Η φιλοσοφία ως κριτική θεωρία της σύγχρονης κοινωνίας

Η γεωγραφική περιοχή στην οποία ανέκαθεν ανθούσε η φιλοσοφία είναι η Ευρώπη με γενέθλια πηγή, φυσικά, την Ελλάδα. Για πολλούς αιώνες κατείχε κυρίαρχη θέση ανάμεσα σε εκείνους που διαπνέονταν από πνευματικές ανησυχίες. Η εποχή μας όμως έχει υποστεί τέτοια μετάλλαξη που έχει αναγκάσει τη φιλοσοφία να υποχωρήσει σε δεύτερο πλάνο. Σήμερα οι συζητήσεις γίνονται κατά κύριο λόγο στο οικονομικό, στο τεχνολογικό, καθώς και στο (ελάχιστα πνευματικό) πολιτικό πεδίο. Υπάρχει όμως (ευτυχώς) μεγάλος αριθμός συγχρόνων μας που επιθυμούν και προσπαθούν να αντισταθούν στο ξεπούλημα της πνευματικότητας και τη θυσία της στο βωμό της ενασχόλησης μόνο με οικονομικά και τεχνολογικά θέματα, ενώ αρνούνται να δεχτούν την αντικατάσταση της φιλοσοφίας από τον σύγχρονο εσωτερισμό και τον αποκρυφισμό. Αυτοί οι αρνητές της ισοπέδωσης των αιώνιων πνευματικών αξιών, προκειμένου να βρουν στήριξη, επιστρέφουν στις ρίζες, δηλαδή στους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, μεταξύ των οποίων μια από τις κορυφαίες θέσεις κατέχει ο Πλάτωνας. Ποιον ρόλο μπορεί να παίξει πλέον η φιλοσοφία σήμερα, κυρίως μάλιστα σε μια Ευρώπη που ασχολείται κυρίως με οικονομικά θέματα;
Ο καθηγητής Δημ.Μαρκής στο βιβλίο του “Υπό τη σκιάν του Πλάτωνος” με υπότιτλο «δοκίμια ευρωπαϊκής φιλοσοφίας» ασχολείται με αυτό το θέμα. Από αυτό το βιβλίο αναδημοσιεύω ένα απόσπασμα από τον πρόλογο.  

Η ευρωπαϊκή φιλοσοφία τελεί υπό την σκιά του Πλάτωνα ως τις μέρες μας. Ο Πλάτωνας δημιούργησε το φιλοσοφικό κώδικα με τον οποίο όλοι οι λαοί της Ευρώπης επικοινώνησαν μεταξύ τους. Ο κώδικας αυτός μεταφράστηκε, ερμηνεύτηκε, μεταποιήθηκε και αποδομήθηκε στη φιλοσοφική νεωτερικότητά μας, αλλά παρέμεινε παρ’ όλες τις ιστορικές του μεταμορφώσεις το βασικό εννοιολογικό σχήμα της ευρωπαϊκής ορθολογικότητας. Η φιλοσοφία εγκαθίδρυσε εκείνο τον πνευματικό χώρο όπου η Ευρώπη αναστοχάστηκε τον εαυτό της και αυτοεκπροσώπησε το αληθινό της κοσμοείδωλο παρ’ όλες τις επιμέρους πολιτικές διαφορές των λαών της. Η φιλοσοφία παρέμεινε έτσι ως τις μέρες μας ευρωκεντρική, άρα και ελληνοκεντρική. Εκτός Ευρώπης και Ελλάδας δεν υπήρξε ποτέ φιλοσοφία· υπήρξε μύθος, αλλά όχι λόγος, όπως λέγει ο Hegel. Η φιλοσοφία λειτούργησε ως ο τροφοδότης της Ευρώπης με όλες εκείνες τις λογικές και πολιτικές ιδέες που αποτέλεσαν την πνευματική φυσιογνωμία της και την κατέστησαν ηγετική πνευματική δύναμη στον κόσμο.