Παρακάτω έχω μια συνοπτική παρουσίαση του κοσμικού μοντέλου των Πυθαγορείων, την Τετρακτύ. Σε προσεχή σημειώματα θα αναφερθώ σε αυτό το θέμα πιο αναλυτικά.
Η Τετρακτύς είναι ένα ισόπλευρο τρίγωνο που σχηματίζεται από τους πρώτους δέκα αριθμούς τοποθετημένους σε τέσσερις σειρές. Για τους Πυθαγόρειους δεν ήταν μόνο μαθηματικό σχήμα αλλά και ιερό σύμβολο που εξέφραζε την αρμονία της φύσης, τη δομή του σύμπαντος και την πορεία της ψυχής προς το θείο. Οι μαθητές του Πυθαγόρα έδιναν τόσο μεγάλη σημασία στην Τετρακτύ ώστε ορκίζονταν στο όνομά της, θεωρώντας την πηγή της «αενάως ρέουσας φύσης».
Ο Πυθαγόρας χρησιμοποιούσε τα μαθηματικά ως μέσο πνευματικής άσκησης και εξαγνισμού της ψυχής. Οι τέσσερις βασικές επιστήμες του πυθαγόρειου συστήματος — αριθμητική, μουσική, γεωμετρία και αστρονομία — αντιστοιχούσαν στα τέσσερα επίπεδα της Τετρακτύος. Η αριθμητική μελετούσε τη φύση των αριθμών, η μουσική τις αναλογίες και την «αρμονία των σφαιρών», η γεωμετρία τις μορφές του χώρου και η αστρονομία την κίνηση των ουράνιων σωμάτων. Πέρα όμως από αυτές υπήρχε η διαλεκτική, η ανώτερη επιστήμη που οδηγούσε στη μεταφυσική κατανόηση της πραγματικότητας.
Οι πρώτοι δέκα αριθμοί θεωρούνταν συμβολικές και
δημιουργικές δυνάμεις. Η Μονάδα εξέφραζε την ενότητα, η Δυάδα τη δυαδικότητα, η
Τριάδα την αρμονική σύνθεση των αντιθέτων και η Τετράδα την ολοκλήρωση του
φυσικού κόσμου. Στην αριθμητική, η Τετράδα συμβολίζει ένα στάδιο ολοκλήρωσης,
αφού το άθροισμα των πρώτων τεσσάρων αριθμών είναι 10. Γεωμετρικά η Τετράδα
εκφράζεται τόσο με το τετράγωνο όσο και με τις τέσσερις πλευρές της πυραμίδας,
ενώ, από τη μεταφυσική άποψη, αναπαριστά την ύλη και τα τέσσερα πρωταρχικά
στοιχεία. Η Πεντάδα αντιπροσωπεύει την αρχή της ζωής, η Εξάδα τη δομή και την
τάξη, η Επτάδα την ολοκλήρωση των κύκλων, η Ογδοάδα την αλλαγή και την
ανανέωση. Η Εννεάδα είναι το όριο και ο ορίζοντας του αριθμού που εγκυμονεί τη
δυνατότητα της γέννησης, και η Δεκάδα η τελείωση και το «παράδειγμα» του Όλου.
Για τους Πυθαγόρειους, το σύμπαν οργανώνεται
μέσα από αναλογίες και μαθηματικές σχέσεις· γι’ αυτό η Τριάδα και η έννοια του
«μέσου» θεωρούνταν το κλειδί που ενώνει τα αντίθετα και αποκαλύπτει την ενότητα
του κόσμου. Έτσι, η Τετρακτύς λειτουργούσε ως ένα συμβολικό μοντέλο του Παντός
και της σχέσης ανάμεσα στο θείο, τον άνθρωπο και τη φύση.
