Ένα νέο οικονομικό σύστημα για έναν κόσμο σε ταχεία διάλυση

Το άρθρο που αναδημοσιεύω στη συνέχεια αποτελεί μια πρόταση ενδιαφέρουσα. Ξεκινώντας από την εμφανή χρεοκοπία του καπιταλιστικού συστήματος προτείνει έναν ουσιαστικό σοσιαλιστικό μετασχηματισμό. Προσωπικά μου φαίνεται άκρως ουτοπική – αν και ελκυστική – μια τέτοια πρόταση, αφού οι κυρίαρχες δυνάμεις που κινούν τα νήματα - προσποριζόμενες τεράστια κέρδη από τη λειτουργία του επικρατήσαντος παγκοσμίως καπιταλιστικού μοντέλου – δεν είναι δυνατόν να αφήσουν να τους πάρουν την εξουσία που κατέχουν χάρη στην πλήρη κατοχή των οικονομικών μέσων.

Ένας τέτοιος μετασχηματισμός μόνο σταδιακά μπορεί να επιτευχθεί και με την προϋπόθεση ενωτικής δράσης των μικρομεσαίων στρωμάτων, κάτι που στην πράξη διαπιστώνουμε καθημερινά ότι δεν συμβαίνει, αφού τα πολιτικά κόμματα - όργανα των κυρίαρχων τάξεων – φροντίζουν να κρατούν διχασμένους τους πολίτες, αν και (οι πολίτες) έχουν κοινά προβλήματα και τις ίδιες επιδιώξεις.

Ωστόσο το άρθρο περιέχει κάποιες ενδιαφέρουσες ιδέες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν και να προωθήσουν ομάδες πολιτών που θα επιθυμούσαν να οργανωθούν σε πολιτικό σχηματισμό ανεπηρέαστο από οικονομικά συμφέροντα, αν είναι δυνατόν να υπάρξουν τέτοια στο υπάρχον διαμορφωμένο πολιτικό περιβάλλον.  

  

Ένα νέο οικονομικό σύστημα για έναν κόσμο σε ταχεία διάλυση

των Χρόνη Πολυχρονίου και Λίλι Σέιτζ (Μετάφραση: Νικολέττα Αλεξανδρή)

Ζούμε σε δυσοίωνα επικίνδυνους καιρούς. Το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα- αφού τροφοδότησε την αποικιοκρατία, τον ιμπεριαλισμό και τη συνεχή ενίσχυση της εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης για περίπου 500 χρόνια- τώρα απειλεί τον πλανήτη με μια οικολογική κατάρρευση άνευ προηγουμένου. Η μη βιώσιμη εκμετάλλευση των πόρων, η ρύπανση των υδάτων (η μετατροπή των λιμνών, των ποταμών και των ωκεανών σε χωματερές σκουπιδιών) και η τεράστια οικονομική ανισότητα είναι οι αιτίες μιας ενδεχομένως μη αναστρέψιμης κατάρρευσης του βιομηχανικού πολιτισμού. Την ίδια στιγμή όμως, πολλοί από εμάς εξακολουθούν να εμπλέκονται σε αφηρημένες και ανιστόρητες προβλέψεις κατάρρευσης, οι οποίες αποτυγχάνουν να προσφέρουν μια εναλλακτική, ρεαλιστική εικόνα μιας μελλοντικής κοινωνικο-οικονομικής τάξης πραγμάτων.

Ταυτόχρονα, το φαινόμενο της υπερθέρμανσης του πλανήτη, λόγω κυρίως της δυναμικής και των αντιφάσεων της οικονομίας που στηρίζεται στα ορυκτά, έχει προετοιμάσει το έδαφος για την έκρηξη νέων πηγών σύγκρουσης με την εκδήλωση ιστορικά μοναδικών αποσταθεροποιητικών κοινωνικών δυνάμεων. Η κλιματική αλλαγή απειλεί άμεσα δισεκατομμύρια ανθρώπους και τα περισσότερα από τα υπόλοιπα έμβια όντα - εκτός από την κατσαρίδα, την αράχνη-διάδημα και τα βραδύπορα - με ολοκληρωτική εξαφάνιση που προκαλείται από ξηρασίες, πλημμύρες και άλλες «φυσικές» καταστροφές.

Η "ορθολογικότητα" του καπιταλισμού (του Κορνήλιου Καστοριάδη)

Το κείμενο του Κορνήλιου Καστοριάδη, που αναδημοσιεύω στη συνέχεια, έχει γραφτεί αρκετά χρόνια πριν ξεσπάσει η κρίση που τα τελευταία χρόνια ταλαιπωρεί τόσο και τη χώρα μας. Όμως, είναι εντυπωσιακό πόσο επίκαιρο φαντάζει, αφού έχει επαληθευτεί από τα λάθη που έγιναν στην πράξη από αυτούς που κάνουν ασκήσεις επί χάρτου, αλλά αρνούνται να καταλάβουν πόσο απέχει η πραγματικότητα από τη θεωρία.

Ο μεγάλος διανοητής απαντάει σε ερωτήματα όπως, αν μπορεί να υπάρξει εξασφαλισμένη ισορροπία σε μια καπιταλιστικού τύπου οικονομία ή αν μπορεί να επιτευχθεί ορθολογικότητα στα συστατικά που συνθέτουν μια τέτοια οικονομία. Η ανάλυσή του, αν και όχι τόσο εκτεταμένη, είναι εν τούτοις εξαιρετικά διεξοδική και περιεκτική, ενώ θα βρούμε σε αυτή τις απαντήσεις για τις αστοχίες των μνημονίων που οδήγησαν στον εκτροχιασμό της ελληνικής οικονομίας.

Θα ήμουν αιθεροβάμμων αν πρότεινα σε όλους εκείνους - εντός και εκτός Ελλάδας - να διαβάσουν αυτό το κείμενο, που αποτελεί μάθημα στοιχειωδών οικονομικών. Και αυτό, επειδή δεν πιστεύω ότι στόχος τους είναι η διάσωση της χώρας μας, αλλά η επιθυμία τους να απομυζήσουν κάθε ελληνικό περιουσιακό στοιχείο που θα αποφέρει κέρδος σε όλους αυτούς που διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους και κάθε τους ενέργεια αποβλέπει στην αύξησή τους. Αυτό εξηγεί και γιατί όλες οι αποφάσεις που λαμβάνονται και ψηφίζονται από την (Α)βουλή πόρω απέχουν από μια σωστή οικονομική πολιτική που θα οδηγούσε τη χώρα σε ανάπτυξη.

Αλλά όλα αυτά εξηγούνται στις παραγράφους που ακολουθούν...

 

Η ενεργός πραγματικότητα της καπιταλιστικής οικονομίας

Επί πάρα πολύ χρόνο, η νέα «οικονομική επιστήμη» απασχολήθηκε μόνο με παράγοντες που καθορίζουν τις τιμές των επί μέρους εμπορευμάτων, υπό συνθήκες στατικής «ισορροπίας». Οι οικονομολόγοι πίστευαν, ή έκαναν πως πίστευαν, ότι οι ίδιοι παράγοντες που προσδιορίζουν την τιμή ενός «ιδανικού» εμπορεύματος, υπό «ιδανικές» συνθήκες (τέλειος ανταγωνισμός κ.λπ.) προσδιόριζαν περίπου όλες τις τιμές (συμπεριλαμβανομένης της «τιμής της εργασίας» και της «τιμής του κεφαλαίου»), που με τη σειρά τους προσδιόριζαν κάθε τι το σημαντικό στην οικονομία: την συνολική ισορροπία της, την διανομή του εθνικού εισοδήματος, την κατανομή των παραγομένων πόρων στις διάφορες κατηγορίες χρηστών και χρήσης, και - ζήτημα που παρέμενε σε μια νεφελώδη αοριστία - την μακρο­πρόθεσμη εξέλιξη. Όλο αυτό όφειλε, με μικρές διορθώ­σεις, να προκύψει από τις καμπύλες κόστους και των οριακών χρησιμοτήτων, για τις οποίες θα μπορούσε να αποδειχθεί, σχεδόν με το αζημίωτο, ότι διασταυρώνο­νταν πάντοτε σε άριστα σημεία «ισορροπίας». Το γε­γονός ότι το θεμελιώδες χαρακτηριστικό του καπιταλι­σμού είναι η ορμητική και βίαιη αναστάτωση της οικο­νομίας και της κοινωνίας, πράγμα που σημαίνει αδιάκο­πη αναπαραγωγή ασυνεχειών, δεν φαίνεται να τους δη­μιουργούσε αϋπνίες.

Tι κοινό έχουν Brexit, ιταλικές και ισπανικές εκλογές;

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανάλυση είναι αυτή του Γιώργου Μητραλιά που αναδημοσιεύω στη συνέχεια. Μια ανάλυση που δίνει μια εξήγηση για όσα συμβαίνουν στα κράτη του δυτικού κόσμου σήμερα, αλλά κάνει και μια πρόταση, η οποία δεν μοιάζει ανέφικτη.

Από πρώτη άποψη, τίποτα δεν φαίνεται να συνδέει το Βρετανικό Brexit με τις ισπανικές βουλευτικές και ιταλικές δημοτικές εκλογές, την πρωτοφανή κρίση και επαπειλούμενη διάλυση του βρετανικού Εργατικού κόμματος με την αμερικανική «κοσμογονία» του Μπέρνι Σάντερς. Τα μεγάλα γεγονότα του καλοκαιριού του σωτηρίου έτους 2016 μοιάζουν να μην υπακούουν σε καμιά «εσωτερική λογική» και να μην μπορούν να ερμηνευθούν παρά μόνο σαν μια ακόμα εκδήλωση αυτού που  περιγράφεται, γενικόλογα και αφηρημένα, ως «κρίση» των καιρών μας! Με άλλα λόγια, πλήρης σύγχυση και φυσικά, τρόμος και αγωνία μπροστά στο άγνωστο…

Περί της περιοδικότητας των οικονομικών κρίσεων (του Γ.Βαρουφάκη)

Γίνεται αποδεκτό από όλο και περισσότερους ότι σχεδόν όλα τα φαινόμενα τα χαρακτηρίζει μια περιοδικότητα. Οι οικονομικές δραστηριότητες και ο συγκεκριμένα ο καπιταλισμός δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση. Στο δυτικό κόσμο λοιπόν που η ελεύθερη οικονομία έχει επικρατήσει, θα πρέπει να περιμένουμε ότι η ευημερία αλλά και οι κρίσεις θα εναλλάσσονται κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Ήταν, λοιπόν, αναμενόμενο ότι θα προέκυπτε η κρίση που εμφανίστηκε το 2008; Σύμφωνα με το παραπάνω σκεπτικό, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι θετική. 
Γι'αυτή την περιοδικότητα των κρίσεων γράφει ο "γνωστός" μας Γ.Βαρουφάκης στο κεφάλαιο με τίτλο "Συστημική Αποτυχία" που διάλεξα να αναδημοσιεύσω από το βιβλίο του "Παγκόσμιος Μινώταυρος".

Μήπως για το Κραχ δεν ευθυνόταν ούτε η ανθρώπινη φύση ούτε οι οικονομικές θεωρίες; Μήπως ο λόγος για τον οποίο έγινε το Κραχ δεν ήταν επειδή οι τραπεζίτες ήταν άπληστοι (έστω κι αν ήταν) ή επειδή χρησιμοποιήθηκαν τοξικές θεωρίες (έστω κι αν δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι χρησιμοποιήθηκαν), αλλά επει­δή ο καπιταλισμός πιάστηκε σε μια παγίδα από εκείνες που συ­νηθίζει να στήνει στον εαυτό του; Μήπως ο καπιταλισμός δεν εί­ναι ένα «φυσικό» σύστημα, αλλά ένα σύστημα που ρέπει προς τη συστημική αποτυχία;

Η ορθολογικότητα του καπιταλισμού (του Κορνήλιου Καστοριάδη)

Στο προηγούμενο σημείωμα κατέγραψα μερικές αρχικές σκέψεις σχετικά με τη δυνατότητα ή όχι της επιβίωσης του καπιταλιστικού συστήματος, μετά από τα απανωτά χτυπήματα που δέχτηκε από τις πρόσφατες αποτυχίες του νεοφιλελευθερισμού.
Στο σημερινό σημείωμα θα προστρέξω στη βοήθεια του Κορνήλιου Καστοριάδη, αναδημοσιεύοντας ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με τίτλο "H Ορθολογικότητα του Καπιταλισμού"*.


 Κοινωνικοϊστορική ιδιαιτερότητα και σχετικότητα της καπιταλιστικής θέσμισης 

 Η καθολική εποπτεία της ιστορίας μάς επιβάλλει τη διαπίστωση ότι, απ’ όλες τις μορφές του κοινωνικοϊστορικού βίου, το κυριότερο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού είναι προφανώς το γεγονός ότι η οικονομία -η παραγωγή και η κατανάλωση, αλλά επίσης, και πολύ περισσότερο, τα οικονομικά «κριτήρια»- τοποθετούνται σε θέση κεντρική και ανάγονται σε ύψιστη αξία της κοινωνικής ζωής. Απόρροια τούτου είναι η ιδιαίτερη συγκρότηση του κοινωνικού «προϊόντος» στον καπιταλισμό. Συνοπτικά, όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες και όλες τους οι συνέπειες καταλήγουν να θεωρούνται κατά το μάλλον ή ήττον ως ουσιωδώς χαρακτηριζόμενες και αξιολογούμενες από την οικονομική τους διάσταση. Δεν χρειάζεται να προσθέσουμε ότι αυτή η αξιολόγηση γίνεται αποκλειστικά με όρους χρηματικούς.

Έχει μέλλον αυτός ο καπιταλισμός;

Πολλοί είναι οι αναλυτές διεθνώς που υποστηρίζουν ότι η τελευταία παγκόσμια οικονομική κρίση ξεγύμνωσε τον νεοφιλελευθερισμό, τον οποίον θεωρούν ως κύριο υπεύθυνο για τη μεταστροφή όλο και μεγαλύτερου αριθμού πολιτών, που από υποστηρικτές του καπιταλιστικού μοντέλου μεταβάλλονται σε αντιπάλους του.
Φυσικά δεν είναι δυνατή η σε σύντομο χρονικό διάστημα μετάλλαξη της μορφής του οικονομικού συστήματος που έχει επικρατήσει τις τελευταίες -αρκετές- δεκαετίες.
Ποιος είναι ο σκοπός, λοιπόν, της ενασχόλησής μας σε αυτή τη χρονική στιγμή με την επιβίωση ή όχι του καπιταλισμού; Σε μια εποχή που ο νεοφιλελευθερισμός έχει προκαλέσει τόση δυστυχία, όπως η τεράστια και συνεχώς αυξανόμενη ανεργία, η υπερχρέωση χωρών, επιχειρήσεων και ιδιωτών, η αποδυνάμωση - που σε πολλές περιπτώσεις αγγίζει την κατάργηση - της δημοκρατίας; (τον κατάλογο αυτό μπορεί να συνεχίσει ο καθένας από σας).