Η Γλώσσα ως εργαλείο στα χέρια των πολιτικών

 Ένα ενδιαφέρον άρθρο διάβασα για τη χρήση της γλώσσας από τους πολιτικούς προκειμένου να εφαρμόσουν τα σχέδιά τους παραπλανώντας τους πολίτες. Το υπογράφει ο Αριστοτέλης Ξένος και πιο κάτω αναδημοσιεύω το μεγαλύτερο μέρος του.

Τα λόγια είναι επικίνδυνα. Ήταν πάντα γνωστό. Εκείνοι που κατέχουν τις λέξεις μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν για να γίνουν κύριοι των σκέψεων των άλλων ανθρώπων. Το σύνολο των λέξεων είναι η Γλώσσα, δηλαδή η καθολική ικανότητα των ανθρώπων μέσα σε όλες τις κοινωνίες να επικοινωνούν. Για την πολιτική όμως η Γλώσσα έχει άλλη σημασία. Είναι το εργαλείο για τη χειραγώγηση του λαού, είναι η τέχνη της διακυβέρνησης, η τέχνη της συνειδητής χρήσης της γλώσσας με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να ελέγξει τους άλλους, είναι η τέχνη της γλωσσικής χειραγώγησης.

Οι κύριες λειτουργίες της γλώσσας είναι: α) Δηλωτική λειτουργία, κατά την επικοινωνία πληροφοριών, β) Διαδραστική λειτουργία, όταν ζητάμε πληροφορίες, γ) Επιτακτική λειτουργία, όταν δίνονται εντολές και οδηγίες, δ) Συναισθηματική λειτουργία, όταν εκφράζει τα συναισθήματα, ε) Χειριστική, όταν δίνει νοήματα σε λέξεις που η ίδια η λέξη δεν περιελάμβανε, είναι μια έμμεση επικοινωνία κρυμμένη μέσα σε λέξεις που δεν υποδηλώνουν όσα εννοούνται.

Η... χειραγώγηση

Πρακτικά, ο γλωσσικός χειρισμός βασίζεται στη χρήση έμμεσης ομιλίας, όπου οι επιπτώσεις ουδέποτε αναφέρονται, αλλά εννοούνται. Υπάρχει ένας αριθμός των θεσμικών τομέων και των κοινωνικών καταστάσεων στις οποίες άνετα μπορεί να γίνει η γλωσσική χειραγώγηση.

Στις μέρες μας η γλωσσική χειραγώγηση γίνεται από τα ΜΜΕ, τις δηλώσεις Τύπου, τις φρασεολογικές παραλλαγές, τη χρήση όρων που δεν σημαίνουν εννοιολογικά τίποτα. Όσο πιο άδεια είναι η λέξη που χρησιμοποιείται τόσο πιο εύκολη είναι η χειραγώγηση. Για να γίνει πιο κατανοητό, η χρήση της αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας μέσα από την απόλυτη ακρίβειά της απαγόρευε τη γλωσσική χειραγώγηση, καθώς η σημασία της ήταν αυστηρά καθορισμένη, σε αντίθεση με τη νεοελληνική που μοιάζει με πηγάδι χωρίς πάτο.

Φυσικά, αυτό δεν ισχύει μόνο για τη νεοελληνική. Οι κυρίαρχες γλώσσες είναι έτσι διαμορφωμένες, αλλά και συνεχώς διαφοροποιούνται με τέτοιο τρόπο, ώστε άλλα να λέμε, αλλά να εννοούνται, άλλα να καταλαβαίνουμε και άλλα να πράττουμε. Ο στόχος των πολιτικών μυθοποιητών είναι να στρεβλώνουν την πραγματικότητα.

Η σχέση της γλώσσας με τη σκέψη

Για να ξεφύγω λίγο από τα τρέχοντα θέματα της ζοφερής πραγματικότητας, τις τελευταίες μέρες ξεφυλλίζω διάφορα βιβλία που τα είχα αφήσει στην άκρη, παραπονεμένα.
Σε ένα από αυτά* στάθηκα στο κεφάλαιο που ασχολείται με την αλληλοεπίδραση της σκέψης με τη γλώσσα. Το βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, και σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω ένα μεγάλο μέρος από αυτό το κεφάλαιο, περιλαμβάνοντας και τις επικρατέστερες θεωρίες πάνω στο θέμα.

Στο εν λόγω χωρίο, από το Σοφιστή του Πλάτωνα, προσδιορίζεται η σχέση αλληλεξάρτησης του “εσωτερικού λόγου” ως διάνοιας και του “εξωτερικού λόγου” ως ομιλίας. Ο Πλάτωνας θεωρεί ότι η σκέψη είναι ο εσωτερικός διάλογος που διεξάγει η ψυχή με τον εαυτό της, ενώ ο λόγος, η ομιλία, είναι η σκέψη που “διαρρέει” από την ψυχή προς το εξωτερικό με τη μορφή του φωνητικού ρεύματος. Χαρακτηριστικό που αποδεικνύει την σχέση αλληλεξάρτησης της γλώσσας και της σκέψης είναι το γεγονός ότι, στην αρχαία Ελληνική γλώσσα, η λογική διανόηση όσο και η γλωσσική εκφορά δηλώνονται με έναν κοινό όρο, τη λέξη “λόγος”, σε αντίθεση με άλλες γλώσσες, όπως π.χ τη Λατινική, όπου γίνεται διάκριση μεταξύ ratio (reor) και oratio (oro).

Θεωρία του μπιχεβιορισμού

Την άποψη του Πλάτωνα υιοθετούν τον 20ο αιώνα οι συμπεριφοριστές, με κυριότερο εκπρόσωπο τον Watson, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η σκέψη είναι υποφωνηματικός λόγος, με την έννοια ότι όταν οι άνθρωποι σκέφτονται δεν επιτελούν τίποτα άλλο από τη λειτουργία του εσωτερικού διαλόγου. Η υποφωνούμενη γλώσσα θεωρείται δομικό στοιχείο, αν όχι ταυτόσημο, της σκέψης, άρα η σκέψη υπάγεται στη γλώσσα ως μία από τις ποικίλες εκφάνσεις του εκτεταμένου ρεπερτορίου της. Οι πρώτες αμφισβητήσεις αυτής της άποψης ξεκινούν από τους Smith, Brown, Thomas, Goodman (1947), μετά από πειραματικές έρευνες που διεξήγαγαν σε άτομα με μυϊκή παράλυση. Κατά τη διάρκεια των πειραμάτων, το άτομο που βρισκόταν σε κατάσταση μυϊκής παράλυσης και δεν ήταν σε θέση να εκτελέσει καμιά απολύτως μυϊκή κίνηση (ούτε και αρθρωτικές κινήσεις), μπορούσε να κατανοεί τι συνέβαινε γύρω του, να θυμάται και να σκέφτεται. Η σκέψη, σε αυτή την περίπτωση, αποδείχθηκε ως μια εσωτερική λειτουργία, η οποία δεν σχετίζεται με άλλες κινητικές λειτουργίες (φωνητικές πραγματώσεις), αλλά υφίσταται ανεξάρτητα από αυτές (Cohen, 1983, Anderson, 1985). Ακόμη, σύμφωνα με τη θεωρία ανάλυσης της γνωστικής αναπαράστασης, οι μνημονικές αναπαραστάσεις που αποθηκεύονται στη μνήμη δεν είναι οι λέξεις καθεαυτές, αλλά η αφηρημένη αναπαράσταση του σημασιολογικού περιεχομένου των γλωσσικών πληροφοριών (Anderson, 1985).

Εγκαταλείπουν οι Έλληνες την ελληνική γλώσσα;

«Η υπεράσπιση της Ελληνικής Γλώσσας αποτελεί αγώνα εθνικής αντίστασης», υποστηρίζει ο ιστορικός και συγγραφέας Σαράντος Καργάκος, το μεγαλύτερο μέρος συνέντευξης που έχει δώσει στα πλαίσια της εσπερίδας της 20ής Μαίου για την Πρώτη Παγκόσμια Μέρα Ελληνοφωνίας και Ελληνικού Πολιτισμού αναδημοσιεύω στη συνέχεια.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η γλώσσα μας δέχεται συνεχείς επιθέσεις, όχι τόσο από εξωτερικούς παράγοντες, όσο από εγχώριους. Κάθε υπουργός που αναλαμβάνει τον τομέα της Παιδείας θεωρεί καθήκον του να κάνει επεμβάσεις. Και δυστυχώς κάθε νέα επέμβαση οδηγεί την Παιδεία και συνεπακόλουθα την ελληνική γλώσσα σε χαμηλότερο από πριν επίπεδο.
Και το χειρότερο είναι ότι κάθε επόμενος υπουργός είναι χειρότερος από τον προηγούμενο! 
Στο παρακάτω κείμενο ο Σαράντος Καργάκος, εκτός από τις διαπιστώσεις του για τη δυσμενή εξέλιξη της χρήσης της γλώσσας, παραθέτει και κάποιες προτάσεις.

…Για το ζήτημα της γλώσσας, πάντα θα υπάρχει μία αντιπαράθεση μεταξύ ανθρώ­πων που τη θέλουν στατική και ανθρώπων που τη θέλουν δυ­ναμική. Ως τέτοια, φυσικά, εξελίσσεται και ανανεώνεται.
Κατά την περίοδο που ζήσαμε υπό συνθήκες δουλείας, δεν ήταν δυνατόν να έχουμε στοιχειώδη Παιδεία. Έτσι, η γλώσσα μας άρχισε να αναπτύσσεται άναρχα στο στόμα του λαού και μεθοδευμένα στη γραφίδα και τον λόγο κάποιων λογίων που, είτε βρίσκονταν στο εξωτερικό, είτε στον ελλαδικό οθωμανοκρατούμενο χώρο και πλαισίωναν την Εκκλησία. Έτσι, δια­μορφώθηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ένας τύπος Λογίας.
Πριν από την Απελευθέρωση της Ελλάδος, είχε αρχίσει με­ταξύ των λογίων μια αντιπαράθεση: από τη μία μεριά ήταν οι αρχαϊστές, με επικεφαλής τον Π.Κοδρικά και άλλους, από την άλλη οι οπαδοί της Κοινής Ελληνικής και, στο ενδιάμεσο, βρισκόταν ο Αδαμάντιος Κοραής, ο οποίος έλεγε: «Να ακολουθή­σουμε τη μέση οδό». Με άλλα λόγια, να στηριχθούμε πάνω στην κοινώς λαλουμένη, δηλαδή τη Δημοτική, αλλά να την καθαρί­σουμε από τα ξένα γλωσσικά στοιχεία, τα οποία, κατά κύριο λόγο, ήταν τουρκικά, αρβανίτικα, βλάχικα κ.λπ.
Όταν αρχίζει η Επανάσταση, διαπιστώνουμε ότι τα επίσημα κείμενα των αγωνιστών του ’21 διαθέτουν μια γλωσσική απλό­τητα. Ακολουθούν, δηλαδή, κάποιους κανόνες γραμματικής της Λογίας, αλλά ο λόγος είναι απλός και κατανοητός, όπως απαντάται στα Συντάγματα, τα οποία ψηφίστηκαν σε όλη τη διάρκεια της Ελληνικής Επαναστάσεως.

Η Σοφία Της Ελληνικής Γλώσσας

Μπορεί η ελληνική γλώσσα να μην είναι η αρχαιότερη, όπως υποστηρίζουν πολλοί, έχει όμως αντλήσει στοιχεία από άλλες γλώσσες και τα έχει συνθέσει που τέτοιο σοφό τρόπο, που την αναδεικνύουν ως την τελειότερη. Και αυτό δεν είναι γνώμη μόνο Ελλήνων γλωσσολόγων, αλλά και αλλοδαπών οι οποίοι έχουν βασιστεί σε συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης της γλώσσας.  
Στοιχεία που επιβεβαιώνουν το χαρακτηρισμό της ελληνικής γλώσσας ως εννοιολογικής σε αντιδιαστολή με τις σημειολογικές γλώσσες περιλαμβάνει το άρθρο του Αλέξανδρου Αγγελή που αναδημοσιεύω παρακάτω, στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η γλώσσα μας έχει μια μοναδική σοφία. 

Στην γλώσσα έχουμε το σημαίνον (την λέξη) και το σημαινόμενο (την έννοια). Στην Ελληνική γλώσσα αυτά τα δύο έχουν πρωτογενή σχέση, καθώς αντίθετα με τις άλλες γλώσσες το σημαίνον δεν είναι μια τυχαία σειρά από γράμματα. Σε μια συνηθισμένη γλώσσα όπως τα Αγγλικά μπορούμε να συμφωνήσουμε όλοι να λέμε το σύννεφο car και το αυτοκίνητο cloud, και από την στιγμή που το συμφωνήσουμε και εμπρός να είναι έτσι. Στα Ελληνικά κάτι τέτοιο είναι αδύνατον. Για αυτόν τον λόγο πολλοί διαχωρίζουν τα Ελληνικά σαν «εννοιολογική» γλώσσα από τις υπόλοιπες «σημειολογικές» γλώσσες.
Μάλιστα ο μεγάλος φιλόσοφος και μαθηματικός Βένερ Χάιζενμπεργκ είχε παρατηρήσει αυτή την σημαντική ιδιότητα για την οποία είχε πεί «Η θητεία μου στην αρχαία Ελληνική γλώσσα υπήρξε η σπουδαιότερη πνευματική μου άσκηση. Στην γλώσσα αυτή υπάρχει η πληρέστερη αντιστοιχία ανάμεσα στην λέξη και στο εννοιολογικό της περιεχόμενο.»

Η Ήπια Ισχύς της Ελληνικής Γλώσσας στην άσκηση Εξωτερικής Πολιτικής

Πολλά από αυτά που έχουμε οι Έλληνες δεν τα εκτιμούμε, τουλάχιστον όσο θα έπρεπε. Ένα από αυτά είναι η γλώσσα μας. Μια γλώσσα πολυδιάστατη με τεράστιες δυνατότητες, τις οποίες δεν έχουμε εκμεταλλευτεί εμείς οι ίδιοι. Υπάρχουν όμως ξένοι σε αρκετές άλλες χώρες που προσπαθούν να ξεκλειδώσουν τις αρετές της. Που την διδάσκουν και την διδάσκονται γνωρίζοντας ότι μόνο όφελος θα έχουν από την εκμάθησή της.
Το παρακάτω σχετικά σύντομο άρθρο μάς ενημερώνει για μερικά από τα προτερήματά της, αλλά κυρίως για την εκτίμηση που της τρέφουν πολίτες άλλων χωρών που δεν είχαν την τύχη να έχουν την ελληνική ως μητρική τους γλώσσα. 

 

 

Η Ελληνική γλώσσα η οποία ομιλείται και γράφεται επί τρεις χιλιάδες συναπτά έτη είναι το αφετηριακό συγκριτικό πλεονέκτημα που έχει η Ελλάδα στην άσκηση πολιτιστικής διπλωματίας.
H σπουδαιότητά της δεν έγκειται μοναχά στους αμέτρητους διαφορετικούς ελληνικούς λεκτικούς τύπους τους οποίους συναντά κανείς σε κάποιο ξενόγλωσσο ακαδημαϊκό βιβλίο αλλά στο γεγονός πως λέξεις όπως «Δημοκρατία», «Ποίηση», «Λόγος» ή «Σύστημα», εξηγούν την αιτία για την οποία συμβαίνουν ορισμένα πράγματα. Αυτό καθιστά την ελληνική γλώσσα εννοιολογική και την ξεχωρίζει από τις σημειολογικές γλώσσες.

Όταν για παράδειγμα ομιλούμε για τους ολυμπιακούς αγώνες το αγγλικό game ή το γαλλικό jeu δεν έχουν ουδεμία σχέση με τον ελληνικό όρο αγών η ρίζα του οποίου είναι από το άγω και το ηγούμαι, συγγενής λέξη με την λέξη αγωγή - αγωγός - παιδαγωγός. Επομένως η κύρια διαφορά παιχνιδιού και αγώνα είναι ότι ο τελευταίος δεν περιορίζεται στον σωματικό ανταγωνισμό αλλά στην ηθική εκγύμναση. Για τον λόγο αυτό αντί για κάποιο χρηματικό έπαθλο ή κάποια υλική ανταμοιβή οι αθλητές που συμμετείχαν στους Ολυμπιακούς αγώνες λάμβαναν ένα στεφάνι ελιάς.

Μελέτη για την αποτροπή εξαφάνισης γλωσσών

Δεν είναι εύκολο να υπολογίσει κανείς πόσες γλώσσες ομιλούνται παγκοσμίως στην εποχή μας. Οι γλωσσολόγοι τις υπολογίζουν σε περίπου 6.000, αλλά δεν είναι σίγουρο πόσο κοντά στην πραγματικότητα βρίσκεται αυτό το νούμερο. Εξάλλου, είναι δύσκολη και η διάκριση μεταξύ γλώσσας και διαλέκτου. Από την άλλη όμως, υπάρχει και η αντίθετη όψη, αφού υπολογίζεται ότι κάθε τόσο, ίσως και κάθε λίγες βδομάδες, μια γλώσσα εξαφανίζεται σε κάποιο μέρος του κόσμου. Αυτό συμβαίνει όταν οι λιγοστοί κάτοικοι της περιοχής που μιλούν μια γλώσσα, πεθαίνουν. Είναι δυνατόν όμως να δημιουργηθούν και νέες γλώσσες. Πώς; Ένας τρόπος είναι στη περίπτωση που κάποιοι εξερευνητές ανακαλύψουν μια νέα περιοχή, όπου οι ντόπιοι μιλάνε μια άγνωστη γλώσσα, κι ένας άλλος τρόπος αν σε κάποιο μέρος εγκατασταθεί μεγάλος αριθμός μεταναστών με αποτέλεσμα την πρόσμιξη τής "μεταφερμένης" γλώσσας με την εντοπίως ομιλουμένη. 

Δεν χρειάζεται να συνεχίσουμε, προκειμένου να γίνει αντιληπτό το γεγονός ότι οι γλώσσες μοιάζουν με ζωντανό οργανισμό. Βρίσκονται σε διαρκή μετασχηματισμό με συνεχόμενες τροποποιήσεις και αυξομειώσεις. 

Εξάλλου, ιστορικά, είναι πολλές οι περιπτώσεις πολιτιστικών αλλαγών σε γειτονικές περιοχές είτε δια της επιβολής είτε δια της αφομοίωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συνήθειες της μιας περιοχής αντικαθίστανται από κάποιες συνήθειες της γειτνιάζουσας. Οι φυσικοί Joaquim Fort, του Πανεπιστημίου της Girona (UdG), και Neus Isern, του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης (UAB) είναι ειδικοί στη δημιουργία μοντέλων, τα οποία αναπαράγουν τέτοιου είδους επιδράσεις.

O Umberto Eco γράφει για την ελληνική γλώσσα

Τον Umberto Eco οι περισσότεροι τον γνωρίζουν ως μυθιστοριογράφο, δοκιμιογράφο, κριτικό τέχνης και λογοτεχνίας, είμαι όμως σίγουρος ότι τουλάχιστον οι αναγνώστες αυτής της σελίδας ξέρουν ότι είναι καθηγητής Σημειολογίας, ενώ ιδιαίτερη σχέση έχει αναπτύξει και με τη γλωσσολογία, ερευνώντας την επίδραση της γλώσσας στην κοινωνία, αλλά και την επίδραση της κοινωνίας στη γλώσσα. 
Ακολουθώντας το δρόμο πολλών σκεπτόμενων ανθρώπων, προσπάθησε να βρει στοιχεία που θα τον οδηγήσουν στην ανακάλυψη της τέλειας γλώσσας. Τα αποτελέσματα αυτής του της έρευνας καταγράφει στο βιβλίο του με τίτλο "Η αναζήτηση της τέλειας γλώσσας". Σε αυτό, αφού, ξεκινώντας με ένα από τα αρχαιότερα κείμενα, τη Βίβλο, αναρωτιέται σε ποια γλώσσα είπε ο Θεός το "Γενηθήτω φως" και όσα άλλα αναφέρεται ότι είπε επικοινωνώντας με τους πρωτόπλαστους, συνεχίζει - με αφετηρία την Ευρώπη - να αναζητάει την τέλεια γλώσσα, ξεκινώντας (φυσικά!;) από την ελληνική.
Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσω γιατί παρουσιάζει ενδιαφέρον να διαβάσουμε με ποιον τρόπο βλέπει ένας μελετητής-ερευνητής του επιπέδου του Eco την ελληνική γλώσσα!

Πολλές μυθολογίες και θεογονίες διαθέτουν ιστορίες που εξηγούν την πολλαπλότητα των γλωσσών. Άλλο όμως είναι να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν πολλές γλώσσες και άλλο να θεωρούμε ότι αυτή η πληγή θα θεραπευτεί με την εξεύρεση της τέλειας γλώσσας. Για να αναζητήσουμε την τέλεια γλώσσα, θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι η δική μας δεν είναι τέλεια.
Ας περιοριστούμε, όμως, στην Ευρώπη. Οι Έλληνες της κλασικής περιόδου γνώριζαν λαούς που μιλούσαν διαφορετικές από τη δική τους γλώσσες και τους αποκαλούσαν βαρβάρους, δηλαδή ανθρώπους που τραύλιζαν (βαρ-βαρ-ιζαν) μιλώντας με ακατανόητο τρόπο. Οι Στωικοί με τη σαφή σημειωτική τους ήξεραν πολύ καλά ότι, αν στα ελληνικά ένας συγκεκριμένος ήχος αντιστοιχούσε σε μια ιδέα, αυτή η ιδέα υπήρχε ασφαλώς και στο μυαλό ενός βαρβάρου· ο βάρβαρος όμως αγνοούσε τη σχέση του ελληνικού ήχου και της δικής του ιδέας, επομένως από γλωσσολογική άποψη το περιστατικό ήταν άνευ σημασίας.
Οι Έλληνες φιλόσοφοι ταύτιζαν την ελληνική γλώσσα με τη γλώσσα της λογικής και ο Αριστοτέλης συντάσσει τον κατάλογο των κατηγοριών του πάνω στη βάση των γραμματικών κατηγοριών της ελληνικής γλώσσας. Βεβαίως αυτό δεν αποτελεί αδιάψευστη επιβεβαίωση του αρχέγονου της ελληνικής γλώσσας- απλώς ταυτίζει τη σκέψη με το φυσικό μέσον εκφοράς της. Λόγος ήταν η σκέψη, Λόγος και η ομιλία. Λίγα ήταν γνωστά για την ομιλία των βαρβάρων και επομένως δεν μπορούσε κανείς να σκεφτεί μαζί τους, έστω κι αν δεχόταν ότι οι Αιγύπτιοι, λόγου χάρη, είχαν αναπτύξει μια δική τους αρχαιότατη σοφία, ωστόσο υπήρχε η πληροφόρηση για την ύπαρξή της μέσα από ομιλίες που γίνονταν στην ελληνική.

Γιατί αξίζει να μελετάμε τη γλώσσα (του Noam Chomsky)

Τον Noam Chomsky τον έχουμε φιλοξενήσει και άλλες φορές σε αυτή τη γωνιά, αναδημοσιεύοντας όμως, σχόλιά του πολιτικού περιεχομένου. Βέβαια, ως γνωστόν, η αρχική και βασική του ειδικότητα είναι η γλωσσολογία, μια επιστήμη πολύπλευρη και μαγευτική κατά τη γνώμη μου. Και αυτός είναι ένας λόγος που θα μας κάνει να ασχοληθούμε και άλλες φορές σε αυτό το blog.
Το θέμα είναι ότι στην εποχή μας, κατά την οποία τα σύνορα επικοινωνίας μεταξύ των κατοίκων διαφορετικών χωρών - κοντινών ή απομακρυσμένων, δεν έχει σημασία - που μιλάνε διαφορετικές γλώσσες έχουν εξαφανιστεί λόγω της διαδικτυακής διείσδυσης (και της σε μεγάλο βαθμό κοινής χρήσης της γλώσσας των social media από πολίτες διαφορετικών εθνικοτήτων), οι άνθρωποι έχουν πάψει να ενδιαφέρονται τόσο για τη διατήρηση της εθνικής τους γλώσσας, όσο και για την ορθή χρήση της. Λάθος, κατά τη γνώμη μου, αλλά και του Noam Chomsky, ο οποίος εξηγεί τους λόγους στο πιο κάτω σύντομο κείμενό του.

Υπάρχει αναρίθμητος αριθμός ερωτημάτων που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον στη μελέτη της γλώσσας. Προσωπικά, γοητεύομαι κατ’ αρχήν απ’ την πιθανότητα να μάθω κάτι, απ’ αυτή τη μελέτη, που θα φέρει στο φως εγγενείς ιδιότητες του ανθρώπινου ψυχισμού. Προς το παρόν, δεν μπορούμε να πούμε τίποτα ιδιαίτερα διαφωτιστικό σχετικά με τη φυσική, δημιουργική χρήση της γλώσσας καθ’ εαυτήν. Αλλά νομίζω, πως σιγά-σιγά αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τους μηχανισμούς που κάνουν δυνατή αυτή τη δημιουργική χρήση της γλώσσας, τη χρήση της γλώσσας σαν εργαλείου της ελεύθερης σκέψης και της έκφρασης. Μιλώντας πάλι προσωπικά, για μένα, οι πιο ενδιαφέρουσες απόψεις των σύγχρονων ερευνών στη γραμματική είναι οι προσπάθειες να διατυπωθούν οι αρχές της οργάνωσης της γλώσσας που, όπως λέγεται, είναι παγκόσμιες αντανακλάσεις των ιδιοτήτων του ψυχισμού κι ακόμη, με συγκινεί η προσπάθεια να δειχτεί πως, στη βάση αυτής της υπόθεσης, μερικά γεγονότα σχετικά με τις ιδιαίτερες γλώσσες μπορούν να εξηγηθούν. Αν τη θεωρήσει κανείς μ’ αυτόν τον τρόπο, η γλωσσολογία είναι απλώς ένα μέρος της ανθρώπινης ψυχολογίας: το πεδίο που αναζητεί να προσδιορίσει τη φύση των ανθρώπινων ψυχικών ικανοτήτων και να μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι ικανότητες μπαίνουν σε λειτουργία.