Αν υπάρχει η μετενσάρκωση, γιατί δεν θυμόμαστε τις προηγούμενες ζωές μας;

    Παρά τα όποια επιχει­ρήματα μπορούν να εκτεθούν υπέρ της μετενσάρκωσης, δεν μπο­ρούν εν τούτοις να μας κάνουν να παραβλέψουμε ότι η μό­νη αληθινή απόδειξη γι’ αυτή θα ήταν η δυνατότητα της αναμνήσεως των περασμένων ζωών. Το πιο ισχυρό επιχείρη­μα που προβάλλεται κατά της μετενσάρκωσης είναι αυτό: «Αν είχαμε ξαναζήσει πάνω στη γη, γιατί να μην θυμόμαστε τις περασμένες ζωές μας;» Οι αντίθετοι προς τη θεωρία της μετενσάρκωσης πιστεύουν ότι η φαινομενική έλλειψη αναμνήσεων αποδεικνύει την πλάνη της και απο­κλείει κάθε ηθική δικαίωση στην ιδέα της επαναγέννησης. Γιατί να υποφέρουμε σήμερα για πράξεις που είχαμε διαπράξει σε άλλες ζωές, εφόσον δεν διατηρούμε την παραμι­κρή ανάμνηση από τις πράξεις αυτές; Άλλοι υποστηρίζουν ότι εφόσον η ψυχή δεν διατηρεί την ανάμνηση των περασμένων υπάρξεων και καμία προσωπική ενσυνείδητη ταυτότητα δεν κα­τοικεί μέσα στην όλη σειρά των επαναγεννήσεων, οι συνέ­πειες των πράξεων επιπίπτουν κατ’ ανάγκη σε μια άλλη οντότητα, που δεν γνωρίζει την αιτία της τιμωρίας της και συνεπώς δεν γίνεται ούτε καλύτερη, ούτε σοφότερη με το να έχει τιμωρηθεί.

    Αν δεν διατηρούμε καμία ανάμνηση από το παρελ­θόν, αν η ψυχή δεν έχει τη δυνατότητα, προσαρμόζοντας τα αποτελέσματα προς τα αίτια, να επωφεληθεί από τα δι­δάγματα που της δίδει η μοίρα της, τότε πράγματι η μετενσάρκωση είναι μάταιη και όλη η εξέλιξη δεν είναι παρά μια ταλαιπωρία σκληρή και ανώφελη. Όχι μόνον η αξία της μετενσάρκωσης, αλλά και ο ηθικός σκοπός της όλης εξέλιξης εξαρτώνται από το σύντομο αυτό ερώτημα: «Διατηρούμε αναμνήσεις;» Αν η απάντηση είναι καταφα­τική, η μετενσάρκωση προκύπτει αληθινή. Αν όχι, τίποτε δεν την επιβεβαιώνει.

Η μάθηση ως ανάμνηση από προηγούμενες ζωές, κατά τον Πλάτωνα

Είναι γνωστό ότι ανάμεσα στα ταξίδια του  Πλάτωνα σημαντική θέση κατέχει εκείνο στη νότια Ιταλία, όταν του δόθηκε η ευκαιρία να συναντήσει μαθητές της σχολής του Πυθαγόρα, η οποία είχε συνεχίσει να λειτουργεί και μετά το θάνατο του μεγάλου φιλοσόφου. Είναι φυσικό επακόλουθο λοιπόν, να περιλάβει ο Πλάτωνας στους διαλόγους του πολλά σημεία από τη διδασκαλία του Πυθαγόρα, ο οποίος με τη σειρά του είχε λάβει πολλά από την αντίστοιχη του Ορφισμού. 
Ο Τίμαιος είναι ο διάλογος που περιέχει σε μεγαλύτερο βαθμό τμήματα του Πυθαγορισμού, αλλά και σε άλλους διαλόγους μπορεί κανείς να βρει παρόμοια ψήγματα. Ένας από αυτούς είναι και ο Μένων, ο οποίος ασχολείται βασικά με το θέμα της αρετής και με το αν αυτή είναι επίκτητη ή προϋπάρχει στο κάθε άτομο. 
Παίρνοντας αφορμή από αυτό το ερώτημα, ο Πλάτων βάζει το Σωκράτη – με την παραδοχή ότι υπάρχει μετεμψύχωση και επομένως η ψυχή είναι αθάνατη – να υποστηρίζει ότι κάθε γνώση προϋπάρχει στον άνθρωπο ως ανάμνηση από προηγούμενες ζωές και δεν απομένει παρά να αναδυθεί στην επιφάνεια με κάποιο τρόπο και επομένως αυτό είναι που χαρακτηρίζουμε ως μάθηση.
Στη συνέχεια παραθέτω το σχετικό τμήμα από τον διάλογο αυτόν, κάτι που ίσως να προκαλέσει και σε αρκετούς από εσάς κάποιες σκέψεις.