Ας προσπαθήσουμε να εξετάσουμε τις αιτίες. Αλλά πρώτα, ας εξηγήσουμε τι είναι διάλογος. Διάλογος λοιπόν είναι λόγος χωρίς μέτρο, αποτελούμενος από ερωτήσεις και απαντήσεις διαφόρων προσώπων, με ξεχωριστό ο καθένας χαρακτήρα. Λέμε «χωρίς μέτρο» επειδή ο τραγικός και ο κωμικός λόγος είναι έμμετροι. Γιατί και αυτά τα είδη περιέχουν ερωτήσεις και απαντήσεις ποικίλων προσώπων με ξεχωριστό χαρακτήρα για το καθένα.
Πρέπει τώρα να αναφέρουμε τις αιτίες για τις οποίες χρησιμοποίησε τέτοιο είδος συγγραφής. Λέμε λοιπόν ότι χρησιμοποίησε τον διάλογο επειδή μοιάζει με τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε. Όπως στον διάλογο τα διάφορα πρόσωπα μιλούν ανάλογα με το πως αρμόζει στο καθένα, έτσι και στον κόσμο μας οι διαφορετικές φύσεις εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο. Δηλαδή ο καθένας εκφράζεται σύμφωνα με τη φύση του. Επομένως και σε αυτό το θέμα μιμείται την μορφή που έχει δημιουργηθεί ο κόσμος.
Συνεπώς, για τον παραπάνω λόγο έγραψε στη μορφή διαλόγων. Δηλαδή, όπως γύρω μας υπάρχουν κάποιες φύσεις που είναι υπέρτερες και άλλες που είναι υποδεέστερες και επειδή η κάθε ψυχή, κατά τη διαμονή της στον κόσμο, άλλοτε συνδέεται με τις υπέρτερες και άλλοτε με τις υποδεέστερες, έτσι και στον διάλογο υπάρχουν κάποια πρόσωπα που ελέγχουν και άλλα που υφίστανται τον έλεγχο, ενώ η ψυχή μας σαν δικαστής, άλλοτε παίρνει το μέρος εκείνων που ελέγχουν και άλλοτε εκείνων που ελέγχονται.
Άλλος λόγος είναι ο επόμενος: επειδή η ψυχή μας χαίρεται με τη μίμηση και ο διάλογος είναι μίμηση διαφόρων προσώπων, έγραψε διαλόγους για να θέλξει την ψυχή μας. Το ότι πράγματι χαίρεται η ψυχή μας με τη μίμηση φανερώνει και το ότι αγαπούσαμε τους μύθους όταν ήμασταν παιδιά.
Υπάρχει και άλλος λόγος για τον οποίο εφάρμοσε αυτό το είδος της συγγραφής. Έτσι ώστε να μην μας παραδώσει τις διδασκαλίες του γυμνές, χωρίς να σχετίζονται με πρόσωπα. Για παράδειγμα, όταν συζητούσε για τη φιλία, δεν αναφέρθηκε αφηρημένα σε αυτήν, αλλά στη φιλία που δημιουργείται σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Αντίστοιχα, δεν συζητά γενικά για τη φιλοδοξία, αλλά για τη φιλοδοξία κάποιου συγκεκριμένου προσώπου. Έτσι, βλέποντας άλλους να ελέγχονται ή να επαινούνται, πολύ ευκολότερα η ψυχή μας αναγκάζεται να συμφωνήσει με τον ψόγο ή να θέλει να συναγωνιστεί τους επαινούμενους. Αυτό θυμίζει την περίπτωση που οι ψυχές βλέποντας άλλες ψυχές να τιμωρούνται στον Άδη για τα αμαρτήματά τους, από φόβο για τις τιμωρίες που οι άλλες υφίστανται, φέρονται με σωφροσύνη.
Ακόμα ένας λόγος είναι για να κρατήσει την προσοχή μας στα λεγόμενα, καθώς είναι διαφορετικοί οι ομιλητές και δεν είναι μόνο ένας ο διδάσκων ώστε να νυστάξουμε και να πάθουμε ό,τι έπαθε ο ρήτορας Αισχύνης, ο οποίος, όταν κάποτε αγόρευε σε μια δίκη, μιλούσε ο ίδιος από αρχής μέχρι τέλους και επειδή δεν έκανε διάλογο με ερωταπαντήσεις, δεν κρατούσε το ενδιαφέρον του ακροατηρίου και τελικά οι δικαστές αποκοιμήθηκαν. Όταν το αντιλήφθηκε ο ρήτορας τους είπε: «Μακάρι να δείτε ένα όνειρο ευνοϊκό για τη δίκη». Επομένως οι συζητητές με το να ερωτούν ή να ερωτούνται κρατάνε το ενδιαφέρον μας αμείωτο.
Ο σπουδαιότερος όμως λόγος που εφάρμοσε το διαλογικό είδος είναι για να μιμηθεί τη διαλεκτική. Όπως η διαλεκτική προχωρά με ερωτήσεις και απαντήσεις, έτσι και ο διάλογος εξελίσσεται με ερωτήσεις και απαντήσεις προσώπων. Για να κάνει λοιπόν τον αναγνώστη να παρακολουθήσει τα λεγόμενα, χρησιμοποιεί τη διαλεκτική μέθοδο που αναγκάζει τον αναγνώστη να συμμετέχει στα επιχειρήματα που χρησιμοποιούν οι συμμετέχοντες στους διαλόγους.
Για αυτούς λοιπόν τους παραπάνω λόγους ο Πλάτων εφάρμοσε το διαλογικό είδος.
