Η
σχέση μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή από κοινωνικής άποψης μπορεί να ιδωθεί με δυο τρόπους, ανάλογα με την πλευρά που βρίσκεται ο
παρατηρητής. Στα μάτια του δανειστή ο οφειλέτης είναι υπεύθυνος για την
ανάγκη που τον έφερε στη θέση να χρειαστεί δανεισμό και θα πρέπει, για
το λόγο αυτό, να αισθάνεται ενοχή. Στα μάτια του οφειλέτη ο δανειστής
είναι ο ασύδοτος κεφαλαιούχος που εκμεταλλεύεται τη δύσκολη θέση, στην
οποια βρέθηκε ο συνάνθρωπός του και βρήκε την ευκαιρία να αυξήσει τα
κέρδη του.
Η διπλή αυτή αντιμετώπιση μπορεί άραγε να μεταφερθεί και στις διακρατικές δανειακές συναλλαγές; Υπήρχαν πολλές ενδείξεις τις λίγες τελευταίες δεκαετίες, αλλά το νιώσαμε άμεσα και στη χώρα μας αυτά τα τελευταία μνημονιακά χρόνια, ότι το χρέος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο, ώστε, παρακάμπτοντας από αιώνων δημοκρατικές διαδικασίες, να υποτάξει λαούς, πείθοντάς τους ότι είναι ένοχοι και αρπάζοντας από αυτούς κάθε είδους πηγές πλούτου. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει μετατρέψει το μοντέλο των πάλαι ποτέ ισότιμων ανταλλακτικών κοινωνιών σε μοντέλο όπου ο ισχυρότερος χρηματοοικονομικά επιβάλλεται επί του έχοντος την έλλειψη και άρα την ανάγκη εκείνων των μέσων που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή του στις σύγχρονες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.
Στο άρθρο που αναδημοσιεύω στη συνέχεια, ο Σωτήρης Βανδώρος παρουσιάζει (έχοντας ως μέσο σύγκρισης τα συμβαίνοντα στη χώρα μας αυτά τα χρόνια) τα βασικά σημεία του βιβλίου του ιταλού κοινωνιολόγου και φιλοσόφου Maurizzio Lazzarato με τίτλο "Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου", στο οποίο ο συγγραφέας αναλύει και εξερευνά τη γενεαλογία της παραγωγής -από τα σύγχρονα χρηματοοικονομικά συστήματα- του χρεωμένου ανθρώπου.
Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου
Το χρέος, κρατικό και ιδιωτικό, δεν πρέπει να ιδωθεί ως κάτι το δευτερογενές στο πλαίσιο λειτουργίας του σύγχρονου καπιταλισμού. Δεν θα πρέπει να θεωρήσουμε το χρηματοπιστωτικό σύστημα, που δίνει τον τόνο στην οικονομία εδώ και μερικές δεκαετίες, πρωτίστως ως μηχανισμό χρηματοδότησης των επιχειρήσεων, όσο κυρίως ως σύστημα διαχείρισης ιδιωτικών και δημόσιων χρεών. Κατά προέκταση, κρίσιμη εν προκειμένω είναι η σχέση (εξουσίας) μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή. Έτσι, το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν είναι παρά το χρέος από τη σκοπιά των οφειλετών και ο τόκος από τη σκοπιά των πιστωτών. Ο Maurizzio Lazzarato, που υποστηρίζει αυτή τη θέση, προτείνει μάλιστα να αντικατασταθεί η έννοια του χρηματοπιστωτικού συστήματος (ως παραπλανητικής) από αυτήν της «οικονομίας του χρέους». Στο δοκίμιό του "Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου" επεξηγεί αναλυτικά αυτή την προσέγγιση για την οποία επιστρατεύει θεωρήσεις των Νίτσε, Φουκώ και ιδίως των Ντελέζ και Γκουαταρί.
Η διπλή αυτή αντιμετώπιση μπορεί άραγε να μεταφερθεί και στις διακρατικές δανειακές συναλλαγές; Υπήρχαν πολλές ενδείξεις τις λίγες τελευταίες δεκαετίες, αλλά το νιώσαμε άμεσα και στη χώρα μας αυτά τα τελευταία μνημονιακά χρόνια, ότι το χρέος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο, ώστε, παρακάμπτοντας από αιώνων δημοκρατικές διαδικασίες, να υποτάξει λαούς, πείθοντάς τους ότι είναι ένοχοι και αρπάζοντας από αυτούς κάθε είδους πηγές πλούτου. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει μετατρέψει το μοντέλο των πάλαι ποτέ ισότιμων ανταλλακτικών κοινωνιών σε μοντέλο όπου ο ισχυρότερος χρηματοοικονομικά επιβάλλεται επί του έχοντος την έλλειψη και άρα την ανάγκη εκείνων των μέσων που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή του στις σύγχρονες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.
Στο άρθρο που αναδημοσιεύω στη συνέχεια, ο Σωτήρης Βανδώρος παρουσιάζει (έχοντας ως μέσο σύγκρισης τα συμβαίνοντα στη χώρα μας αυτά τα χρόνια) τα βασικά σημεία του βιβλίου του ιταλού κοινωνιολόγου και φιλοσόφου Maurizzio Lazzarato με τίτλο "Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου", στο οποίο ο συγγραφέας αναλύει και εξερευνά τη γενεαλογία της παραγωγής -από τα σύγχρονα χρηματοοικονομικά συστήματα- του χρεωμένου ανθρώπου.
Το χρέος, κρατικό και ιδιωτικό, δεν πρέπει να ιδωθεί ως κάτι το δευτερογενές στο πλαίσιο λειτουργίας του σύγχρονου καπιταλισμού. Δεν θα πρέπει να θεωρήσουμε το χρηματοπιστωτικό σύστημα, που δίνει τον τόνο στην οικονομία εδώ και μερικές δεκαετίες, πρωτίστως ως μηχανισμό χρηματοδότησης των επιχειρήσεων, όσο κυρίως ως σύστημα διαχείρισης ιδιωτικών και δημόσιων χρεών. Κατά προέκταση, κρίσιμη εν προκειμένω είναι η σχέση (εξουσίας) μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή. Έτσι, το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν είναι παρά το χρέος από τη σκοπιά των οφειλετών και ο τόκος από τη σκοπιά των πιστωτών. Ο Maurizzio Lazzarato, που υποστηρίζει αυτή τη θέση, προτείνει μάλιστα να αντικατασταθεί η έννοια του χρηματοπιστωτικού συστήματος (ως παραπλανητικής) από αυτήν της «οικονομίας του χρέους». Στο δοκίμιό του "Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου" επεξηγεί αναλυτικά αυτή την προσέγγιση για την οποία επιστρατεύει θεωρήσεις των Νίτσε, Φουκώ και ιδίως των Ντελέζ και Γκουαταρί.
