Οικονομολόγοι εναντίον οικονομικών

Είναι πλέον γεγονός ότι όλο και από περισσότερους γίνεται παραδεκτή η άποψη ότι τα μέτρα (ή κατ’ ευφημισμόν «μεταρρυθμίσεις») που επιβάλλουν στη χώρα μας οι δανειστές δεν έχουν σκοπό τη βελτίωση της οικονομίας της χώρας – όπως εκείνοι ισχυρίζονται – αλλά την παραδειγματική τιμωρία των πολιτών της χώρας μας για κάποιον λόγο για τον οποίον έχουν ακουστεί διάφορες ερμηνείες. Αυτό άλλωστε, κατά καιρούς, έχει δημοσιοποιηθεί από αξιόπιστες πηγές ως πληροφορία μέσα από τις συζητήσεις κορυφαίων πολιτικών παραγόντων της Ευρωζώνης.
Ας υποθέσουμε όμως ότι οι δανειστές δεν έχουν κακούς σκοπούς, καθώς και ότι δε είναι τόσο άσχετοι όσο δείχνουν οι υφεσιακές πολιτικές που συνεχώς μας επιβάλλουν δια των μνημονίων, αλλά θέλουν ειλικρινώς να βελτιώσουν την οικονομία της χώρας μας. Μπορούν να επιτύχουν αυτόν το στόχο οικονομικά μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν σε χώρες στις οποίες οι συνθήκες ήταν εντελώς διαφορετικές από αυτές που επικρατούν στην Ελλάδα; Η λογική απάντηση είναι αρνητική, φυσικά. Το θέμα είναι ότι σε κάποιες περιπτώσεις που δοκίμασαν να διαφοροποιήσουν κάποια στοιχεία των μοντέλων τους, και αυτές οι προσπάθειες αποδείχτηκαν αποτυχημένες (λάθος πολλαπλασιαστές, λάθος προβλέψεις κλπ).
Αν γενικεύσουμε το ερώτημα, θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν η οικονομική επιστήμη διαθέτει τα εργαλεία που θα βοηθήσουν μια χώρα που βρίσκεται σε κρίση, να την ξεπεράσει. Το άρθρο του καθηγητή Dani Rodrik* που αναδημοσιεύω στη συνέχεια θέτει παρόμοιους προβληματισμούς προτείνοντας κάποιες απαντήσεις.

Από τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, όταν τα οικονομικά - εναγκαλίζοντας όλο και περισσότερο τα μαθηματικά και τη στατιστική - ανέπτυξαν επιστημονικές αξιώσεις, οι ασκούντες το επάγγελμα έχουν κατηγορηθεί για ποικίλα αμαρτήματα. Οι κατηγορίες – μεταξύ των οποίων η ύβρις, η παράβλεψη κοινωνικών στόχων πέραν του εισοδήματος, η υπερβάλλουσα προσοχή στις επίσημες τεχνικές, και η αποτυχία πρόβλεψης μειζόνων οικονομικών εξελίξεων, όπως είναι οι χρηματοοικονομικές κρίσεις – έρχονταν συνήθως απ΄ έξω, ή έστω από ένα ετερόδοξο περιθώριο. Ωστόσο το τελευταίο διάστημα φαίνεται πως ακόμα και οι πρωτεργάτες του χώρου είναι δυσαρεστημένοι.
Ο νομπελίστας Πολ Κρούγκμαν το΄χει κάνει συνήθεια να μαίνεται εναντίον της τελευταίας γενιάς μακροοικονομικών μοντέλων γιατί παραβλέπουν παραδοσιακές κεϋνσιανές αλήθειες. Ο Πολ Ρόμερ, ένας από τους εμπνευστές της νέας θεωρίας ανάπτυξης, έχει κατηγορήσει ορισμένα κορυφαία ονόματα, μεταξύ των οποίων και ο βραβευμένος με Νόμπελ Ρόμπερτ Λούκας, για αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «mathiness» – τη χρήση των μαθηματικών με σκοπό να θολώσουν, και όχι να αποσαφηνίσουν, την κατάσταση.