκθεση φωτιά στα επιχειρήματα του Βερολίνου δημοσιεύει γερμανικό ινστιτούτο, το οποίο ισχυρίζεται πως ακόμη και αν η Ελλάδα δεν πλήρωνε ποτέ τα χρέη της, η Γερμανία έχει ήδη βγει κατά πολύ κερδισμένη οικονομικά από την κρίση του Νότου.  

Η συζήτηση για το χρέος στην Ευρώπη και ποιους εξυπηρετεί είναι παλιά πλέον υπόθεση και πολλοί, μετά και τις τελευταίες εξελίξεις θα τη θεωρούσαν ίσως και ανεπίκαιρη. Όταν όμως οι διαβεβαιώσεις πως η διατήρηση αυτής της ανισότητας χρέους και της οικονομικής κρίσης στο Νότο, για την μακροημέρευση του βορά αποδεικνύεται από την ίδια τη Γερμανία, το θέμα παίρνει άλλες διαστάσεις. Το Halle Institute, είναι γερμανικό ινστιτούτο οικονομικών ερευνών και σύμφωνα με έκθεσή του που έχει ημερομηνία 10 Αυγούστου 2015 "η Γερμανία επωφελήθηκε από την ελληνική κρίση". Σύμφωνα με υπολογισμούς του Ινστιτούτου Οικονομικής Έρευνας του Λάιμπνιτς (IWH), η Γερμανία έχει μπορέσει να πραγματοποιήσει εξοικονόμηση δημοσιονομικών πόρων ύψους περίπου 100 δισεκατομμυρίων ευρώ από την έναρξη της ελληνικής κρίσης το 2010, ήτοι πάνω από 3% του ΑΕΠ.
"Αντιμέτωποι με την κρίση, οι επενδυτές αναζητούν ασφαλείς επενδύσεις (μεταναστεύουν σε ασφαλή περιβάλλοντα. Κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη, η Γερμανία επωφελήθηκε σε εντελώς δυσανάλογο βαθμό από αυτό το φαινόμενο. Κάθε φορά που προέκυπταν άσχημα νέα από την Ελλάδα, το γερμανικό ομόλογο έπεφτε και κάθε φορά που τα νέα ήταν καλά για την Ελλάδα, το ίδιο ομόλογο ανέβαινε" σημειώνει χαρακτηριστικά η έκθεση. 

Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου

Η σχέση μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή από κοινωνικής άποψης μπορεί να ιδωθεί με δυο τρόπους, ανάλογα με την πλευρά που βρίσκεται ο παρατηρητής. Στα μάτια του δανειστή ο οφειλέτης είναι υπεύθυνος για την ανάγκη που τον έφερε στη θέση να χρειαστεί δανεισμό και θα πρέπει, για το λόγο αυτό, να αισθάνεται ενοχή. Στα μάτια του οφειλέτη ο δανειστής είναι ο ασύδοτος κεφαλαιούχος που εκμεταλλεύεται τη δύσκολη θέση, στην οποια βρέθηκε ο συνάνθρωπός του και βρήκε την ευκαιρία να αυξήσει τα κέρδη του.
Η διπλή αυτή αντιμετώπιση μπορεί άραγε να μεταφερθεί και στις διακρατικές δανειακές συναλλαγές; Υπήρχαν πολλές ενδείξεις τις λίγες τελευταίες δεκαετίες, αλλά το νιώσαμε άμεσα και στη χώρα μας αυτά τα τελευταία μνημονιακά χρόνια, ότι το χρέος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο, ώστε, παρακάμπτοντας από αιώνων δημοκρατικές διαδικασίες, να υποτάξει λαούς, πείθοντάς τους ότι είναι ένοχοι και αρπάζοντας από αυτούς κάθε είδους πηγές πλούτου. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει μετατρέψει το μοντέλο των πάλαι ποτέ ισότιμων ανταλλακτικών κοινωνιών σε μοντέλο όπου ο ισχυρότερος χρηματοοικονομικά επιβάλλεται επί του έχοντος την έλλειψη και άρα την ανάγκη εκείνων των μέσων που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή του στις σύγχρονες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.  
Στο άρθρο που αναδημοσιεύω στη συνέχεια, ο Σωτήρης Βανδώρος παρουσιάζει (έχοντας ως μέσο σύγκρισης τα συμβαίνοντα στη χώρα μας αυτά τα χρόνια) τα βασικά σημεία του βιβλίου του ιταλού κοινωνιολόγου και φιλοσόφου Maurizzio Lazzarato με τίτλο "Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου", στο οποίο ο συγγραφέας αναλύει και εξερευνά τη γενεαλογία της παραγωγής -από τα σύγχρονα χρηματοοικονομικά συστήματα- του χρεωμένου ανθρώπου.

Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου

Το χρέος, κρατικό και ιδιωτικό, δεν πρέπει να ιδωθεί ως κάτι το δευτερογενές στο πλαίσιο λειτουργίας του σύγχρονου καπιταλισμού. Δεν θα πρέπει να θεωρήσουμε το χρηματοπιστωτικό σύστημα, που δίνει τον τόνο στην οικονομία εδώ και μερικές δεκαετίες, πρωτίστως ως μηχανισμό χρηματοδότησης των επιχειρήσεων, όσο κυρίως ως σύστημα διαχείρισης ιδιωτικών και δημόσιων χρεών. Κατά προέκταση, κρίσιμη εν προκειμένω είναι η σχέση (εξουσίας) μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή. Έτσι, το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν είναι παρά το χρέος από τη σκοπιά των οφειλετών και ο τόκος από τη σκοπιά των πιστωτών. Ο Maurizzio Lazzarato, που υποστηρίζει αυτή τη θέση, προτείνει μάλιστα να αντικατασταθεί η έννοια του χρηματοπιστωτικού συστήματος (ως παραπλανητικής) από αυτήν της «οικονομίας του χρέους». Στο δοκίμιό του "Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου" επεξηγεί αναλυτικά αυτή την προσέγγιση για την οποία επιστρατεύει θεωρήσεις των Νίτσε, Φουκώ και ιδίως των Ντελέζ και Γκουαταρί.

Είναι μύθος ότι για να μειωθεί το δημόσιο χρέος πρέπει να μειωθούν οι κρατικές δαπάνες

Ανάμεσα στα πολλά λάθη που έκαναν οι εκπρόσωποι των δανειστών, τα οποία επέβαλαν στις μνημονιακές κυβερνήσεις κι εκείνες τα εφάρμοσαν χωρίς εξέταση ή/και αντίλογο, είναι ότι προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κρίση χρέους της χώρας μας και να καταστεί δυνατή η εξυπηρέτησή του, θα έπρεπε να περικοπεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα των δημοσίων δαπανών.

Η περικοπή των δημοσίων δαπανών όμως δεν αποτελεί λύση στην προσπάθεια συγκράτησης ή/και μείωσης του δημοσίου χρέους, έστω και αν σε κάποιες περιπτώσεις η αύξησή του οφείλεται, εν μέρει, στην αύξησή των δαπανών αυτών. Πολλοί συγκρίνουν τη διαχείριση εσόδων-εξόδων ενός κράτους με εκείνη ενός νοικοκυριού. Η δυναμική τους όμως δεν είναι ίδια, αφού δεν μπορούμε να ταυτίσουμε την μακροοικονομία με την οικιακή οικονομία. Η δυναμική του χρέους εξαρτάται από ποικίλους παράγοντες: το επίπεδο των πρωτογενών ελλειμμάτων, καθώς και –το βασικότερο- τη διαφορά ανάμεσα στο ύψος των επιτοκίων και τον ονομαστικό ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας.

Τι είναι τα ομόλογα στο διηνεκές (perpetual bonds)

Ένα νέο χρηματοοικονομικό προϊόν μπήκε στη ζωή μας αυτές τις μέρες. Λίγοι πολίτες το είχαν ξανακούσει, ακόμα και ανάμεσα σε εκείνους που δραστηριοποιούνται στον οικονομικό τομέα. 
Στο παρακάτω άρθρο ο Φώτης Νάκος κάνει μια σύντομη αλλά κατανοητή παρουσίαση των perpetual bonds.

Είναι λογικό στους οικονομικούς όρους να μην είναι εξοικειωμένος ο πολίτης. Έτσι η πρόταση του υπουργού οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη για ανταλλαγή των ελληνικών ομολόγων με νέα «ομόλογα στο διηνεκές» ή perpetual bonds, όπως ονομάζονται στη μεθοδολογία, να μην είναι απολύτως κατανοητά στο ευρύ κοινό.
Η κυβέρνηση της Ελλάδας μεταξύ άλλων φέρεται να προτείνει στους διεθνείς πιστωτές της διαμέσου της ανταλλαγής των ομολόγων της με νέα αξιόγραφα, τα οποία θα είναι συνδεδεμένα με τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και με ομόλογα στο διηνεκές.

Η κρίση δεν είναι μόνο το χρέος

Αν ρυθμιστεί το χρέος της χώρας μας, θα βγούμε από την κρίση; Αυτό είναι το βασικό ερώτημα που θέτει ο Ν.Ξυδάκης στο άρθρο του που ακολουθεί. Και για να το προχωρήσω από την πλευρά μου ακόμα περισσότερο θα ρωτήσω: σε (εντελώς υποθετική, εννοείται) περίπτωση που διαγραφεί εντελώς το ελληνικό χρέος, η χώρα μας θα γνωρίσει μακροχρόνια ευημερία; Όχι βέβαια. Το χρέος είναι μόνο μια παράμετρος. Από τη στιγμή που μια μια οι δημοκρατίες καταργούνται και αντικαθίστανται από οικονομοκρατίες, οι πολλοί θα εξακολουθούν να δυστυχούν υπέρ των προσόδων των λίγων. Μπορεί να ανατραπεί αυτή η πορεία; Πιστεύω πως ναι! Χρειάζεται όμως θέληση και θάρρος από πλευράς των θιγόμενων πολιτών. Θέληση και θάρρος που όμως φαίνεται πως τους λείπει. Τα αποτελέσματα του δόγματος του σοκ, που εφαρμόστηκε στη χώρα μας, είναι εμφανή στην χαρακτηριστική απραξία, αδράνεια και μοιρολατρεία των νεοελλήνων. Οι λύσεις έχουν αφεθεί στον απο μηχανής θεό...

Η κρίση δεν είναι μόνο το χρέος
(του Νίκου Ξυδάκη)

Aπό το 2010 ώς την αρχή του 2015 αλλάξαμε πολύ. Οχι μόνο ατομικά, αλλά και συλλογικά, σαν κοινωνία. Για πολλούς, η κρίση βιώθηκε σαν καταστροφή· έχασαν τη δουλειά τους, είδαν την επιχείρησή τους ή το επιτήδευμά τους να φθίνει, δεν καταφέρνουν να τα φέρουν βόλτα, αισθάνονται ότι χάνουν την αξιοπρέπειά τους. Για πολλούς περισσότερους η κρίση σήμανε την συρρίκνωση των προσδοκιών και την αδυναμία σχεδιασμού του μέλλοντος, σήμανε την είσοδό τους σε μια περιοχή φόβου και επισφάλειας, ακόμη κι αν διατηρούν τη δουλειά τους, ακόμη κι αν μπορούν να συντηρήσουν κάποιο ευπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Για μια μερίδα, μάλλον την πιο ολιγάριθμη, η κρίση δεν άλλαξε τις ορίζουσες του βίου, αλλά ακόμη κι αυτοί κατά βάθος δεν έχουν μείνει ανέπαφοι συναισθηματικά και διανοητικά.

Προτάσεις του Κ.Λαπαβίτσα για το χρέος και την έξοδο από την κρίση

Σήμερα φιλοξενώ ένα άρθρο του γνωστού καθηγητή Κ.Λαπαβίτσα στο οποίο προτείνει τρεις τρόπους για να γλυτώσουμε από το χρέος και από την κρίση. Βέβαια, όπως πάντα, καταλήγει στην αναγκαιότητα να αποκτήσουμε εθνικό νόμισμα.
 Είναι αλήθεια ότι οι φωνές εναντίον του ευρώ (και όχι μόνο στη χώρα μας) πληθαίνουν όσο περνάει ο καιρός και η κρίση χρονίζει και βαθαίνει. 
Το θέμα, όπως είναι φυσικό, άρχισε να με απασχολεί και προσωπικά. Για το λόγο αυτό, την περασμένη Δευτέρα βρέθηκα σε σχετική συζήτηση που έγινε στο βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ της Σταδίου με κύριους ομιλητές τους Γ.Σταθάκη, Ν.Χριστοδουλάκη και Αλ.Αλαβάνο. Οι δυο πρώτοι ανέπτυξαν τα επιχειρήματά τους υπέρ του ευρώ, εκκινώντας πάντως από διαφορετικές αφετηρίες, και ο τρίτος τις γνωστές θέσεις του υπέρ της επιστροφής σε εθνικό νόμισμα. Ομολογώ πως και οι τρεις ήταν πειστικοί. Όπως ομολογώ και ότι δεν κατέληξα σε συμπέρασμα. Εκτός αν θεωρείται συμπέρασμα ότι το μέλλον της Ελλάδας μου φαίνεται δυσοίωνο, είτε μείνουμε στο ευρώ είτε βγούμε από την ευρωζώνη. Υπάρχουν πολλά επιχειρήματα εναντίον και των δυο προοπτικών, υπάρχει όμως ένας κοινός παρονομαστής: το υπάρχον εγχώριο πολιτικό προσωπικό! Και να τί εννοώ:
Όσον αφορά την παραμονή μας στην ευρωζώνη, έχουμε διαπιστώσει, πού μας έχουν οδηγήσει οι "ικανότητες" των πολιτικών που βρίσκονται στην εξουσία τα τελευταία κρίσιμα χρόνια.
Όσον αφορά το ενδεχόμενο επιστροφής σε εθνικό νόμισμα, δεν έχω πειστεί - όπως πιστεύω και οι περισσότεροι από εσάς - ότι υπάρχει ικανό πολιτικό προσωπικό που θα μας οδηγήσει με ασφάλεια στα νέα οικονομικά δεδομένα. Αφού είναι γνωστό ότι η μετάβαση - θέλοντας και μη - θα προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις κατά τους πρώτους τουλάχιστον μήνες προσαρμογής στο νέο νόμισμα.
Για το λόγο αυτό δεν θεωρώ πρωτεύον θέμα το νόμισμα με το οποίο θα πορευτούμε στη συνέχεια, όσο την ποιότητα του πολιτικού προσωπικού, την οποία -μέχρι στιγμής- βρίσκω απογοητευτική.

Δυο άρθρα του Γ.Δελαστίκ για την αλληλεγγύη των εταίρων μας

Όλο και πιο συχνά ακούμε φωνές από το εξωτερικό που αμφιβάλλουν, αν πρόθεση των ευρωπαίων εταίρων μας ήταν να σώσουν με τα μνημόνια την Ελλάδα ή τους εαυτούς τους (και τις τράπεζές τους).
Παρακάτω αναδημοσιεύω από το ΕΘΝΟΣ δυο σχετικά άρθρα του Γ.Δελαστίκ. Θα ήθελα να τα αφιερώσω στους "έλληνες" βουλευτές που ψήφισαν τα καταστρεπτικά για τους συμπολίτες μας μνημόνια, αλλά νομίζω ότι θα είναι χαμένος κόπος. Επειδή πιστεύω, όπως και οι περισσότεροι Έλληνες πλέον (και όχι μόνο), ότι τα ψήφισαν είτε λόγω άγνοιας (η ηπιότερη έκφραση που μπορώ να χρησιμοποιήσω), είτε λόγω συμφέροντος. Δεν θα αναφέρω μια τρίτη άποψη που τους παρουσιάζει ως θύματα, γιατί αυτό παραπέμπει σε άλλου είδους θέματα και με άλλα επακόλουθα.
Τα δυο αυτά άρθρα δίνουν μια εικόνα της γνώμης που έχουν και κάποιοι από το εξωτερικό για τις "ενέργειες" που έχουν γίνει από τους εταίρους μας με σκοπό τη "σωτηρία" της χώρας μας (με τη βοήθεια πάντα, των ιθαγενών οργάνων τους, πρωθ-υπουργούς και -οπωσδήποτε- βουλευτές).

 

Ολι Ρεν: Θυσιάσαμε την Ελλάδα για να σωθούν οι υπόλοιποι!

Ωμή, κυνική, σοκαριστική η ομολογία του επιτρόπου Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων και αντιπροέδρου της Κομισιόν Ολι Ρεν, αργά το βράδυ της Δευτέρας. Απευθυνόμενος στους ευρωβουλευτές που απαρτίζουν τη διερευνητική επιτροπή του ευρωκοινοβουλίου για τον ρόλο της τρόικας στις χώρες που έχουν τεθεί υπό μνημονιακό καθεστώς, ο Φινλανδός κομισάριος τους είπε ουσιαστικά ότι η ΕΕ προτίμησε να θυσιάσει την Ελλάδα για να σώσει άλλα κράτη - μέλη της Ευρωζώνης και πάνω απ' όλα για να διασώσει τις ευρωπαϊκές τράπεζες! Τι ακριβώς είπε ο Ολι Ρεν; «Στο ξεκίνημα της κρίσης, την άνοιξη του 2010 και κάποιο διάστημα μετά, αν είχε άμεσα αναδιαρθρωθεί το ελληνικό χρέος, θα είχατε αντιμετωπίσει δραματικές συνέπειες μετάδοσης τόσο σε άλλα κράτη - μέλη όσο και μέσω του τραπεζικού διαύλου στην Ευρώπη» δήλωσε επί λέξει. Θα υπήρχαν λοιπόν «δραματικές συνέπειες μετάδοσης», λέει ο Ρεν, αν γινόταν «κούρεμα» του ελληνικού δημόσιου χρέους την άνοιξη του 2010. Χρησιμοποιεί, πέρα από τις επιπτώσεις «σε άλλα κράτη - μέλη» και μια έκφραση κατ' ουσίαν ακατάληπτη από τον μη επαΐοντα αναγνώστη: «μέσω του τραπεζικού διαύλου στην Ευρώπη». Τι ακριβώς εννοεί ο επίτροπος Οικονομικών της Κομισιόν;

Η Ανώμαλη Προσγείωση των Κυβερνητικών Ψευδαισθήσεων (του Σταύρου Λυγερού)

Κάθε λίγο και λιγάκι η κυβέρνηση μας ξεφουρνίζει κι ένα καινούριο παραμύθι. Τη μια είναι το success story, την άλλη το μοίρασμα του πρωτογενούς πλεονάσματος, μετά η ξαφνική ανακάλυψη του "ναζιστικού μορφώματος"... Επειδή εκείνη πετάει στα σύννεφα (αν δεν πρόκειται απλά για προπαγανδιστικά κόλπα που μετέρχεται μετά από προτροπή του "Γραφείου της Αλήθειας" που την καθοδηγεί), νομίζει πως και το σύνολο των πολιτών πετάει στα σύννεφα.
Κάποια στιγμή, όμως, έρχεται η ώρα της σκληρής αλήθειας. Και η προσγείωση της κυβέρνησης στην πραγματικότητα καθίσταται αναπόφευκτη. Σε αυτή την προσγείωση αναφέρεται και ο κ.Στ.Λυγερός στο άρθρο του που αναδημοσιεύω σήμερα από τα χθεσινά ΕΠΙΚΑΙΡΑ.

Η Ανώμαλη Προσγείωση των Κυβερνητικών Ψευδαισθήσεων

Έχοντας βάλει όλα τα αυγά του στο γερμανικό καλάθι, ο Σαμαράς προσδοκού­σε ότι μετά τις γερμανι­κές εκλογές η Μέρκελ θα άναβε το «πράσινο φως» για την αναδιάρ­θρωση του ελληνικού χρέους που βρίσκεται στα χέρια των χω­ρών-μελών της Ευρωζώνης και της Ευρω­παϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Τώρα που το οικοδόμημα των αβάσιμων προσδοκιών δοκιμάζεται από την πραγματικότητα καταρρέει σαν πύργος από τραπουλό­χαρτα.

Η κυβέρνηση ισχυριζόταν μέχρι τώρα ότι η ύπαρξη πρωτογενούς πλεονάσμα­τος δεν είναι μόνο αναγκαία, αλλά είναι και ικανή συνθήκη για την αναδιάρθρω­ση του ελληνικού χρέους. Γι' αυτό και έκανε τα πάντα για να το επιτύχει, έστω και πλασματικά. Μπορεί για τους δικούς της λόγους η τρόικα να αναγνωρίζει ότι το 2013 θα κλείσει με ένα ελάχιστο πρωτογενές πλεόνασμα αλλά η στάση της αποδεικνύει πως η προσδοκία των Σαμαρά - Βενιζέλου είναι ψευδαίσθηση.

Η Συμφωνία του Λονδίνου του 1953 για το γερμανικό χρέος

Τον τελευταίο καιρό ακούμε συχνά, ιδιαίτερα από την Αξιωματική Αντιπολίτευση, την προτροπή να επιδιώξει η ελληνική πλευρά μια συμφωνία παρόμοια με αυτή που ίσχυσε για τα χρέη της Γερμανίας με βάση τη Συμφωνία του Λονδίνου το 1953. Ας δούμε, λοιπόν, τι προβλεπόταν σ'αυτήν και σε κάποιο μελλοντικό σημείωμα θα τη συγκρίνουμε με τα μνημόνια "διάσωσης" που έχουν επιβάλλει οι ξένοι (και βασικά οι γερμανοί) στη χώρα μας. 

Η Συμφωνία του Λονδίνου

Με το τέλος του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου η Γερμανία βρέθηκε με μια αδύναμη οικονομία, από την οποία έλειπε εκείνο που την χαρακτήριζε προπολεμικά, η βαριά βιομηχανία. Επιπρόσθετα είχε την υποχρέωση να εξοφλήσει το δημόσιο χρέος που κουβαλούσε από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα δάνεια που είχε πάρει κατά την περίοδο του μεσοπολέμου και τα δάνεια που είχε πάρει (αρπάξει) από τις διάφορες χώρες που είχε καταλάβει κατά τη διάρκεια του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου.

Είναι προφανές ότι κάτω από τέτοιες συνθήκες δεν υπήρχε περίπτωση να ανακάμψει οικονομικά η χώρα, αφού δεν θα είχε τη δυνατότητα να παράξει επαρκές πρωτογενές πλεόνασμα. Παρ’όλα αυτά κατάφερε να ξεπεράσει αυτά τα προβλήματα και μετά από αρκετά χρόνια να κυριαρχεί οικονομικά στην Ευρώπη.

Το ερώτημα είναι πώς; Η απάντηση είναι: Αρχικά χάρη στη Συμφωνία του Λονδίνου της 27ης Φεβρουάριου του 1953.

Τι ακριβώς προέβλεπε αυτή η συμφωνία;

Για να πάρουμε το θέμα από την αρχή, θα πρέπει να αναφερθούμε πρώτα στην Τριμερή Επιτροπή για το Γερμανικό Εξωτερικό Χρέος, που δημιούργησαν η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και οι ΗΠΑ. Αυτή η επιτροπή ξεκίνησε από τον Ιούνιο του 1951 – σε συνεργασία με τη γερμανική πλευρά – την καταμέτρηση των συνολικών υποχρεώσεων της ηττημένης πλευράς, καθώς και την έρευνα τρόπου αποπληρωμής αυτών. Επειδή οι τρεις παραπάνω χώρες θεωρούσαν πρωταρχικό στοιχείο να καθοριστεί το ποσό που θα μπορούσε να καταβάλλει η Γερμανία ετησίως έναντι της συνολικής της οφειλής.

Η συμφωνία κατέληξε στην εντυπωσιακή μείωση του χρέους κατά περίπου 60% και υπογράφηκε από τις   κυβερνή­σεις του Βελγίου, του Καναδά, της Δα­νίας, της Γαλλίας, της Ελλάδας, του Ιράν, της Ιρλανδίας, της Ιταλίας, του Λουξεμ­βούργου, της Νορβηγίας, του Πακιστάν, της Ισπανίας, της Σουηδίας, της Ελβε­τίας, της Νοτίου Αφρικής, του Ηνωμένου Βασιλείου, των ΗΠΑ και της (ενωμένης τότε) Γιουγκοσλαβίας.

Παγκόσμια έκρηξη χρεών

Ένα σύντομο αλλά περιεκτικό και διαφωτιστικό άρθρο είναι αυτό που αναδημοσιεύω σήμερα και που αναφέρεται στα προβλήματα από χρέη που έχουν τεράστιες οικονομίες, όπως των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας, της Κίνας, αλλά και του συνόλου της Ευρώπης. 
Στο τέλος, βέβαια, απομένει για μια ακόμα φορά το ερώτημα "γιατί εμάς;"

Παγκόσμια έκρηξη χρεών

Το βουνό των χρεών αυξάνεται συνεχώς, με τον κίνδυνο να καταλήξουμε σε ένα παγκόσμιο κραχ, το οποίο θα καταστρέψει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα, να είναι μεγαλύτερος από ποτέ. Σε σχέση με το 2007 δεν έχουμε μόνο υψηλότερο χρέος κατά 30%, αλλά και ένα καινούργιο πρόβλημα – την κρίση των αναπτυσσομένων οικονομιών (Τουρκία, Βραζιλία, Ινδονησία, Ν. Αφρική κλπ.). Ειδικότερα τα εξής:

(α) Ιαπωνία: Το χρέος της έχει ξεπεράσει κατά πολύ το 200% του ΑΕΠ της (πάνω από 10 τρις $), ενώ ακολουθεί δυστυχώς έναν δρόμο, ο οποίος την οδηγεί στην απόλυτη χρηματοοικονομική καταστροφή.
Η κυβέρνηση της Ιαπωνίας δαπανά σήμερα το 50% των φορολογικών της εσόδων για την πληρωμή τόκων (συγκριτικά θα ήταν σαν η Ελλάδα να πλήρωνε ετήσιους τόκους της τάξης των 25 δις €, αντί των 9 δις € που δαπανά σήμερα, παρά το ότι το επιτόκιο δανεισμού της είναι περίπου 2,3%, ενώ της Ιαπωνίας κάτω από 1%).
Για να μπορέσει τώρα να επιβιώσει, αναγκάζεται να δανείζεται όλο και περισσότερα χρήματα – αφού το 46% του ελλειμματικού προϋπολογισμού της, χρηματοδοτείται με νέα δάνεια. Κατά την άποψη δε πολλών, η Ιαπωνία θα οδηγηθεί στη μεγαλύτερη χρεοκοπία όλων των εποχών.

(β) Κίνα: Το μεγαλύτερο πρόβλημα της είναι το ιδιωτικό χρέος (επιχειρήσεις, τράπεζες και νοικοκυριά), το οποίο έχει ξεφύγει από τον έλεγχο του κράτους. Από 9 τρις $ το 2008, έχει ξεπεράσει σήμερα τα 23 τρις $, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα (έκθεση).

(γ) Ευρώπη: Παρά το ότι τα περισσότερα κράτη ακολουθούν προγράμματα λιτότητας, κατ’ εντολή της Γερμανίας, τα χρέη τους συνεχίζουν να αυξάνονται. Μέσα σε ένα χρόνο, το δημόσιο χρέος της Ευρωζώνης αυξήθηκε από το 88,2% του ΑΕΠ, στο 92,2% (διάγραμμα που ακολουθεί).

Όπως φαίνεται από το παραπάνω διάγραμμα, το δημόσιο χρέος της Ευρωζώνης εκτοξεύθηκε στα ύψη, μετά το 2008 – ενώ οι αλλαγές στα πρόσφατα τρίμηνα ανά χώρα (πρώτο του 2013 σε σχέση με το πρώτο του 2012), φαίνονται από το επόμενο διάγραμμα. 

(δ) Η.Π.Α.: Η υπερδύναμη ευρίσκεται στη χειρότερη θέση, συγκριτικά με όλη τη Δύση – γεγονός που επεξηγεί τη χθεσινή απόφαση της Fed να αφήσει αμετάβλητα τα επιτόκια, καθώς επίσης το πρόγραμμα παροχής ρευστότητας (τύπωμα χρημάτων της τάξης των 85 δις $ μηνιαία), με κίνδυνο να καταρρεύσει το δολάριο και να προκληθεί υπερπληθωρισμός, παρά το ότι οι αγορές περίμεναν κάποιον περιορισμό του.

Το κατά κεφαλήν χρέος των Αμερικανών είναι υψηλότερο από αυτό των Ελλήνων, των Πορτογάλων, των Ιταλών, των Ιρλανδών ή των Ισπανών. Μόνο το χρέος της κυβέρνησης έχει φτάσει στα 17 τρις $  (διάγραμμα εξέλιξης του χρέους που ακολουθεί). 

Ένα επί πλέον πρόβλημα των Η.Π.Α. (ολόκληρης της Δύσης ουσιαστικά), είναι η γήρανση του πληθυσμού – γεγονός που αυξάνει σημαντικά το κόστος μίας οικονομίας (συντάξεις, ιατρική περίθαλψη κλπ.).

Ίσως οφείλει να σημειωθεί εδώ το ότι, η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας αγόρασε τον Ιούνιο μακροπρόθεσμα ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου, ύψους 52 δις $ – ένα ρεκόρ για τα μέχρι σήμερα δεδομένα. Εκτός αυτού, το 33% περίπου του αμερικανικού χρέους ευρίσκεται στα χέρια τρίτων – κυρίως της Κίνας και της Ιαπωνίας, οι οποίες θα μπορούσαν να καταστρέψουν σε χρόνο μηδέν τις Η.Π.Α., πουλώντας απλά ομόλογα στη δευτερογενή αγορά.

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα δεν έχει ούτε περισσότερα, ούτε λιγότερα προβλήματα, σε σχέση με πολλές άλλες χώρες. Είναι λοιπόν άδικο να τοποθετείται στο στόχαστρο, για να κρυφτούν πίσω από αυτήν τα τεράστια προβλήματα των υπολοίπων – με κίνδυνο να οδηγηθεί σε μεγάλες κοινωνικές αναταραχές, στην αναρχία, στο χάος, στη χρεοκοπία και στη δικτατορία.

Σε κάθε περίπτωση, το μέγεθος του ελληνικού προβλήματος, σε απόλυτα νούμερα, είναι σχεδόν αμελητέο – ενώ είναι μία από τις ελάχιστες χώρες, η οποία έχει πρόβλημα μόνο δημοσίου χρέους και όχι ιδιωτικού, όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Ιρλανδία κοκ.

Το άρθρο είναι από το site analyst.gr