Δικαίωση α λα... τούρκα για τη Ναόμι Κλάιν

'Οπως είχαμε αναφέρει στην εισαγωγή του προηγούμενου post, η Naomi Klein είχε έλθει στη χώρα μας για τα γυρίσματα ντοκυμαντέρ με θέμα τη σχέση του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου με την καταστροφή του περιβάλλοντος.
Τις μέρες αυτές Τούρκοι πολίτες έχουν ξεσηκωθεί στην Κωνσταντινούπολη με αρχική αφορμή την καταστροφή ενός πνεύμονα πρασίνου της μεγαλούπολης (με τον ξεσηκωμό να επεκτείνεται και σε πολλές άλλες πόλεις με διευρυμένα αιτήματα) .
Στο άρθρο που αναδημοσιεύω από την ΗΜΕΡΗΣΙΑ ο Χάρης Σαββίδης συσχετίζει τη δραστηριότητα της Καναδής συγγραφέως/δημοσιογράφου με τα συμβαίνοντα στην Τουρκία και με κοινό παρονομαστή ό,τι δεν έχει συμβεί ακόμα στη χώρα μας. 

Δικαίωση α λα... τούρκα για τη Ναόμι Κλάιν (του Χάρη Σαββίδη)

Οταν προ δεκαημέρου η Καναδή δημοσιογράφος, Ναόμι Κλάιν, ξεκίνησε την ομιλία στην Πανεπιστημιούπολη, δήλωσε εντυπωσιασμένη από το πλήθος του κοινού (πάνω από 2.000), αλλά ζήτησε συγνώμη που θα το απογοητεύσει διπλά: Που δεν ήταν η Ναόμι Κάμπελ και που δεν θα μιλούσε για την οικονομική κρίση.
Η συγγραφέας του «Νo Logo» και του «Δόγματος του Σοκ» αφιέρωσε την ομιλία της στην οικολογική κρίση, αιφνιδιάζοντας μεγάλο μέρος του κοινού. Υποστήριξε ότι ακόμα και στην Ελλάδα, υπό αυτές τις συνθήκες κρίσης, το περιβάλλον πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα και η Αριστερά να το έχει στην κορυφή της ατζέντας της. Η ίδια επισκέφθηκε, μάλιστα, την Ελλάδα για να μελετήσει από κοντά τα γεγονότα στις Σκουριές και να τα περιλάβει στο νέο της βιβλίο.
Λίγες μόλις ημέρες χρειάστηκαν και δικαιώθηκε από τα γεγονότα! Η εξέγερση του τούρκικου λαού τις τελευταίες ημέρες, πυροδοτήθηκε από την προσπάθεια υπεράσπισης ενός χώρου πρασίνου (του τελευταίου μεγάλου) στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης, κάτι σαν την υπόθεση του Βοτανικού στην Ελλάδα. Αυτοί που αρχικά αντιδρούσαν ήταν βέβαια λίγοι και οι υπόλοιποι τους συνάντησαν στους δρόμους για να προστατεύσουν όχι το πάρκο, αλλά τη δημοκρατία.

Naomi Klein: Η Ελλάδα κλασσικό παράδειγμα του Δόγματος του Σοκ!

Όπως είναι γνωστό, τις τελευταίες μέρες βρέθηκε στη χώρα μας η συγγραφέας του βιβλίου "Το Δόγμα του Σοκ" Naomi Klein, προκειμένου να γυρίσει ντοκυμαντέρ με θέμα τη σχέση του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου με την καταστροφή του περιβάλλοντος. Σκηνοθέτης του ντοκυμαντέρ είναι ο σύζυγός της, που τη συνόδευσε στην Ελλάδα. 
Ευνόητο είναι ότι η συγγραφέας θα έδινε και μερικές συνεντεύξεις. Μια από αυτές τις συνεντεύξεις αναδημοσιεύω πιο κάτω.*

Αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα έχει ομοιότητες με αυτό που έχετε περιγράφει στο βιβλίο σας Το Δόγμα του Σοκ;

Πιστεύω ότι η Ελλάδα είναι κλασικό παράδειγμα αυτού που περιέγραψα στο Δόγμα του Σοκ. Το χρέος χρησιμοποιήθηκε ως μέσο επιβολής «μεταρρυθμίσεων» οι οποίες δεν έχουν τίποτα να κάνουν με το χρέος. Έχουν να κάνουν με άλλη ατζέντα.

Αυτές οι μεταρρυθμίσεις δεν βγάζουν την Ελλάδα από την κρίση- αντιθέτως τη βα­θαίνουν και δημιουργούν άλλου είδους κρίσεις. Αυτό που συμβαίνει είναι αυτό που περιγράφω στο Δόγμα του Σοκ. Η Ελλάδα δεν ήταν αρκετά «νεοφιλελευθεροποιημένη» πριν από αυτό και κάτι τέτοιο δεν είναι ανεκτό από συγκεκριμένες οικονομικές δυνάμεις που πιστεύουν ότι όλες οι χώρες πρέπει να είναι πανομοιότυπες. Το γεγονός ότι υπήρχε ακόμα μεγάλος δημόσιος το­μέας (στις στρατηγικές υποδομές και στον έλεγχο των πόρων) και κοινωνικό κράτος σήμαινε ότι χρειαζόταν «δουλειά». Αυτό εί­ναι που έγινε με την (τεχνητή) κρίση.

Πού στοχεύουν λοιπόν; Στη δημό­σια περιουσία, στους ενεργειακούς πόρους της χώρας; Δημιούργησαν την κρίση ώστε να μπορέσουν να τα αποκτήσουν, να τα «κατάσχουν»;

Πιστεύω ότι υπάρχουν αρκετοί ταυτόχρο­νοι στόχοι. Ένας από αυτούς είναι η ιδιωτι­κοποίηση της ελληνικής δημόσιας περιου­σίας, η διεκδίκηση των φυσικών πόρων. Ενέργεια, χρυσός χαλκός πετρέλαιο, φυ­σικό αέριο, ιδιωτικοποίηση του νερού, όλα αυτά. Αλλά πιστεύω ότι εξίσου σημαντικό είναι να παρουσιάσουν την Ελλάδα ως πα­ράδειγμα ώστε να στείλουν μήνυμα στις άλλες χώρες που είναι εν μέσω κρίσης ότι ακόμα και η Ελλάδα μπορεί να λυγίσει. Κα­ταλάβαιναν ότι εάν η αντίσταση ήταν επι­τυχής στο να μπλοκάρει τη λιτότητα, τότε αυτό θα ενέπνεε και άλλα κράτη να κάνουν το ίδιο. Οπότε το ρίσκο ήταν πολύ υψηλό και γι' αυτό επιστράτευσαν απίστευτα αντιδημοκρατικά μέτρα, ώστε να επιβάλουν τη λιτότητα με οποιοδήποτε κόστος.

Πώς πιστεύετε ότι θα τελειώσει όλο αυτό; θα επιτύχουν;

Αυτό εξαρτάται από τον ορισμό που δίνε­τε στην επιτυχία.

Naomi Klein: Ο νεοφιλελευθερισμός μετά τον Φρίντμαν

Έχει αναδημοσιευτεί και άλλη φορά σε αυτό το blog απόσπασμα από το βιβλίο της Naomi Klein "Το δόγμα του σοκ" (εδώ). Παρακάτω αναδημοσιεύω από το τελευταίο κεφάλαιο του ίδιου βιβλίου ένα ακόμα απόσπασμα, που αναφέρεται στην ανησυχία των οπαδών του νεοφιλελευθερισμού για το μέλλον του από τις επιπτώσεις που θα έχει σε αυτόν ο θάνατος του Φρίντμαν το 2006. 

Tον Δεκέμβριο του 2006, ένα μήνα μετά το θάνατο του Φρίντμαν, μια μελέτη του ΟΗΕ διαπίστωνε ότι «το πλουσιότερο 2% των ενηλίκων του πλανήτη κατέχει περισσότερο από το μισό παγκόσμιο κατά κεφαλήν πλούτο». Όταν τον Νοέμβριο του 2006 πέθανε ο Μίλτον Φρίντμαν, σε πολλές από τις νεκρολογίες κυριαρχούσε μια αίσθηση φόβου ότι ο θάνατός του θα σηματοδοτούσε το τέλος μιας εποχής. Ο Τέρενς Κόρκοραν, ένας από τους πιο αφοσιωμένους μαθητές του, αναρωτιόταν στην καναδική National Post αν θα συνεχιζόταν το παγκόσμιο κίνημα που είχε ιδρύσει ο διάσημος οικονομολόγος: «Καθώς ήταν ο τελευταίος μεγάλος λέων των οικονομικών της ελεύθερης αγοράς, ο Φρίντμαν αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό. [... ] Δεν υπάρχει σήμερα κανείς του ίδιου διαμετρήματος. Άραγε οι αρχές που διατύπωσε και για τις οποίες αγωνίστηκε ο Φρίντμαν θα επιβιώσουν σε βάθος χρόνου χωρίς μια νέα γενιά αταλάντευτων, χαρισματικών και ικανών πνευματικών ηγετών; Είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς».

Η απαισιόδοξη αποτίμηση του Κόρκοραν ούτε καν προσέγγιζε την κατάστασή σύγχυσης στην οποία βρέθηκε εκείνο τον Νοέμβριο η σταυροφορία του αχαλίνωτου καπιταλισμού. Οι πνευματικοί κληρονόμοι του Φρίντμαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι νεοσυντηρητικοί που είχαν δημιουργήσει το σύμπλεγμα του καπιταλισμού της καταστροφής, βρέθηκαν στο χειρότερο σημείο της ιστορίας τους. Το κίνημα του νεοσυντηρητισμού είχε φτάσει στο αποκορύφωνα του το 1994, όταν οι Ρεπουμπλικάνοι είχαν αποκτήσει την πλειοψηφία στο Κογκρέσο. Όμως εννέα μέρες πριν από το θάνατο του Φρίντμαν είχαν ηττηθεί και πάλι από τους Δημοκρατικούς. Τα τρία κομβικά ζητήματα που είχαν συμβάλει στην ήττα των Ρεπουμπλικάνων στις ενδιάμεσες κοινοβουλευτικές εκλογές του 2006 ήταν η πολιτική διαφθορά, η αποτυχημένη διεξαγωγή του πολέμου στο Ιράκ και η αντίληψη ότι η χώρα διολίσθαινε «σε ένα ταξικό σύστημα που παρόμοιο του δεν έχουμε ξαναδεί από το δέκατο ένατο αιώνα», σύμφωνα με τη διατύπωση του Τζιμ Γουέμπ, του Δημοκρατικού υποψηφίου που είχε κερδίσει μια έδρα στη Γερουσία των ΗΠΑ. Το θεμελιώδες δόγμα των οικονομικών της Σχολής του Σικάγου, που συνίσταται στο τρίπτυχο «ιδιωτικοποιήσεις, απορρύθμιση και περικοπές στις δαπάνες για τις κοινωνικές υπηρεσίες», υπήρξε η βασική αιτία για την κατάρρευση του νεοσυντηρητισμού.

Naomi Klein: Η περίπτωση του Λιβάνου

To βιβλίο της Νaomi Klein "Το Δόγμα του Σοκ" περιέχει αρκετά παραδείγματα χωρών, στις οποίες  επεβλήθηκαν ή προσπάθησαν να επιβληθούν πολιτικές που καταπατούσαν κάθε κοινωνικό και δημοκρατικό δικαίωμα των πολιτών. Τέτοιου είδους επιθέσεις έγιναν σε χώρες όλων των ηπείρων, την προσοχή μου όμως τράβηξε  ιδιαίτερα η περίπτωση του Λιβάνου, ίσως λόγω του ιδιαίτερου τρόπου αντίδρασης των κατοίκων του, κατοίκων μιας χώρας ερειπωμένης από τις ισραηλινές αεροπορικές επιθέσεις που είχαν προηγηθεί. Και πως μια παράταξη χρησιμοποίησε χρήματα (που προέρχονταν βέβαια από ξένα κεφάλαια) για την ανοικοδόμηση αυτής της χώρας. Και παρά τα αντίθετα επιχειρήματα που μπορεί κάποιος να βρει, αυτό που μου μένει είναι πως σε τέτοιες περιπτώσεις "το αποτέλεσμα μετράει". 

Όταν ο μηχανισμός του δόγματος του σοκ γίνει συλλογικά κατανοητός, είναι δυσκολότερο να αιφνιδιαστούν ολόκλη­ρες κοινότητες, είναι δυσκολότερο να βρεθούν σε μια κατάσταση σύγχυσης, καθώς γίνονται πιo ανθεκτικές στο σοκ. Ένας από τους λόγους της ανάδυσης και της κυριαρχίας του βάναυσου καπιταλισμού της καταστροφής μετά την 11η Σεπτεμβρίου ήταν ότι τα μικρότερα σοκ (κρίσεις χρέους, καταρρεύσεις νο­μισμάτων, η απειλή να σε «προσπεράσει η ιστορία») είχαν χάσει ένα μεγάλο μέρος της ισχύος τους, κυρίως εξαιτίας της αλόγιστης χρήσης τους. Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και τα κατακλυσμιαία σοκ των πολέμων και των φυσικών κατα­στροφών δεν προκαλούν πάντα το βαθμό αποπροσανατολισμού που απαιτείται για να επιβληθεί η οικονομική θεραπεία-σοκ. Υπάρχουν πλέον πολλοί άν­θρωποι στον κόσμο με άμεση εμπειρία του δόγματος του σοκ: Γνωρίζουν πώς λειτουργεί, έχουν μιλήσει με άλλους κρατούμενους, έχουν ανταλλάξει σημειώ­ματα ανάμεσα από τα κάγκελα. Έτσι, το καθοριστικό στοιχείο της έκπληξης έχει εκλείψει.

Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα υπήρξε η αντίδραση εκατομμυρίων Λιβανέζων στις προσπάθειες των διεθνών δανειστών τους να επιβάλουν τις «μεταρ­ρυθμίσεις» της ελεύθερης αγοράς ως προϋπόθεση προκειμένου να χορηγήσουν οικονομική βοήθεια για την ανοικοδόμηση της χώρας μετά τις ισραηλινές αε­ροπορικές επιδρομές του 2006. Λογικά, το σχέδιο θα έπρεπε να είχε λειτουργήσει: Η ανάγκη της χώρας για κεφάλαια δε θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη. Ήδη πριν από τον πόλεμο ο Λίβανος ήταν μια από τις περισσότερο χρεωμένες χώρες του κόσμου, ενώ οι ζημιές που οι αεροπορικές επιδρομές είχαν προκαλέσει σε δρόμους, γέφυρες και αεροδρόμια υπολογίζονταν σε 9 δισεκατομμύρια δολάρια. Όταν, λοιπόν, αντιπρόσωποι τριάντα πλούσιων χωρών συγκεντρώθηκαν στο Παρίσι τον Ιανουάριο του 2007 και υποσχέθηκαν να χορηγήσουν δάνεια ύψους 7,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση της χώρας, θεωρούσαν δεδομένο ότι η κυβέρνηση του Λιβάνου θα αποδεχόταν οποιαδήποτε προϋπόθεση συνόδευε τη χορήγηση της οικονομικής βοήθειας. Οι όροι ήταν οι συνηθισμένοι: ιδιωτικοποίηση των τηλεπικοινωνιών και του δικτύου ηλεκτρισμού, αυξήσεις στα καύσιμα, περικοπές στο δημόσιο τομέα και αύξηση ενός ήδη αμφιλεγόμενου φόρου στις καταναλωτικές δαπάνες. Ο Λιβανέζος οικονομολόγος Καμάλ Χαμντάν υπολόγισε ότι «τα έξοδα των νοικοκυριών θα αυξάνονταν κατά 15% εξαιτίας της αύξησης των φόρων και της αναπροσαρμογής των τιμών». Όσο για την ανοικοδόμηση, θα την αναλάμβαναν, φυσικά, οι μεγάλες εταιρείες του καπιταλισμού της καταστροφής, χωρίς να είναι υποχρεωμένες να προσλάβουν Λιβανέζους ή να τους αναθέσουν υπεργολαβίες.