Οι κυνικοί που λένε ότι πρέπει να φτωχύνουμε (του Κώστα Λαπαβίτσα)

Όλοι αγανακτούμε όταν ακούμε ή διαβάζουμε δηλώσεις πολιτικών ή δημοσιογράφων ότι για να σωθεί η χώρα πρέπει να πεινάσουμε. Βέβαια σ'αυτήν την "ανάγκη πείνας" δεν περιλαμβάνουν τους εαυτούς τους, αφού εξακολουθούν να απολαμβάνουν έσοδα και προνόμια, όπως και προ κρίσης. Επίσης δεν έχουν θιγεί - αντίθετα έχουν ωφεληθεί - οι επιχειρηματίες-εργοδότες των παραπάνω πολιτικών και δημοσιογράφων. Η φτώχεια αφορά μόνο όσους εξαρτώνται από τις αποφάσεις-νόμους των υπαλλήλων τους που κυβερνούν τη χώρα. 
Στο άρθρο του, που αναδημοσιεύω στη συνέχεια, ο Κ.Λαπαβίτσας παραθέτει σκέψεις που έχουμε κάνει σχεδόν όλοι όσοι έχουμε θιγεί από τα μέτρα που έχουν ληφθεί στο όνομα της δήθεν κρίσης, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως όχημα πλουτισμού των ήδη πλουσίων σε βάρος κυρίως μισθωτών, συνταξιούχων και μικρών επιχειρήσεων. 
Διαφωνώ μόνο, στην - έστω και ειρωνικά διατυπωμένη μέσα σε εισαγωγικά - τοποθέτηση πολιτικών-δημοσιογράφων στο χώρο των πνευματικών ανθρώπων. Ούτε σαν αστείο δεν γίνεται δεκτό, αφού με κάθε εμφάνισή τους στα κανάλια ή κάθε "ανάλυσή" τους σε έντυπα, το μόνο που καταφέρνουν να αποδείξουν είναι ότι ο δείκτης ευφυΐας τους είναι κάτω του μέσου όρου των ελλήνων πολιτών.

Πόσο κυνικοί είναι οι περιώνυμοι δημοσιογράφοι και πολιτικοί που λένε ότι πρέπει να φτωχύνουμε;

«Διαβάζω τακτικά δηλώσεις «πνευματικών ανθρώπων», για την ανάγκη να γίνουμε πιο ολιγαρκείς, να καταλάβουμε ότι πέρασε ο καιρός των παχιών αγελάδων, να δεχτούμε ότι θα είμαστε όλοι φτωχότεροι.

Συχνά συνοδεύονται από διάφορα δακρύβρεχτα για το τέρας του καταναλωτισμού, την αλλοτρίωση της σύγχρονης ζωής, τη χυδαιότητα της βουλιμίας. Είναι, λένε, προσωπική, οικογενειακή και εν τέλει εθνική ανάγκη να ξαναβρούμε το μετρημένο παρελθόν μας.

Μου θυμίζουν πολύ εκείνα που γράφονται στον επίσημο τύπο από περιώνυμους δημοσιογράφους και πολιτικούς. Ότι πρέπει να φτωχύνουμε για να μην πτωχεύσουμε. Ότι υπήρξε φούσκα στην Ελλάδα την προηγούμενη δεκαετία. Ότι ξεσαλώσαμε και τώρα πληρώνουμε τα επίχειρα. Ότι δεν μπορεί να υπάρχει ευμάρεια με δανεικά. Ότι, ακόμη, ο "λιτός βίος" είναι πηγή ψυχικής ηρεμίας και αρετής.

Προτάσεις του Κ.Λαπαβίτσα για το χρέος και την έξοδο από την κρίση

Σήμερα φιλοξενώ ένα άρθρο του γνωστού καθηγητή Κ.Λαπαβίτσα στο οποίο προτείνει τρεις τρόπους για να γλυτώσουμε από το χρέος και από την κρίση. Βέβαια, όπως πάντα, καταλήγει στην αναγκαιότητα να αποκτήσουμε εθνικό νόμισμα.
 Είναι αλήθεια ότι οι φωνές εναντίον του ευρώ (και όχι μόνο στη χώρα μας) πληθαίνουν όσο περνάει ο καιρός και η κρίση χρονίζει και βαθαίνει. 
Το θέμα, όπως είναι φυσικό, άρχισε να με απασχολεί και προσωπικά. Για το λόγο αυτό, την περασμένη Δευτέρα βρέθηκα σε σχετική συζήτηση που έγινε στο βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ της Σταδίου με κύριους ομιλητές τους Γ.Σταθάκη, Ν.Χριστοδουλάκη και Αλ.Αλαβάνο. Οι δυο πρώτοι ανέπτυξαν τα επιχειρήματά τους υπέρ του ευρώ, εκκινώντας πάντως από διαφορετικές αφετηρίες, και ο τρίτος τις γνωστές θέσεις του υπέρ της επιστροφής σε εθνικό νόμισμα. Ομολογώ πως και οι τρεις ήταν πειστικοί. Όπως ομολογώ και ότι δεν κατέληξα σε συμπέρασμα. Εκτός αν θεωρείται συμπέρασμα ότι το μέλλον της Ελλάδας μου φαίνεται δυσοίωνο, είτε μείνουμε στο ευρώ είτε βγούμε από την ευρωζώνη. Υπάρχουν πολλά επιχειρήματα εναντίον και των δυο προοπτικών, υπάρχει όμως ένας κοινός παρονομαστής: το υπάρχον εγχώριο πολιτικό προσωπικό! Και να τί εννοώ:
Όσον αφορά την παραμονή μας στην ευρωζώνη, έχουμε διαπιστώσει, πού μας έχουν οδηγήσει οι "ικανότητες" των πολιτικών που βρίσκονται στην εξουσία τα τελευταία κρίσιμα χρόνια.
Όσον αφορά το ενδεχόμενο επιστροφής σε εθνικό νόμισμα, δεν έχω πειστεί - όπως πιστεύω και οι περισσότεροι από εσάς - ότι υπάρχει ικανό πολιτικό προσωπικό που θα μας οδηγήσει με ασφάλεια στα νέα οικονομικά δεδομένα. Αφού είναι γνωστό ότι η μετάβαση - θέλοντας και μη - θα προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις κατά τους πρώτους τουλάχιστον μήνες προσαρμογής στο νέο νόμισμα.
Για το λόγο αυτό δεν θεωρώ πρωτεύον θέμα το νόμισμα με το οποίο θα πορευτούμε στη συνέχεια, όσο την ποιότητα του πολιτικού προσωπικού, την οποία -μέχρι στιγμής- βρίσκω απογοητευτική.

Τι θα έπρεπε να διαπραγματεύεται η κυβέρνηση (του Κώστα Λαπαβίτσα)

Ο καθηγητής Κώστας Λαπαβίτσας έχει γνωστές θέσεις για την πολιτική και την οικονομία, μερικές από τις οποίες δεν ασπάζομαι, όπως και αρκετοί άλλοι. Όμως, υπάρχουν και απόψεις του με τις οποίες συμφωνώ, σαν αυτές που αναφέρει στο παρακάτω άρθρο του, το οποίο καθίσταται επίκαιρο μετά την εκ νέου άφιξη της τρόικας.
Το γενικό συμπέρασμα που βγαίνει, τόσο από αυτό το άρθρο, όσο και από άλλα που έχω αναδημοσιεύσει  σε αυτό το blog, μπορεί να συμπυκνωθεί στη φράση του Κ.Λαπαβίτσα, που αναφέρεται προς το μέσον του κειμένου: "Η χώρα χρειάζεται επειγόντως απαλλαγή από την αυτοκτονική πολιτική που της έχει επιβάλλει η τρόικα".
Το άρθρο παρουσιάζει ενδιαφέρον, αφού δεν κάνει μόνο διαπιστώσεις, αλλά και προτάσεις, συνοπτικά μεν, καίριες δε! 

Τι θα έπρεπε να διαπραγματεύεται η κυβέρνηση

Πολεμικός πυρετός εμφανίστηκε στη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, καθώς έρχονται οι εχθροί - και σωτήρες - της τρόικας. Κόκκινες γραμμές αναγγέλλονται, αλλά δεν ξέρουμε που θα χαραχτούν. Πώς να ξέρουμε, αφού δεν υπάρχει στρατηγική εξόδου από την κρίση εκτός από αυτήν της τρόικας; Η Ελλάδα δεν έχει δικιά της.

Στην ουσία η κυβέρνηση κάνει τακτικούς ελιγμούς επειδή στα ταμεία υπάρχουν χρήματα που της δίνουν ένα περιθώριο μηνών. Ελπίζει να πετύχει κάποια ελάφρυνση της δημοσιονομικής λιτότητας, έστω κι αν αυτό σημαίνει ότι θα υπαναχωρήσει σε ήδη συμφωνημένα μέτρα, όπως για το ασφαλιστικό. Νομίζει ότι έτσι προετοιμάζει το έδαφος για την πολυπόθητη λύση στο χρέος, αλλά και για άλλη δημοσιονομική πορεία, που ίσως έχουν την καλοσύνη να μας παραχωρήσουν οι δανειστές μετά τις ευρωεκλογές, μιας και οι γερμανικές εκλογές αποδείχτηκαν απατηλό ορόσημο. Πέφτει έξω γιατί το πρόβλημα της Ελλάδας δε λύνεται με τακτικισμούς. Απαιτεί διαφορετική στρατηγική.

Αν η Κυπριακή Βουλή είχε ψηφίσει "ΟΧΙ" στο μνημόνιο...

Ο γνωστός οικονομολόγος κ.Κ.Λαπαβίτσας στο άρθρο του, που αναδημοσιεύω σήμερα, απαριθμεί τις κινήσεις που θα μπορούσε να κάνει η Κύπρος, σε περίπτωση που η Βουλή της δεν αποδεχόταν το Μνημόνιο που της επέβαλαν οι ευρωπαίοι "εταίροι".
Βέβαια, δεν μπορεί κανείς να είναι σίγουρος για την εξέλιξη ενός υποθετικού σεναρίου, όταν επικρατεί ένα τόσο ρευστό οικονομικό περιβάλλον γύρω μας, πάντως, επειδή ο κ.Λαπαβίτσας έχει δείξει ότι παρακολουθεί στενά τα συμβαίνοντα - έστω κι αν υποστηρίζει μια συγκεκριμένη άποψη στα άρθρα του και στις συνεντεύξεις του - η γνώμη του είναι πάντα χρήσιμη και μας κάνει πλουσιότερους σε γνώσεις.

Τα επίχειρα της πολιτικής αβουλίας στην Κύπρο

(του Κώστα Λαπαβίτσα)

Ψήφισε ‘ναι’ τελικά το κυπριακό κοινοβούλιο αποδεχόμενο το Μνημόνιο και τη Δανειακή Σύμβαση. Το αμέσως επόμενο διάστημα θα γιγαντωθεί η ανεργία, θα συρρικνωθεί βίαια ο τομέας των υπηρεσιών, θα εκτοξευτεί η φτώχεια και θα γίνουν ακόμη πιο προβληματικά τα δημόσια οικονομικά. Προς το τέλος του 2013 θα έχει γίνει φανερό ότι η Κύπρος οδηγήθηκε σε οικονομικό, κοινωνικό και εθνικό αδιέξοδο. Οι πολιτικοί που ψήφισαν ‘ναι’ δεν θα έχουν κανέναν άλλο να κατηγορήσουν εκτός από τη δική τους αβουλία. Γιατί εναλλακτική οδός υπήρχε και είναι χρήσιμο να καταγραφεί εδώ σε αδρές γραμμές.

Ψηφίζοντας ‘όχι’, η Κύπρος θα έπρεπε, πρώτον, να καταγγείλει τη συμφωνία για τις τράπεζες, περιλαμβανομένης της εξευτελιστικής πώλησης των κυπριακών υποκαταστημάτων σε ελληνικά αρπακτικά. Το τραπεζικό σύστημα θα επέστρεφε στο καθεστώς της 15ης Μαρτίου, αντιστρέφοντας το ληστρικό κούρεμα των καταθετών. Η Λαϊκή Τράπεζα και η Τράπεζα Κύπρου θα περνούσαν σε δημόσια ιδιοκτησία και έσπαζαν σε ‘καλή’ και ‘κακή’. Η ΄κακή’ θα αναλάμβανε τα προβληματικά δάνεια οι ζημίες των οποίων θα επιμερίζονταν με κοινωνικά κριτήρια. Η ‘καλή’ θα ανακεφαλαιωνόταν με κρατική στήριξη και θα γινόταν μοχλός για την ανασύνταξη της κυπριακής οικονομίας.

Άλλη πορεία ανάπτυξης (του Kώστα Λαπαβίτσα)

Η ερώτηση που απευθύνεται μονότονα σε όποιον αντιτίθεται στα μνημόνια είναι "άλλη λύση έχετε;"
Ο γνωστός οικονομολόγος Κώστας Λαπαβίτσας έχει δική του πρόταση να καταθέσει, για την πολιτική που θα έπρεπε να ακολουθήσει η χώρα μας σε αντικατάσταση του λανθασμένου μνημονίου, όπως είναι πλέον οικουμενικά παραδεκτό.
Έστω κι αν κάποιοι δεν συμφωνήσουν με όλα τα σημεία της πρότασής του, δεν παύει να είναι μια πρόταση επιστημονικά τεκμηριωμένη.

Άλλη πορεία ανάπτυξης

Η αναπτυξιακή πολιτική της τρόικα θα αποδειχθεί αποτυχημένη, όπως αποτυχημένη αποδείχθηκε και η πολιτική της σταθεροποίησης που προκάλεσε την καταστροφική ύφεση. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει άλλη πολιτική που θα μπορούσε να βάλει τη χώρα σε πορεία ταχύρρυθμης ανάπτυξης με κοινωνική δικαιοσύνη.

Η απάντηση είναι ότι υπάρχει. Πριν την περιγράψω συνοπτικά θέλω να πω δυο λόγια για το περιέχομενο της ανάπτυξης.

Μεγέθυνση και ανάπτυξη

Η ανάπτυξη είναι κάτι πολύ διαφορετικό από την απλή μεγέθυνση της οικονομίας.

Η μεγέθυνση είναι (ή πρέπει να είναι) η συνήθης κατάσταση της καπιταλιστικής οικονομίας, καθώς το κεφάλαιο συσσωρεύεται. Δηλαδή μεγαλώνει το ΑΕΠ, διευρύνεται η εργατική δύναμη, βελτιώνεται η τεχνολογία, αυξάνονται οι επενδύσεις και η κατανάλωση και ούτω καθεξής. Οι κρίσεις είναι αναπόφευκτο στοιχείο αυτής της διαδικασίας.

Η ανάπτυξη προϋποθέτει την μεγέθυνση, αλλά είναι πολύ ευρύτερη έννοια. Εμπεριέχει την κοινωνική αλλαγή, την εξέλιξη των σχέσεων κεφαλαίου εργασίας, την ποιοτική μεταβολή της ικανότητας προς εργασία, την απόκτηση μηχανισμών παραγωγής τεχνολογίας, την δημιουργία πλαισίου εκπαίδευσης και περίθαλψης, την βελτίωση των υλικών συνθηκών της ζωής και ούτω καθεξής.

Συνεπώς η ανάπτυξη είναι εγγενώς σύνθετη και ασταθής διαδικασία που θέτει το περιεχόμενο των κοινωνικών σχέσεων σε συνεχή αμφισβήτηση. Αυτή ακριβώς είναι και η εν δυνάμει ριζοσπαστική της πλευρά. Η ανάπτυξη μπορεί να λειτουργήσει λυτρωτικά για τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα, να δημιουργήσει προοπτικές ελευθερίας, όπως σωστά επιχειρηματολόγησε ο Αμάρτυα Σεν.