Οι πρώτες αναδιαρθρώσεις των ελληνικών χρεών (1832-1878)

Τώρα πια, όλοι ξέρουμε ότι η χρεοκοπία δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Όλα τα κράτη έχουν ή θα μπορούσαν να έχουν χρεοκοπήσει. Για τους δικούς τους λόγους τα συστημικά ΜΜΕ παρουσιάζουν την ελληνική χρεοκοπία του 2010 (αν και δεν την ονομάζουν χρεοκοπία, έτσι ώστε να μπορούν να την επισείουν ως ...επερχόμενο κίνδυνο) ως κάτι πρωτοφανές! Όμως η Ελλάδα ξεκίνησε να χρεοκοπεί πριν ακόμα γίνει κράτος.
Το παρακάτω άρθρο* παρουσιάζει τις πρώτες χρεοκοπίες της χώρας μας, κατά τα πρώτα 50 χρόνια της νεότερης ιστορίας της, μετά την απελευθέρωσή της από τον οθωμανικό ζυγό.
 
Από το 1826 έως το 2015, η Ελλάδα έχει χρεωκοπήσει 6 φορές, δηλαδή λιγότερες από τις 7 φορές της Γερμανίας (χρεωκοπίες κρατιδίων του 1807, 1812, 1813, 1814, 1850, χρεωκοπίες ομοσπονδιακού κράτους του 1932 και του 1939 με στάση πληρωμών λόγω πολέμου), με συνέπεια η νέα της χρεοκοπία το 2010 να μην αποτελεί παράδοξο φαινόμενο για τους ανθρώπους που μελετούν προσεκτικά την οικονομική εξέλιξη των διαφόρων χωρών. Κατά την διάρκεια αυτών των 190 ετών η Ελλάδα αφιερώνει συνολικά σχεδόν έναν αιώνα, αναδιαρθρώνοντας και αποπληρώνοντας τα εξωτερικά της χρέη, εφαρμόζοντας οικονομικές πολιτικές ανασυγκρότησης και αναδιοργάνωσης και εκσυγχρονίζοντας χωρίς θεαματικά αποτελέσματα το κράτος.
 

Πρώτη Αναδιάρθρωση

Η μεγάλη επανάσταση του 1821 χρηματοδοτείται από τους τραπεζίτες του Λονδίνου, χάρη στις πιέσεις που ασκούν ο Λόρδος Βύρων και το Φιλελληνικό Κομιτάτο, σε συνδυασμό με τις παρασκηνιακές ενέργειες του τότε φιλελεύθερου Υπουργού Εξωτερικών George Canning. To 1824 οι επαναστάτες δέχονται το πρώτο δάνειο των £800.000, με επιτόκιο 8,5%, το οποίο προσφέρεται στο επενδυτικό κοινό με δημόσια εγγραφή στο 59% της ονομαστικής αξίας, αφενός μεν λόγω υψηλού κινδύνου και αφετέρου για να δελεάσει τους ριψοκίνδυνους επενδυτές. Το 1825 εκδίδεται το δεύτερο ύψους £2.000.000, το οποίο προσφέρεται στο 55,5% για τους ίδιους λόγους, ενώ στους υποψήφιους αγοραστές των ελληνικών ομολόγων δίδονται εξασφαλίσεις με ενέχυρο τα έσοδα του ελληνικού κράτους και ολόκληρη την δημόσια περιουσία, όπως και υποσχέσεις για μεγάλα περαιτέρω κέρδη από τις παρακρατήσεις.

Η κρίση της Δημοκρατίας στην Ευρώπη του μεσοπολέμου

Πολλές φορές έχουμε συγκρίνει την περίοδο που διανύουμε με εκείνη του μεσοπολέμου, την περίοδο δηλαδή που προηγήθηκε του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Κυρίαρχο στοιχείο σήμερα - όπως και τότε - είναι η συνεχής απαξίωση των δημοκρατικών θεσμών, γεγονός που προοιωνίζει τον ερχομό άσχημων καταστάσεων. Παρόμοια κατάσταση είχε διαμορφωθεί στην Ευρώπη και την περίοδο ανάμεσα στους δυο μεγάλους πολέμους. Η Ιστορία διδάσκει, αλλά δυστυχώς λίγοι είναι πρόθυμοι να διδαχτούν από τα λάθη του παρελθόντος. Οι πλέον δύσπιστοι ή/και απαισιόδοξοι θα ρωτήσουν, όπως κάνουν συνήθως, "και να γνωρίζουμε, τι μπορούμε να κάνουμε για να αποτρέψουμε τα επερχόμενα;" Όταν ο πολίτης γνωρίζει και διαθέτει θέληση, πολλά μπορεί να κάνει!
Στη συνέχεια, και στην προσπάθεια που συνεχίζω να κάνω τονίζοντας το πρόβλημα που παραβλέπουν όλοι εκείνοι οι πολιτειακοί παράγοντες που δεν θα έπρεπε, το έλλειμα δηλαδή Δημοκρατίας που έχει προκύψει εξαιτίας των ακολουθούμενων μνημονιακών πολιτικών, των εκπορευόμενων από ξένα κέντρα, διάλεξα από το βιβλίο του Mark Mazower "Σκοτεινή Ήπειρος" ένα κεφάλαιο που αναφέρεται σε αυτήν ακριβώς τη μεσοπολεμική περίοδο και την αποξένωση από τα δημοκρατικά ιδεώδη που οδήγησαν στην άνοδο του ναζισμού και του φασισμού με τα γνωστά καταστροφικά αποτελέσματα.

Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Εκείνη την περίοδο δεν ήταν τα κοινοβούλια το μόνο επίμαχο ζήτημα. Επιθέσεις δεχόταν επίσης, σε πολύ ευρύτερο μέτωπο, η φιλελεύθερη δημοκρατία. Για να το θέσουμε όσο πιο απλά γίνεται: πόσο δημοκρατική ήταν η νοοτροπία της μεσοπολεμικής Ευρώπης; Απογοητευμένοι νομικοί έλεγαν πως το πρόβλημα δεν ήταν η υπερβολική δημοκρατικότητα των συνταγμάτων αλλά η έλλειψη δημοκρατικών αξιών στο ευρύ κοινό.

Ήδη από το τελευταίο τέταρτο του δέκατου ένατου αιώνα διάφορα αντιφιλελεύθερα και αντιδημοκρατικά πιστεύω κέρδιζαν έδαφος. Με το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου εξαπλώθηκαν γρήγορα μέσω ενός «ευαγγελίου της βίας», που ήταν μεν πιο έκδηλο στο φασιστικό κίνημα, αλλά το συμμερίζονταν πολλοί εκπρόσωποι της «γενιάς του 1914», όπως την αποκάλεσε ένας μεταγενέστερος ιστορικός. Αναθρεμμένοι με τον πόλεμο, ορισμένοι ακραίοι ιδεολόγοι προτιμούσαν τη βία από το λόγο, τη δράση από τη ρητορεία... «Τίποτα δεν επιτυγχάνεται ποτέ δίχως αιματοχυσία», έγραφε ο νεαρός δεξιός Γάλλος Ντριέ Λα Ροσέλ στο Le Jeune Europeen (Ο νέος Ευρωπαίος). «Προσδοκώ ένα λουτρό αίματος». Η βία μάγευε τους καλλιτέχνες, εξπρεσιονιστές και σουρεαλιστές. Ορισμένοι διέκριναν την κληρονομιά του Πολέμου στην ατμόσφαιρα «εσωτερικού πολέμου» που πόλωνε τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, και η οποία βρήκε τη νομική της έκφραση στην αντίληψη του Λένιν περί εσωτερικού εμφυλίου πολέμου και στο ναζιστικό «κράτος εκτάκτου ανάγκης».

Η Συνθήκη των Βερσαλιών (1919)

Και να που η Συνθήκη των Βερσαλιών του 1919 ήρθε στο προσκήνιο μετά την προχθεσινή συμφωνία της κυβέρνησης με τους δανειστές "εταίρους". Ο λόγος σύγκρισης είναι ότι οι απαιτήσεις τους (των γερμανών ουσιαστικά, αφού πάντα περνάει το δικό τους στη σημερινή Ευρωπαϊκή 'Ένωση") έχουν την ίδια τιμωρητική, ταπεινωτική διάθεση που είχαν και οι όροι που επέβαλλαν στη Γερμανία οι νικητές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ας θυμηθούμε, όσο πιο συνοπτικά μπορούμε, τι ήταν αυτή η Συνθήκη.  
 

Η συνθήκη των Βερσαλλιών (1919), λοιπόν, είναι η Συνθήκη ειρήνης που τερμάτισε επίσημα τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ανάμεσα στην Αντάντ (γαλλ. Entente) και την Γερμανική Αυτοκρατορία. Μετά από έξι μήνες διαπραγματεύσεων, που έλαβαν χώρα στη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού, η συνθήκη υπεγράφη ως συνέχεια της ανακωχής της 11ης Νοεμβρίου 1918 του δάσους της Κομπιένης. Παρότι υπήρχαν πολλές διατάξεις στη Συνθήκη, μία από τις πιο σημαντικές όριζε ότι η Γερμανία αποδεχόταν την πλήρη ευθύνη για την έναρξη του πολέμου και, σύμφωνα με τα άρθρα 231-248, αποδεχόταν να πληρώσει πολεμικές αποζημιώσεις σε διάφορες χώρες.

Εδουάρδο Γκαλεάνο, ακόμα ένας μεγάλος έφυγε

Πριν λίγες μέρες, τις μέρες του Πάσχα και συγκεκριμένα στις 13 Απριλίου, έφυγε ένας ακόμη μεγάλος των γραμμάτων, ο ουρουγουανός συγγραφέας και δημοσιογράφος Εδουάρδο Γκαλεάνο. 
Ο Γκαλεάνο οπωσδήποτε είναι γνωστός σε όλους σας,  αφού τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Τα πιο γνωστά έργα του είναι οι "Μνήμες Φωτιάς" και "Οι Ανοιχτές Φλέβες της Λατινικής Αμερικής". 
Ως φόρο τιμής σε αυτό το μεγάλο όνομα του πνεύματος σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω κείμενα από το πρώτο βιβλίο που ανέφερα πιο πάνω, τις "Μνήμες Φωτιάς"* και συγκεκριμένα, πρώτα την εισαγωγή στην οποία σχολιάζει τη σχέση του με την Ιστορία και στη συνέχεια το πρώτο κεφάλαιο από αυτό το βιβλίο που είναι χαρακτηριστικό του τρόπου γραφής του.
Για όσους πιθανόν δεν θυμούνται, να αναφέρω ότι το βιβλίο αυτό -που είναι το πρώτο μιας τριλογίας- χωρίζεται σε δυο μέρη: στο πρώτο παρουσιάζει μέσα από τους μύθους των πρώτων Ινδιάνων την ιστορία της προκολομβιανής Αμερικής ξεκινώντας από τη δημιουργία του κόσμου, ενώ στο δεύτερο μέρος διαβάζουμε την ιστορία της Αμερικής από το τέλος του 15ου αιώνα μέχρι το 1700. Αν κάποιος δεν έχει διαβάσει βιβλίο του ίσως τώρα είναι μια ευκαιρία, αφού πέρα από την ιστορία που διδάσκει, είναι ιδιαίτερα ελκυστικός και ο τρόπος γραφής του συγγραφέα.  
(Σημειώνω ότι εδώ μπορείτε να διαβάσετε συνέντευξή του, που δόθηκε στο ΒΗΜΑ, στα τέλη του 2012)

"Μνήμες Φωτιάς" - Εισαγωγή

Υπήρξα πολύ κακός μαθητής στην Ιστορία. Το μάθημα της Ιστορίας ήταν σαν επίσκεψη στο μουσείο των Κέρινων Ομοιωμάτων ή σαν περίπατος στην Περιοχή των Νεκρών. Το παρελθόν έμοιαζε ακίνητο, τρύπιο και βουβό. Μας δίδασκαν τους περασμένους χρόνους για να υποταχτούμε, άδειες συνειδήσεις, στο παρόν: όχι για να κάνουμε ιστορία, που είχε ήδη φτιαχτεί, αλλά για να τη δεχτούμε. Η καημένη η Ιστορία είχε πάψει πια ν’ αναπνέει: προδομένη στα ακαδημαϊκά κείμενα, ψεύτικη στις αίθουσες διδασκαλίας κι αποκοιμισμένη στον ημερήσιο τύπο, την είχαν φυλακίσει στα μουσεία και την είχαν θάψει, μ’ ανθισμένα αφιερώματα, κάτω απ’ τον μπρούντζο των αγαλμάτων και το μάρμαρο των μνημείων.

Συνέντευξη του Εδουάρδου Γκαλεάνο στο ΒΗΜΑ

Στο σημερινό ΒΗΜΑ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον Εδουάρδο Γκαλεάνο τον μεγάλο αυτό Ουρουγουανό συγγραφέα, δημοσιογράφο και (αν κι ο ίδιος το αρνείται) ιστορικό, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του νέου του βιβλίου με τίτλο "Οι Μέρες Αφηγούνται" (εκδόσεις Πάπυρος).
Τον Γκαλεάνο είχαμε γνωρίσει (και αγαπήσει) από την τριλογία του "Μνήμες Φωτιάς" και "Οι ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής".
Πιο κάτω παραθέτω τη συνέντευξη αυτή στο ΒΗΜΑ (την οποία πρέπει να διαβάσουμε αργά για να κατανοήσουμε το συμπυκνωμένο του λόγο)  και ελπίζω ότι όποιος δεν έχει διαβάσει ακόμα βιβλίο του σύντομα ...να επανορθώσει.

Η συνέντευξη:

- Στο βιβλίο σας αναδεικνύεται το μεγαλείο των μικρών καθημερινών γεγονότων και των ανώνυμων ανθρώπων που κάνουν σπουδαίες πράξεις. Η Ιστορία όμως σχεδιάζεται από τους μεγάλους, τους πολιτικούς, τους επιχειρηματίες. Πότε και πώς μπορεί να ανατραπεί αυτή η ιεραρχία;

«Σε όλα μου τα έργα δεν έπαψα να διεκδικώ το μεγαλείο που κρύβεται στα μικρά πράγματα και στους ανώνυμους ανθρώπους, καθώς και να καταγγέλλω το απατηλό μεγαλείο σε καθετί υπερμέγεθες».

- Σας τρομάζει η σημερινή κρίση που εξαπλώνεται παντού;

«Η μακρά ιστορική εμπειρία μάς διδάσκει ότι οι κρίσεις είναι πολύ επικίνδυνες διότι συνήθως οδηγούν στον κατατρεγμό κάποιων δήθεν υπευθύνων, εξιλαστήριων θυμάτων που το σύστημα επινοεί για να μη φανεί ότι είναι υπαίτιο».

- Λέτε κάπου ότι «η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς». Τι έχει μάθει η Δεξιά από την Αριστερά;

«Η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς σε περιπτώσεις όπως αυτή του Μέρντοκ, ο οποίος διάβασε To Κεφάλαιο στα νιάτα του και στη συνέχεια, στον αγώνα δρόμου προς την εξουσία, επωφελήθηκε των καπιταλιστών αντιπάλων του, οι οποίοι δεν είχαν διαβάσει παρά μόνο τις Επιλογές του "Reader’s Digest”».