Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης υπήρξαν ανέκαθεν αντικείμενο κριτικής - και όχι άδικα - τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες.
Ο Umberto Eco έχει ασχοληθεί πολλές φορές με τα μέσα της χώρας του κι έχει επικρίνει τον τρόπο που λειτουργούν και επηρεάζουν τις μάζες.
Από το βιβλίο του "Κήνσορες και Θεράποντες" που κυκλοφόρησε στην Ιταλία το 1964, διάλεξα ένα τμήμα στο οποίο περιλαμβάνονται 15 επικριτικά σχόλια για τα mass media. Ο λόγος; Επειδή μοιάζουν να ισχύουν για τα Μέσα όλων των χωρών σε όλες τις εποχές.
Διαβάστε και κρίνετε αν κάτι από τα παρακάτω δεν ισχύει και σήμερα, μισό αιώνα μετά!
Από τις ποικίλες κριτικές για τη μαζική κουλτούρα υψώνονται ορισμένες κυρίαρχες επικρίσεις, τις οποίες θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας.
1) Τα mass media απευθύνονται σ’ ένα ετερογενές κοινό και εξειδικεύονται βάσει «μέσων προτιμήσεων», αποφεύγοντας τις αυθεντικές λύσεις.
2) Κατά την έννοια αυτή, με την παγκόσμια διάχυση μιας «κουλτούρας» «ομογενούς» τύπου καταστρέφονται τα επιμέρους πολιτιστικά χαρακτηριστικά κάθε εθνικής ομάδας.
3) Τα mass media απευθύνονται σ’ ένα κοινό που δεν έχει συνείδηση του εαυτού του ως κοινωνικής ομάδας με κάποια χαρακτηριστικά, επομένως, το κοινό δεν μπορεί να προβάλει απαιτήσεις από τη μαζική κουλτούρα, αλλά να υποταχθεί στις προτάσεις της, χωρίς να ξέρει ότι υποτάσσεται.
4) Τα mass media τείνουν να υποβαθμίσουν την υπάρχουσα καλαισθησία, δίχως να προωθούν μια ανανέωση των ευαισθησιών. Ακόμη κι όταν μοιάζουν να έρχονται σε ρήξη με τις παραδόσεις τεχνοτροπίας, στην πραγματικότητα προσαρμόζονται σε μια, κοινώς ομολογούμενη πλέον, διάδοση τρόπων έκφρασης και μορφών, οι οποίοι είναι από καιρό διάχυτοι σ’ ένα επίπεδο ανώτερης παιδείας, μεταφέροντάς τους σ’ ένα κατώτερο επίπεδο. Ομολογώντας όσα ήδη έχουν αφομοιωθεί, αναπτύσσουν λειτουργίες απλής συντήρησης.
5) Τα mass media τείνουν να προκαλέσουν αισθήματα ζωηρά και αστόχαστα με άλλα λόγια, αντί να συμβολίσουν ένα συναίσθημα ή να το απεικονίσουν, το προκαλούν αντί να το υποδηλώσουν, το παραδίδουν συσκευασμένο εκ των προτέρων. Κατ’ αυτήν την έννοια, είναι τυπικός ο ρόλος της εικόνας σε σχέση με το νόημα επίσης της μουσικής ως ερεθίσματος των αισθήσεων, παρά ως μορφής που προκαλεί στοχασμό.
5) Τα mass media τείνουν να προκαλέσουν αισθήματα ζωηρά και αστόχαστα με άλλα λόγια, αντί να συμβολίσουν ένα συναίσθημα ή να το απεικονίσουν, το προκαλούν αντί να το υποδηλώσουν, το παραδίδουν συσκευασμένο εκ των προτέρων. Κατ’ αυτήν την έννοια, είναι τυπικός ο ρόλος της εικόνας σε σχέση με το νόημα επίσης της μουσικής ως ερεθίσματος των αισθήσεων, παρά ως μορφής που προκαλεί στοχασμό.
