Ελλάς Ελλήνων Υπερκαταναλωτών (...το πάλαι ποτέ)

Οι σύγχρονες δυτικές οικονομίες έχουν, δυστυχώς, δομηθεί στηριζόμενες στην κατανάλωση.
Δεν είναι τυχαίο πως τα κράτη που εφαρμόζουν πολιτικές λιτότητας δυσκολεύονται να ανακάμψουν.
Όμως, ενώ από το παραπάνω φαίνεται πως ο καταναλωτισμός μπορεί να αποτελεί θεραπεία για μια εθνική οικονομία, από την άλλη μπορεί να είναι ασθένεια σε ατομικό επίπεδο. Ιδιαίτερα στη χώρα μας που τις τελευταίες λίγες δεκαετίες ο πολίτης επηρεασμένος από τις σειρήνες του lifestyle σε συνδυασμό με την παρεξηγημένη αίσθηση της ελευθερίας, όπως την αντιλήφθηκε κατά την περίοδο εκδημοκρατισμού που ακολούθησε τη χουντική επταετία, βούτηξε σε ένα καταναλωτικό ποτάμι ευδαιμονίας, νομίζοντας πως τα πράγματα μόνο καλύτερα μπορούσαν να πάνε.
Το παρακάτω άρθρο γράφτηκε το πρώτο τρίμηνο του 2009 (δηλαδή, αρκετούς μήνες πριν από τις εκλογές τού "λεφτά υπάρχουν") και περιγράφει τις πηγές και τα συμπτώματα του καταναλωτισμού, ως ασθένειας. Ενώ γραφόταν, δεν ήταν ακόμα γνωστό τι θα επακολουθούσε την επόμενη πενταετία. Μοιάζει όμως ως φυσικό επακόλουθο.

ΕΛΛΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΕΡΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ
Η ξέφρενη πορεία ενός λαού προς την ψεύτικη ευτυχία και τα... καταθλιπτικά

(της Δήμητρας Νικολαΐδου*)

Πριν τριάντα περίπου χρό­νια από σήμερα, η Ελλάδα ακολουθούσε ασθμαίνουσα και με μεγάλη χρονική καθυστέρηση τις νέες τάσεις στη μόδα, στην τεχνολογία, στη μουσική κλπ. που ξεφύτρω­ναν στις μεγάλες πόλεις της Δύσης (Λονδίνο, Παρίσι, Ρώμη, Ν. Υόρκη).

Ήμασταν ακόμη «πολύ πίσω», όπως συνή­θιζαν να λένε οι λίγοι τυχεροί που σπούδαζαν ή ταξίδευαν στο εξωτερικό. Οι λόγοι γι' αυτή την «καθυστέρηση» πολλοί.

Η Ελλάδα μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '70 ήταν μια κλειστή και φτωχή χώρα. Απομο­νωμένη γεωγραφικά από τη δυτική Ευρώπη, με εχθρικά κομμουνιστικά καθεστώτα στα βόρεια σύνορά της, με μια τελείως διαφορε­τική κουλτούρα και παράδοση, με έντονο το τοπικιστικό στοιχείο, χωρίς βαριά βιομηχα­νία, με χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα, με το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να είναι αγρότες και μικρο-επαγγελματίες, με συχνές και έντονες πολιτικές αναταράξεις, «ζούσε στο μικρόκοσμό της».

[Τρανό παράδειγμα της απομόνωσής μας, μια από τις μεγαλύτερες κοινωνικές εξεγέρ­σεις, ο Μάης του '68. Στην Ελλάδα τότε, ελά­χιστοι πήραν μυρωδιά...]

Τα νέα λοιπόν έφταναν με μεγάλη καθυ­στέρηση και πάντα φιλτραρισμένα είτε από τις συντηρητικές κυβερνήσεις μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, είτε ακόμη περισσότερο από τη Χούντα (1967-1974).

Η Ανατομία του Ελληνικού Συνδρόμου

Ψάχνοντας να βρω συμπληρωματικά στοιχεία σχετικά με κάποιο θέμα που διάβαζα και ξεφυλλίζοντας παλαιότερα τεύχη του περιοδικού ΑΒΑΤΟΝ, έπεσα πάνω στο άρθρο-σχόλιο του Γιώργου Στάμκου που αναδημοσιεύω σ'αυτό το post, γραμμένο 10 χρόνια πριν, τέτοια εποχή το 2003.

Μου έκανε εντύπωση η - σε πολύ μεγάλο βαθμό - ακριβής περιγραφή της ελληνικής πραγματικότητας, η οποία δεν έχει αλλάξει και πολύ - αφού εξαρτάται βασικά από την ελληνική νοοτροπία - αλλά και η πρόβλεψη για την θέση που θα βρισκόταν η χώρα μας, αν συνέχιζε να ακολουθεί αταλάντευτα την ίδια πορεία.

Αποφεύγω, βέβαια, να ρίχνω το βάρος για την άσχημη θέση που έχουμε βρεθεί στους πολίτες, αφού η συμπεριφορά τους εξαρτάται από τους κατέχοντες την εξουσία, εφόσον αυτοί ορίζουν τους νόμους και τους κανόνες με βάση τους οποίους ενεργούμε.

Το συγκεκριμένο άρθρο το αναδημοσιεύω για να δείξω, ότι η τωρινή μας θέση έχει προβλεφτεί από κάποιους (που όμως τότε ποιός τους έδινε σημασία;), όπως και τώρα, από κάποιους θα προβλέπεται η μελλοντική μας θέση, αλλά ποιός ξέρει ποιοί είναι αυτοί; (όχι πως θα τους δίναμε σημασία...).    


Η Ανατομία του Ελληνικού Συνδρόμου (του Γιώργου Στάμκου - Αύγ. 2003)
Στις αρχές του 21ου αιώνα, σ' έναν κόσμο αβεβαιό­τητας και μεταβατικότητας, η Ελλάδα μεταμορφώ­νεται σταδιακά σε μια χώρα που θυσιάζει το μέλλον της για χάρη του παρόντος. Μια ολόκληρη κοινωνία προτιμά την προσωπική κατανάλωση, παρά την επέν­δυση σε κοινωνικά αγαθά από τα οποία μπορούν να ω­φεληθούν και οι μελλοντικές γενιές. Η κατανάλωση κερδί­ζει συνεχώς έδαφος έναντι της αποταμίευσης. Το συλλο­γικό συμφέρον υποχωρεί προς όφελος του ατομικού. Η ούτως ή άλλως έμφυτη τάση των Ελλήνων προς τον ατο­μισμό ενισχύεται, καθώς η ηγεμονία της αγοράς και του καταναλωτισμού γίνεται ολοένα και πιο αδιαμφισβήτητη. Η «προσωπική ελευθερία» γίνεται σημαία σε βάρος των κοινών αξιών και του συλλογικού συμφέροντος. Όλο και περισσότεροι Έλληνες ενεργούν με γνώμονα την προσω­πική τους ικανοποίηση, βυθιζόμενοι σταδιακά σε μια η­δονιστική κουλτούρα, που λατρεύει το εφήμερο περιφρονώντας το διαχρονικό.