Στωικισμός: μια πολύ σύντομη εισαγωγή

Ο στωικισμός είναι μια φιλοσοφική σχολή που πήρε το ό­νομά της από την Ποικίλη Στοά, ένα περίστυλο κτίριο στην Αθήνα, όπου δίδαξαν οι πρώτοι εκπρόσωποί της.

Η σχολή ιδρύθηκε από τον Ζήνωνα τον Κιτιέα, ο οποίος εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 313 π.Χ. Μετά τον Ζήνωνα, σημαντικότερος εκπρόσωπος της σχολής υπήρξε ο Χρύσιπ­πος από τους Σόλους (π. 280-208 π.Χ.), ο οποίος άφησε εκτεταμένο έργο για σχεδόν κάθε φιλοσοφικό θέμα και θε­μελίωσε τις αυθεντικές στωικές θέσεις.

Ο στωικισμός συχνά αυτοπαρουσιαζόταν -ιδιαίτερα στο ξεκίνημά του- σκόπιμα, κάτω από ένα σκληρό φως, δίνο­ντας έμφαση σε δόγματα που απέχουν πολύ από την κοι­νή λογική, τόσο που θεωρήθηκαν παράδοξα. Ωστόσο, ως φιλοσοφία είναι ολιστικός - που σημαίνει πως τα μέρη του μπορούν να αναπτυχθούν ξεχωριστά, αλλά τελικά ο σκο­πός είναι να κατανοηθεί το καθένα σε σύνδεση με τα υπό­λοιπα. 

Η φιλοσοφική έρευνα απέναντι στην επιστήμη

Το έργο της φιλοσοφίας ορίζεται συχνά ως «εννοιολογική ανάλυση». Ωστόσο, η ίδια η έννοια της παραμένει ασαφής εξαιτίας της ποικιλίας των πρακτικών των φιλοσόφων που επικαλούνται αυτόν τον ορισμό. Έτσι γεννιέται η υποψία ότι ο όρος χρησιμοποιείται περισσότερο για να αντιπαρατεθεί η φιλοσοφία με κάτι άλλο παρά για να οριστεί θετικά η φιλοσοφική έρευνα, υπογραμμίζοντας κυρίως τον διαχωρισμό της από την επιστημονική έρευνα.

Η ταύτιση της φιλοσοφίας με την ανάλυση των καθημερινών γλωσσικών χρήσεων αποτελεί μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της και απόδοσης σαφών μεθόδων έρευνας. Πίσω από αυτή την απόπειρα, όμως, διαφαίνεται και ένα άγχος «διάσωσης» της φιλοσοφίας ως κλάδου. 

Σε μεγάλο βαθμό, το αίτημα αυτό προκύπτει από μια συχνά άρρητη σύγκριση της φιλοσοφίας με την επιστήμη. Η φιλοσοφία καλείται να ανακτήσει το κύρος που φαίνεται να έχει πλέον η επιστήμη, καθώς οι επιστήμονες συμφωνούν μεταξύ τους, ενώ τα παραδοσιακά φιλοσοφικά προβλήματα μοιάζουν άλυτα ύστερα από αιώνες ενασχόλησης. Η προσπάθεια μετεξέλιξης της φιλοσοφίας σε κάτι νέο στηρίζεται έτσι στην αντίθεση με την επιστήμη, η οποία εμφανίζεται να υπερτερεί.

Ινδική και Δυτική φιλοσοφία στους αρχαίους χρόνους

Στη Δύση η ινδική φιλοσοφία έγινε κατ’ αρχήν γνωστή στους Έλληνες. Βέβαια, οι μαρτυρίες, σύμφωνα με τις οποίες ο Λυκούργος, ο Πυθαγόρας, ο Δημόκριτος, ο Φαίδων και ο Αριστοτέλης είχαν ταξιδέψει στις Ινδίες και είχαν διδαχθεί από τους Ινδούς, είναι αμφισβητήσιμης αξίας. Το ίδιο αμφισβητήσιμη παραμένει η ιστορική βάση που μπορεί να έχει το αποδιδόμενο στον μουσικό Αριστόξενο (έζησε γύρω στο 300 π.Χ.) ανέκδοτο, σύμφωνα με το οποίο ο Σωκράτης είχε συναντηθεί με κάποιον Ινδό στην Αθήνα. Αβέβαιη είναι επίσης η πληροφορία, κατά την οποία ο Πλάτων είχε την πρόθεση να πάει στις Ινδίες αλλά εμποδίστηκε στην εκτέλεση του σχεδίου του από τις πολεμικές συνθήκες. Αντίθετα, είναι βέβαιο ότι Έλληνες φιλόσοφοι είχαν συναναστραφεί με Ινδούς σοφούς κατά την εκστρατεία του Αλεξάνδρου. Ο Ονησίκρητος, αξιωματικός του Αλεξάνδρου και μαθητής του κυνικού Διογένη, μας πληροφορεί για τη συνάντησή του με Ινδούς ασκητές. Ένας από αυτούς, ο Κάλανος, προσκολλήθηκε στη στρατιά του βασιλιά και κάηκε αργότερα ζωντανός στην πυρά με τη θέλησή του, μέσα σε λαμπρότατες τελετές και μπροστά σε όλο το στράτευμα. Ο θάνατός του στις φλόγες έγινε αντικείμενο πολλών σχολιασμών.

Στην ακολουθία του Αλεξάνδρου βρισκόταν επίσης ο οπαδός του Δημόκριτου Ανάξαρχος κι ο φίλος του τελευταίου Πύρρων από την Ήλιδα. Σύμφωνα με τον Διογένη Λαέρτιο, ο Πύρρων θα πρέπει να έζησε μοναχικά αργότερα. Θα πρέπει να του στοίχισε, όταν άκουσε κάποιον Ινδό να βρίζει τον Ανάξαρχο γιατί υπηρετούσε στη βασιλική αυλή, αντί να βελτιώνει τους άλλους με τις νουθεσίες του. Επειδή η σκεπτικιστική επιφύλαξη του Πύρρωνα έβρισκε εφαρμογή και στην καθημερινή του ζωή, εφόσον χαρακτήριζε την αδιαφορία απέναντι στην ύπαρξη και την ψυχική γαλήνη ως στόχο του σοφού, πολλοί υπέθεσαν ότι οι ερεθισμοί που δέχτηκε στις Ινδίες καθόρισαν κι αυτές τη διαμόρφωση της διδασκαλίας του. Βέβαια, εδώ θα έπρεπε να εικάσουμε λιγότερο βουδιστικές επιρροές και περισσότερο επιδράσεις μιας αρχαιότερης μορφής του ινδικού σκεπτικισμού, για την οποία μας πληροφορεί ο βουδιστικός Κανών.

Χειραγώγηση της ελεύθερης σκέψης

Εν έτει 2024, ζούμε σε έναν κόσμο όπου ο Βλαντιμήρ Πούτιν χαρακτηρίζεται δικτάτορας, αλλά όσοι Δυτικοί ηγέτες ενεργούν όπως ο ίδιος αποκαλούνται δημοκράτες. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, μιας δήθεν δημοκρατικής ασφάλειας των θεσμών, τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουμε γίνει θεατές, παγκοσμίως, μιας προσπάθειας επηρεασμού, χειραγώγησης και φίμωσης της ελευθερίας της έκφρασης και της ελεύθερης σκέψης. Μια κατάσταση που δεν προμηνύει τίποτα καλό, για το άμεσο μέλλον και αποκαλύπτει λίγο περισσότερο τον αυταρχισμό και το σκληρό πρόσωπο των πολιτικών νά­νων που αυτοαποκαλούνται ηγέτες, επειδή με λαοπλάνο τρόπο κατάφεραν να καταχραστούν την ψήφο των πο­λιτών, ενώ με τη βοήθεια της τεχνολογίας επιχειρούν να τους φιμώσουν.

Πριν λίγες εβδομάδες, τρεις σημαντικές αποκαλύψεις για τις πρακτικές αλλά και τις προθέ­σεις των κυβερνήσεών μας σε επίπεδο λογοκρισίας, σε Ευρώπη και Αμερική, ήρθαν να μας υπενθυμίσουν πως τίποτα δεν είναι όπως νομίζουμε ή όπως θα θέλαμε να είναι. Η σύλληψη-σοκ του Πάβελ Ντούροφ, CEO της πλατφόρμας Telegram, που εκτός από τη ρωσική υπηκοότητα έχει και γαλλική, στο αεροδρόμιο του Μπουρζέ, στην περιφέρεια τού Παρισιού, και η απαγγελία 12 κατηγοριών εις βάρος του, για εγκλήματα που σχετίζο­νται με εικόνες σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, δια­κίνηση ναρκωτικών και δόλιες συναλλαγές, πυροδότη­σαν τη συζήτηση σχετικά με τα όρια της ελευθερίας του λόγου στο Διαδίκτυο.

Συζήτηση για τα γηρατειά (από την Πολιτεία του Πλάτωνα)

    Σε κάποιο σημείο στην Πολιτεία, ο Πλάτωνας παραθέτει μια συζήτηση ανάμεσα στον Σωκράτη και στον Κέφαλο, πατέρα του Πολέμαρχου, στο σπίτι του οποίου βρίσκονται, με θέμα τα γηρατειά. Είναι από εκείνα τα σημεία που αξίζουν προσοχής, αλλά συνήθως παραμελούνται σε πολλούς από τους διαλόγους του Πλάτωνα, εφόσον δεν είναι το βασικό θέμα τους.
    Για να γίνει πιο προσιτό αυτό το απόσπασμα, προσπάθησα να κάνω μια μετάφραση με φρασεολογία όσο πιο κοντινή μπορούσα σε εκφράσεις που χρησιμοποιούμε σήμερα, με σεβασμό πάντα στο πρωτότυπο.

 - Και να δεις, είπα εγώ, Κέφαλε, αισθάνομαι μεγάλη χαρά να συνδιαλέγομαι με τους πολύ ηλικιωμένους, διότι μου φαίνεται ότι χρειάζεται να ζητάω από αυτούς διάφορες πληρο­φορίες, αφού έχουν ήδη διατρέξει ένα δρόμο, τον όποιον ίσως γίνει ανάγκη να βαδίσουμε και μείς, ο οποίος τί να είναι τάχα, τραχύς και δύσκολος, ή εύκολος και ευκολοδιάβατος. Κι έτσι τώρα θα μου έκανες μεγάλη ευχαρίστηση να μου μάθεις, αφού άλλωστε βρίσκεσαι σ’αυτό το σημείο της ηλικίας, το οποίον οι ποιητές ονομάζουν κατώφλι του γήρατος, αν είναι δύσκολο αυτό το στάδιο της ζωής—ή πώς θα το έλεγες εσύ;

- Εγώ θα σου πω την πάσαν αλήθεια, Σωκράτη, δηλαδή πώς μου φαίνεται αυτό που ρωτάς. Επειδή πολλές φορές τυχαίνει και μαζευόμαστε μερικοί που έχουμε την ίδια ηλικία, εφαρμόζοντας την παλαιά παροιμία (όμοιος τον όμοιον). Οι περισσότεροι λοιπόν από μας δεν κάνουν τίποτε άλλο, παρά να θρηνολογούν, καθώς θυμούνται και ποθούν τις ηδονές της νιότης τους, και τις σχετικές με τον έρωτα και τα συμπόσια, τα γλέντια και τα άλλα τα σχετικά και αγανακτούν, λες και έχουν στερηθεί μεγάλα και σπουδαία πράγματα και σαν να ήταν τότε αληθινά ευτυχισμένη η ζωή τους, ενώ τώρα ούτε ζωή δεν αξίζει να την ονομάζει κανείς. Μερικοί δε οδύρονται και για τους προπηλακισμούς που υφίσταται το γήρας εκ μέρους των οικείων τους, και εκτός απ’ όλα αυτά ψάλλουν τον εξάψαλμο στο γήρας, θεωρώντας το υπαίτιο για όλα αυτά τα άσχημα.

Αν υπάρχει η μετενσάρκωση, γιατί δεν θυμόμαστε τις προηγούμενες ζωές μας;

    Παρά τα όποια επιχει­ρήματα μπορούν να εκτεθούν υπέρ της μετενσάρκωσης, δεν μπο­ρούν εν τούτοις να μας κάνουν να παραβλέψουμε ότι η μό­νη αληθινή απόδειξη γι’ αυτή θα ήταν η δυνατότητα της αναμνήσεως των περασμένων ζωών. Το πιο ισχυρό επιχείρη­μα που προβάλλεται κατά της μετενσάρκωσης είναι αυτό: «Αν είχαμε ξαναζήσει πάνω στη γη, γιατί να μην θυμόμαστε τις περασμένες ζωές μας;» Οι αντίθετοι προς τη θεωρία της μετενσάρκωσης πιστεύουν ότι η φαινομενική έλλειψη αναμνήσεων αποδεικνύει την πλάνη της και απο­κλείει κάθε ηθική δικαίωση στην ιδέα της επαναγέννησης. Γιατί να υποφέρουμε σήμερα για πράξεις που είχαμε διαπράξει σε άλλες ζωές, εφόσον δεν διατηρούμε την παραμι­κρή ανάμνηση από τις πράξεις αυτές; Άλλοι υποστηρίζουν ότι εφόσον η ψυχή δεν διατηρεί την ανάμνηση των περασμένων υπάρξεων και καμία προσωπική ενσυνείδητη ταυτότητα δεν κα­τοικεί μέσα στην όλη σειρά των επαναγεννήσεων, οι συνέ­πειες των πράξεων επιπίπτουν κατ’ ανάγκη σε μια άλλη οντότητα, που δεν γνωρίζει την αιτία της τιμωρίας της και συνεπώς δεν γίνεται ούτε καλύτερη, ούτε σοφότερη με το να έχει τιμωρηθεί.

    Αν δεν διατηρούμε καμία ανάμνηση από το παρελ­θόν, αν η ψυχή δεν έχει τη δυνατότητα, προσαρμόζοντας τα αποτελέσματα προς τα αίτια, να επωφεληθεί από τα δι­δάγματα που της δίδει η μοίρα της, τότε πράγματι η μετενσάρκωση είναι μάταιη και όλη η εξέλιξη δεν είναι παρά μια ταλαιπωρία σκληρή και ανώφελη. Όχι μόνον η αξία της μετενσάρκωσης, αλλά και ο ηθικός σκοπός της όλης εξέλιξης εξαρτώνται από το σύντομο αυτό ερώτημα: «Διατηρούμε αναμνήσεις;» Αν η απάντηση είναι καταφα­τική, η μετενσάρκωση προκύπτει αληθινή. Αν όχι, τίποτε δεν την επιβεβαιώνει.

Η Γέννηση του Χρόνου κατά τον Πλάτωνα

Το μυστήριο του χρόνου (γιατί πιστεύω ότι ο χρόνος αποτελεί ακόμα και σήμερα ένα μυστήριο) έχει απασχολήσει από πολύ παλιά φιλοσόφους, επιστήμονες και άλλους σκεπτόμενους ανθρώπους. Από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με αυτό το θέμα είναι ο Πυθαγόρας και ο Πλάτωνας. Ο τελευταίος το κάνει ειδικά στο διάλογο Τίμαιος, στον οποίο κατά μεγάλο μέρος έχει μεταφέρει την Πυθαγόρεια φιλοσοφία.
Από αυτό το έργο αντιγράφω σχετικό απόσπασμα (Τίμαιος, μετάφραση Βασίλη Κάλφα, Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας).

Όταν ο πατέρας του σύμπαντος είδε το δημιούρ­γημά του να κινείται και να ζει — ένας ναός των αιωνίων θεών — ευχαριστήθηκε και, μέσα στη χαρά του, σκέφτηκε να το κάνει ακόμη πιο όμοιο με το υπόδειγμα. Καθώς λοιπόν το Υπόδειγμα είναι έμβιο ον με αιώνια ύπαρξη επιχείρησε να προσδώσει και στο σύμπαν την ανάλογη ιδιότητα. Η αιώνια φύση του προτύπου Έμβιου Όντος ήταν αδύνατον να μεταφερθεί αυτούσια στο γεννημένο σύμπαν. Σκέφτηκε επομένως να δημιουργήσει κάποια κινητή εικόνα της αιωνιότητας. Ενώ λοιπόν έβαζε τάξη στον ουρανό, έφτιαξε και τη ρυθμικά κινούμενη αιώνια εικόνα της ακίνητης στην ενότητά της αιωνιότητας – το δημιούργημα που έχουμε ονομάσει χρόνο.

Οι ημέρες και οι νύχτες, οι μήνες και τα έτη δεν υπήρχαν πριν από τη γέννηση του ουρανού. Τα σχεδίασε ο Δημιουργός ενώ προχωρούσε στην οργάνωση του ουρανού, και αποτελούν μέρη του χρόνου. Από την άλλη, το παρελ­θόν και το μέλλον είναι είδη του χρόνου, έχουν δημιουργηθεί, και είναι σφάλμα να τα αποδίδουμε, χωρίς σκέψη, στο αιώνιο Ον. Γιατί λέμε ότι «ήταν, είναι και θα είναι», ενώ το μόνο που αληθώς μπορούμε να ισχυριστούμε είναι ότι «είναι». Το «ήταν» και το «θα είναι» πρέπει να λέγονται για το γίγνεσθαι που εκτυλίσσεται μέσα στον χρόνο — γιατί και τα δύο συνιστούν κινήσεις. Όμως αυτό που είναι πάντοτε αμετάβλητο και ακίνητο δεν αρμόζει να γίνεται στο πέρασμα του χρόνου πρεσβύτερο ή νεότερο· ούτε είναι σωστό να λέμε γι’ αυτό ότι κάποτε είχε γίνει ή έγινε, ή ότι στο μέλλον θα γίνει και, γενικά, να του αποδίδουμε κάποιες από τις ιδιότητες που το γίγνεσθαι προσάπτει στα μεταβλητά αντικείμενα των αισθήσεων. Γιατί όλα δεν είναι παρά είδη του χρόνου — του χρόνου που μιμείται την αιωνιότητα και κινείται ρυθμικά σε κύκλους. Ας προσθέσουμε ότι χρησιμοποιούμε ανακριβώς και εκφράσεις όπως «το γεγονός είναι γεγονός», «το μεταβαλλόμενο είναι μεταβαλλόμενο», «το μελλοντικό είναι μελλοντικό», «το μη ον είναι μη ον».

Τρεις αλήθειες για τα μνημόνια (του Μ.Κοττάκη)

Ο έγκριτος δημοσιογράφος Μανώλης Κοττάκης έγραψε το παρακάτω άρθρο, που δημοσιεύτηκε στο φύλλο της 18ης Ιουνίου της παραδοσιακής εφημερίδας ΕΣΤΙΑ, με το οποίο παρουσιάζει μια πιο ευρεία εικόνα της περιπέτειας των μνημονίων.

ΘΥΜΑΜΑΙ τήν ἀείμνηστη συνάδελφο, ἀγαπημένη μου Ζέζα Ζήκου νά μᾶς τό λέει μέ τήν χαρακτηριστική ἀργή βροντώδη φωνή της σέ μιά ἀπό τίς Κωνσταντινουπολίτικες βραδιές πού ὀργανώναμε μέ τήν ἀδερφή της Μαρίτα στό «Μουζίκ»: «Ὁ ΣΥΡΙΖΑ δέν εὐθύνεται γιά τήν οἰκονομική κρίση. Ὁ ΣΥΡΙΖΑ εὐθύνεται γιατί ἐπιδείνωσε τήν κρίση». Τό «ἐπιδείνωσε» ἡ Ζέζα μάλιστα τό ἔλεγε ἀργά καί βασανιστικά γιά νά δώσει ἔμφαση: «Ἐ-πι-δεί-νωσε». Τήν θυμήθηκα τήν ἀγαπημένη μας προχθές τό βράδυ, ὅταν ἄκουσα τίς πανηγυρικές δηλώσεις τῆς ἡγεσίας μας γιά τήν ἔξοδο ἀπό τά μνημόνια καί ὅταν διάβασα χθές τά ἐπινίκια πρωτοσέλιδα. Σᾶς τό ἐξομολογοῦμαι: οὔτε γιά μονόστηλο δέν τό ἀξιολόγησα τό θέμα. Ὄχι μόνο γιατί εἶναι ἄκαιρο νά πανηγυρίζεις ὅταν ὁ κόσμος σφαδάζει σήμερα ἀπό τίς αὐξήσεις τοῦ μνημονίου τοῦ πολέμου στά καύσιμα καί στό ρεῦμα. Ὄχι μόνο γιατί εἶναι λάθος νά θεωρεῖς δικαίωση πού ἔθεσες σέ διαθεσιμότητα ἀνθρώπους τοῦ μόχθου ὅπως καθαρίστριες, ἄνδρες τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας καί βιβλιοθηκονόμους. Ἀλλά καί διότι ἡ ἱστορική ἀλήθεια πού κάποτε θά γραφτεῖ γιά ὅλους δέν δικαιολογεῖ οὔτε πανηγυρισμούς καί οὐρανομήκεις κραυγές οὔτε ἐπιθέσεις κατά τοῦ λαϊκισμοῦ τῆς Ἀριστερᾶς. Μόνον. Εὐθῦνες ὑπάρχουν παντοῦ, καί ὁ σωστότερος τόνος εἶναι ἡ περισυλλογή καί τό sotto voce.

Ἡ χώρα δέθηκε μέ τά δεσμά τῆς ἐξάρτησης μέ τήν εὐθύνη σχεδόν ὅλων τῶν πρωθυπουργῶν μετά τό 2009, καί αὐτά τά δεσμά δέν λύθηκαν ἐπειδή ἀποπληρώσαμε τό Διεθνές Νομισματικό Ταμεῖο. Ἁπλῶς μεταλλάχτηκαν καί ἐνισχύθηκαν. Δέν γλυτώσαμε! Ἡ Ἀριστερά προφανῶς καί φταίει. Ποτέ δέν κατάλαβα γιατί ἔπρεπε νά διαλυθεῖ τό τραπεζικό μας σύστημα καί νά ξεχαρβαλωθεῖ, καί ἄλλο ἡ οἰκονομία γιά νά ξεφορτωθεῖ ὁ Τσίπρας τούς 34 κομμουνιστογενεῖς Βουλευτές τοῦ Λαφαζάνη καί νά ἐγκαθιδρυθεῖ στήν ἐξουσία. Μεγάλη ἀνευθυνότης νά παίζεις μέ τίς ζωές τῶν ἀνθρώπων γιά νά ριζώσεις στήν καρέκλα σου.

Ἀλλά καιρός νά ἀρχίσουμε νά τά λέμε ὅλα: γιά τήν ἐγκαθίδρυση τῆς Ἀριστερᾶς καί τήν ἐπέλαση τοῦ λαϊκισμοῦ στήν πατρίδα μας εἶναι συνυπεύθυνη καί ἡ Δεξιά. Εἶναι συνυπεύθυνη γιατί ἡ ἡγεσία τῆς κυβέρνησης τοῦ 2012-2015 καί τά μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου γνώριζαν ὅτι ἔρχεται τρίτο μνημόνιο, καί γι’ αὐτό δέν πάλεψαν ἰδιαίτερα γιά τήν ἐκλογή καί ἀνάδειξη Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Ὑπάρχουν μαρτυρίες γι’ αὐτό! Τό μνημόνιο αὐτό στήν ἀρχική του μορφή τό εἶχε ἐπεξεργαστεῖ ὁ Σώυμπλε καί τό εἶχε δείξει σέ Ἕλληνες Νεοδημοκράτες Ὑπουργούς. Καί γι’ αὐτό ὑπάρχουν συγκεκριμένες μαρτυρίες. Ἡ κυβέρνηση τῆς περιόδου ἐκείνης θεώρησε ὅτι θά ἦταν καλύτερο νά φορτώσει τό μνημόνιο αὐτό στήν πλάτη τοῦ ΣΥΡΙΖΑ τόν ὁποῖο ἔβλεπε ὡς «παρένθεση». Γι’ αὐτό καί προχώρησε σέ ἐκλογές χειμωνιάτικα, Ἰανουάριο μῆνα. Ἐάν ὁ Τσίπρας εἶχε ἀκούσει τίς συμβουλές δύο τοὐλάχιστον σημαντικῶν παραγόντων τοῦ δημοσίου βίου τή γνώμη τῶν ὁποίων ζήτησε (ὁ ἕνας ἦταν ὁ Γιῶργος Προβόπουλος πού εἶχε προταθεῖ γιά Ὑπουργός Οἰκονομικῶν), ἔκλεινε τήν συμφωνία ἀμέσως μέ αὐτά πού τοῦ ἔδιναν οἱ ξένοι καί ἐφάρμοζε τό μνημόνιο πού εἶχε ἐκπονήσει ὁ Σώυμπλε (οἱ βασικές ἀπαιτήσεις τοῦ ὁποίου εἶχαν καταγραφεῖ στό mail Χαρδούβελη), ἄλλη θά ἦταν ἡ πορεία τῆς χώρας. «Χασομέρησε» ὅμως ὀκτώ μῆνες, καί τό κόστος διπλασιάστηκε.

Η ιστορία των Rothschild

Τη δεκαετία του 1760, ο νεαρός Mayer Amschel εγκαθίδρυσε την επιχείρησή του στη Φρανκφούρτη με αντικείμενο νομίσματα και χαρτονομίσματα. Μέχρι το 1769 είχε γίνει «ο Εβραίος της αυλής» του William του Hanau στο Green Shiled House μαζί με τη γυναίκα τη Gutle και τα παιδιά του. Εκεί οι πέντε γιοι του έμαθαν τις ικανότητες που θα τους επέτρεπαν να εγκαθιδρύσουν την τραπεζική επιχείρηση των Rothschild στην Ευρώπη.

Το 1798, στην ηλικία των 21, ο Nathan Mayer Rothschild έφυγε από το σπίτι του για να εγκατασταθεί αρχικά στο Manchester, όπου καθιερώθηκε ως έμπορος με φήμη για επιθετική και ανταγωνιστική τιμολόγηση.

Το 1809 ο Nathan μετέφερε τη βάση του στο City του Λονδίνου. Εγκαταστάθηκε στο New Court στο St. Swithin’s Lane το οποίο αποτελεί μέχρι και σήμερα τα κεντρικά της τράπεζας που φέρει το όνομά του. Εκεί ανέπτυξε τραπεζικές δραστηριότητες, ασχολούμενος με συναλλάγματα και κανονίζοντας ξένα δάνεια. Η «μεγαλύτερή του δουλειά» ήρθε το 1814 όταν σε αυτόν και τα αδέρφια του ανατέθηκε από τη Βρετανική κυβέρνηση η αναζήτηση κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση των Βρετανών και των συμμάχων τους στον πόλεμο ενάντια στον Ναπολέοντα (ο John Reeves δίνει μια πιο περίπλοκη εκδοχή: «Οι Rothschild δεν ανήκουν σε καμιά εθνικότητα. Είναι κοσμοπολίτες και ενώ από τη μια μεριά εφοδίαζαν τα στρατεύματα του Ναπολέοντα, από την άλλη εξασφάλιζαν δάνεια για τους αντιπάλους του... δεν ανήκαν σε κανένα κόμμα, ήταν έτοιμοι να πλουτίσουν εις βάρος φίλων και εχθρών χωρίς διάκριση»). 

Πολιτική ανυπακοή και κριτική της

Πολιτική ανυπακοή

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου θα ήταν ηθικά αποδεκτό να παραβεί κανείς το νόμο; Παρακάτω θα δούμε ένα συγκεκριμένο είδος παράβασης του νόμου που δικαιολογείται για ηθικούς λόγους: την πολιτική ανυπακοή.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η παράβαση του νόμου δεν είναι ποτέ δικαιολογημένη. Αν είναι κάποιος δυσαρεστημένος με το νόμο, θα πρέπει να προσπαθήσει να τον αλλάξει ακολουθώντας τις νόμιμες διαδικασίες: προτάσεις νόμου στη Βουλή, διαμαρτυρίες, επιστολές στον τύπο κ.λπ.

Υπάρχουν όμως πολλές περιπτώσεις στις οποίες η νόμιμη διαμαρτυρία δεν προσφέρει απολύτως τίποτα. Υπάρχει μια παράδοση παραβίασης του νόμου κάτω από ορισμένες συνθήκες που έχει γίνει γνωστή ως πολιτική ανυπακοή. Οι συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση της πολιτικής ανυπακοής διαμορφώνονται όταν οι άνθρωποι καλούνται να συμμορφωθούν με νόμους ή με κυβερνητικές πολιτικές τις οποίες θεωρούν άδικες.

Η πολιτική ανυπακοή έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στους νόμους και στις κυβερνητικές πολιτικές. Ξακουστό παράδειγμα αποτελούν οι Σουφραζέτες της Βρετανίας και το κίνημά τους, που κατάφεραν να πραγματοποιήσουν το στόχο τους να δοθεί δικαίωμα ψήφου και στις γυναίκες μέσα από μια εκστρατεία δημόσιας πολιτικής ανυπακοής, κατά την οποία οι διαμαρτυρόμενοι έφτασαν στο σημείο να δένονται με αλυσίδες πάνω στις σιδηροδρομικές γραμμές.

Τελικά κατόρθωσαν να επιτύχουν μερική χειραφέτηση το 1918, οπότε δόθηκε δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες άνω των 30 ετών, αν και αυτό οφειλόταν εν μέρει στον αντίκτυπο που είχε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Όπως και να 'χει, οι Σουφραζέτες και το κίνημά τους έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην αλλαγή του άδικου νόμου που απαγόρευε στις γυναίκες να συμμετέχουν στις υποτιθέμενες δημοκρατικές εκλογές.

Ο Μαχάτμα Γκάντι και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ήταν και οι δύο ένθερμοι υποστηρικτές της πολιτικής ανυπακοής. Ο Γκάντι άσκησε τεράστια επιρροή στην ανάκτηση της ανεξαρτησίας της Ινδίας με παράνομες διαμαρτυρίες μη-βίας που οδήγησαν τελικά στην απομάκρυνση του Βρετανού Αντιβασιλέα. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, καταπολεμώντας τις φυλετικές διακρίσεις με παρόμοιο τρόπο, βοήθησε τους μαύρους Αμερικανούς των νοτίων πολιτειών της Αμερικής να εξασφαλίσουν βασικά πολιτικά δικαιώματα.