Πολλές φορές βρισκόμαστε σε δίλημμα, όταν, προκειμένου να πάρουμε κάποια απόφαση ή να καταλήξουμε σε κάποιο συμπέρασμα, ζητάμε τις γνώμες κάποιων ειδικών, οι οποίες όμως διίστανται μεταξύ τους. Τι μπορούμε να κάνουμε τότε; Πολλοί ακολουθούν απλά την τελευταία γνώμη που άκουσαν, αλλά οπωσδήποτε αυτή δεν είναι η δέουσα λύση!
Οι πληροφορίες που λαμβάνουμε καθημερινά από διάφορες πηγές είναι συνεχείς, χωρίς τελειωμό. Εφημερίδες, διαδίκτυο, περιοδικά, τηλεόραση, βιβλία, συζητήσεις μας κατακλύζουν με πληροφορίες και απόψεις τις οποίες, πριν αποδεχτούμε την κατά τη γνώμη μας σωστή, πρέπει να τις περάσουμε από κάποια κριτική διαδικασία. Ποια μέθοδο πρέπει να ακολουθήσουμε γι’αυτό το σκοπό; Οι κριτικές ερωτήσεις μπορούν να μας βοηθήσουν να καταλήξουμε στα κατάλληλα συμπεράσματα. Δηλαδή ερωτήσεις που στόχο έχουν να ανιχνεύσουν την αξία μιας πληροφορίας εξετάζοντάς την από διάφορες πλευρές. Βέβαια, για να είναι εύστοχες αυτές οι ερωτήσεις θα πρέπει να βασίζονται σε όσο δυνατό περισσότερες πληροφορίες. Και φυσικά θα πρέπει να αποφεύγουμε ερωτήσεις που ως απάντηση θα έχουν εκείνη που μας αρέσει.
Ο καθηγητής Richard Paul διακρίνει την κριτική σκέψη σε χαμηλής και υψηλής συνείδησης. Τι σημαίνει αυτή η διάκριση μας εξηγούν οι M.Neil Browne και Stuart M.Keeley στο βιβλίο τους “Οδηγός Κριτικής Σκέψης”, από όπου αντιγράφω το παρακάτω κείμενο.
Οι πληροφορίες που λαμβάνουμε καθημερινά από διάφορες πηγές είναι συνεχείς, χωρίς τελειωμό. Εφημερίδες, διαδίκτυο, περιοδικά, τηλεόραση, βιβλία, συζητήσεις μας κατακλύζουν με πληροφορίες και απόψεις τις οποίες, πριν αποδεχτούμε την κατά τη γνώμη μας σωστή, πρέπει να τις περάσουμε από κάποια κριτική διαδικασία. Ποια μέθοδο πρέπει να ακολουθήσουμε γι’αυτό το σκοπό; Οι κριτικές ερωτήσεις μπορούν να μας βοηθήσουν να καταλήξουμε στα κατάλληλα συμπεράσματα. Δηλαδή ερωτήσεις που στόχο έχουν να ανιχνεύσουν την αξία μιας πληροφορίας εξετάζοντάς την από διάφορες πλευρές. Βέβαια, για να είναι εύστοχες αυτές οι ερωτήσεις θα πρέπει να βασίζονται σε όσο δυνατό περισσότερες πληροφορίες. Και φυσικά θα πρέπει να αποφεύγουμε ερωτήσεις που ως απάντηση θα έχουν εκείνη που μας αρέσει.
Ο καθηγητής Richard Paul διακρίνει την κριτική σκέψη σε χαμηλής και υψηλής συνείδησης. Τι σημαίνει αυτή η διάκριση μας εξηγούν οι M.Neil Browne και Stuart M.Keeley στο βιβλίο τους “Οδηγός Κριτικής Σκέψης”, από όπου αντιγράφω το παρακάτω κείμενο.
Κριτική σκέψη χαμηλής και υψηλής συνείδησης
Αν για
εσάς η κριτική σκέψη είναι μια μέθοδος να υπερασπιστείτε τις αρχικές σας
πεποιθήσεις ή αυτές που πληρώνεστε για να έχετε, τότε έχετε εμπλακεί σε κριτική σκέψη χαμηλής συνείδησης. Γιατί χαμηλής
συνείδησης; Αν εφαρμόζετε τις δεξιότητες της κριτικής σκέψης κατ’ αυτό τον
τρόπο, σημαίνει ότι δε σας ενδιαφέρει να προχωρήσετε προς την αλήθεια ή την αρετή. Ο στόχος της κριτικής σκέψης χαμηλής
συνείδησης είναι να αντισταθεί και να εξουδετερώσει απόψεις και συλλογισμούς
που διαφέρουν από τους δικούς σας. Το να είναι σκοπός της κριτικής σκέψης να
κυριαρχήσει κάποιος και να νικήσει όσους διαφωνούν μαζί του αποτελεί καταστροφή
της ενδεχόμενης ανθρωπιστικής και προοδευτικής πλευράς της.
Αντίθετα, η κριτική σκέψη υψηλής συνείδησης
απαιτεί
από εμάς να θέσουμε τις κριτικές ερωτήσεις σε όλους
τους ισχυρισμούς, ακόμη και στους δικούς μας. Πιέζοντας τους εαυτούς μας να
βλέπουμε με κριτικό μάτι όλες τις αρχικές μας πεποιθήσεις, προστατεύουμε τους
εαυτούς μας από τις αυταπάτες και τη συμμόρφωση (τον κομφορμισμό). Είναι εύκολο
απλώς να «κολλήσουμε» στις τωρινές μας πεποιθήσεις, ιδιαίτερα όταν είναι πολλοί
οι άνθρωποι που τις μοιράζονται. Αυτός όμως ο εύκολος δρόμος μάς οδηγεί στο να
διακινδυνεύουμε να διαπράξουμε λάθη τα οποία θα μπορούσαμε να αποφύγουμε.
