Ένα βήμα προς τα μπρος για το δημόσιο χρέος

Κάθε προηγμένη χώρα διαθέτει πτωχευτικό δίκαιο, αλλά δεν υπάρχει αντίστοιχο πλαίσιο για τα κράτη δανειολήπτες, επισημαίνουν ο γνωστός νομπελίστας οικονομολόγος Τζόσεφ Στίγκλιτζ και ο συνεργαζόμενος ερευνητής του Πανεπιστημίου Κολούμπια, Μάρτιν Γκούζμαν. Το νομικό αυτό κενό, τονίζουν, έχει σημασία, γιατί, όπως πλέον βλέπουμε στην Ελλάδα και το Πουέρτο Ρίκο, μπορεί να ξεζουμίσει ολόκληρες οικονομίες.

Τον Σεπτέμβριο, τα Ηνωμένα Έθνη έκαναν ένα μεγάλο βήμα προς την πλήρωση του κενού, εγκρίνοντας ένα σύνολο αρχών για την αναδιάρθρωση του δημοσίου χρέους. Οι εννέα αρχές – ήτοι, το δικαίωμα μιας χώρας να ξεκινήσει μια αναδιάρθρωση χρέους, η ετεροδικία, η ισότιμη μεταχείριση πιστωτών, η (υπερ)πλειοψηφική αναδιάρθρωση, η διαφάνεια, η αμεροληψία, η νομιμότητα, η βιωσιμότητα, και η καλή πίστη στις διαπραγματεύσεις – αποτελούν τα βασικά στοιχεία ενός αποτελεσματικού διεθνούς κράτους δικαίου.
Η συντριπτική υποστήριξη προς τις αρχές αυτές, με 136 μέλη του ΟΗΕ να ψηφίζουν υπέρ και μόλις έξι κατά (με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες) καταδεικνύουν την έκταση της παγκόσμιας συναίνεσης επί της ανάγκης έγκαιρης επίλυσης των κρίσεων χρέους. Αλλά το επόμενο βήμα – μια διεθνής συνθήκη που θα θεσπίζει ένα παγκόσμιο σύστημα πτώχευσης στο οποίο θα δεσμεύονται όλες οι χώρες- ενδέχεται να αποδειχθεί πιο δύσκολο, γράφουν οι Στίγκλιτζ και Γκούζμαν.

Η επίθεση της Ευρώπης στην ελληνική δημοκρατία (του Joseph E. Stiglitz)

Στο προηγούμενο σημείωμα είχα αναδημοσιεύσει την άποψη του Paul Krugman για το θέμα που μας απασχολεί, δηλαδή τις σχέσεις της χώρας μας με την πλευρά των δανειστών.
Σήμερα ας διαβάσουμε την άποψη για το δημοψήφισμα που έχει προκηρυχθεί για την Κυριακή ενός άλλου νομπελίστα οικονομολόγου του Joseph E. Stiglitz. Δυστυχώς, είναι αναγκαία η παράθεση ψύχραιμων και έγκυρων φωνών, προκειμένου να ενημερωνόμαστε σωστά, αφού από τα κανάλια παρελαύνουν συνεχώς οι ίδιοι τηλεοικονομολόγοι συγκεκριμένων απόψεων που εξυπηρετούν συμφέροντα που ελάχιστα σχετίζονται με τα συμφέροντα των απλών πολιτών. 

Η συνεχώς αυξανόμενη αντιπαράθεση και πικρία στο εσωτερικό της Ευρώπης μπορεί να φαίνεται στους τρίτους, ως ένα αναπόφευκτο αποτέλεσμα του πικρού φινάλε του παιχνιδιού ανάμεσα στην Ελλάδα και τους δανειστές. Στην πραγματικότητα, οι ευρωπαίοι ηγέτες έχουν ήδη ξεκινήσει να αποκαλύπτουν την πραγματική φύση της συνεχιζόμενης διαμάχης σχετικά με το χρέος,  και η απάντηση δεν είναι ευχάριστη: το διακύβευμα είναι τελικά η ισχύς και η δημοκρατία πολύ περισσότερο από το χρήμα και την οικονομία.
Οπωσδήποτε, τα οικονομικά μέτρα που κρύβονται πίσω από το πρόγραμμα της Τρόικα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο) και τα οποία επιβλήθηκαν στην Ελλάδα πέντε χρόνια πριν, υπήρξαν ακραία, οδηγώντας σε μια ύφεση της τάξης του 25% στο ΑΕΠ της χώρας. Δε μπορώ να σκεφτώ μια παρόμοια περίπτωση λιτότητας που να έχει οδηγήσει σε τέτοιες καταστροφικές συνέπειες: Για παράδειγμα, το ποσοστό της νεανικής ανεργίας στην Ελλάδα ξεπερνά σήμερα το 60%.
Είναι εντυπωσιακό ότι η Τρόικα έχει αρνηθεί να αποδεχτεί την ευθύνη για ο,τιδήποτε από αυτά ή να παραδεχτεί το πόσο εσφαλμένες υπήρξαν οι προβλέψεις της και πόσο εσφαλμένα αυτά τα μοντέλα. Αλλά αυτό που είναι ακόμη πιο εντυπωσιακό, είναι ότι οι ευρωπαίοι δεν έχουν ακόμη μάθει κάτι σχετικά. Η Τρόικα ακόμη απαιτεί η Ελλάδα να πετύχει ένα πρωτογενές πλεόνασμα (εξαιρουμένων των πληρωμών τόκων) της τάξεως του 3,5% του ΑΕΠ μέχρι το 2018.

Μετακινώντας χρήμα από τη βάση της πυραμίδας στην κορυφή της

του Joseph Stiglitz 

Τα τελευταία χρόνια, τα μνημονιακά, έχουμε ζήσει στη χώρα μας τη βίαιη αρπαγή εισοδημάτων της μεσαίας και της χαμηλής τάξης, ενώ έχει γίνει γνωστό ότι ένα ποσοστό πολιτών ευρισκόμενο στην κορυφή της οικονομικής πυραμίδας έχει αυξήσει τα κέρδη του. Όμως, δεν πρόκειται για κάτι πρωτοφανές. Έχει αναπτυχθεί - στις ΗΠΑ αρχικά - το σύστημα αυτό κατά το οποίο οι άνθρωποι που δραστηριοποιούνται στον χρηματοπιστωτικό τομέα με τη βοήθεια της πολιτικής εξουσίας καταφέρνουν να μεταφέρουν εισοδήματα από τους πτωχότερους στις δικές τους τσέπες. 
Ο νομπελίστας οικονομολόγος Joseph Stiglitz στο βιβλίο του "Το Τίμημα της Ανισότητας" αναλύει την καταστροφική επίδραση της διογκούμενης ανισότητας ανάμεσα στους πτωχούς και τους πλούσιους στη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, της δικαιοσύνης, αλλά και της ίδιας της οικονομίας των χωρών του δυτικού κόσμου. Από αυτό το βιβλίο διάλεξα ένα χαρακτηριστικό κεφάλαιο που -με τη βοήθεια της εμπειρίας που έχουμε ήδη αποκομίσει- θα μας διευκολύνει αρκετά στην κατανόηση της επιβαλλόμενης από τους δανειστές πολιτικής στη χώρα μας.     

Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού τομέα στην καταλήστευση των πτωχότερων στρωμάτων

Ένας από τους τρόπους με τους οποίους βγάζουν λεφτά όσοι βρίσκονται στην κορυφή της οικονομικής πυραμίδας είναι να εκμεταλλεύονται τη δύναμή τους στην αγορά, καθώς και την πολιτική τους ισχύ προκειμένου να ευνοούνται, να αυξάνουν τα εισοδήματα τους, σε βάρος των υπολοίπων.
Ο χρηματοπιστωτικός τομέας έχει αναπτύξει ειδικές ικανότητες και γνώσεις σε μια μεγάλη γκάμα μορφών προσοδοθηρίας. Ήδη αναφέραμε κάποιες, αλλά υπάρχουν πολλές ακόμα: τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εκμεταλλεύτηκαν ασυμμετρίες στην πληροφόρηση (πούλησαν χρεόγραφα φτιαγμένα εξαρχής για να βαρέσουν κανόνι, γνωρίζοντας όμως ότι οι αγοραστές δεν το ήξεραν αυτό)• ανέλαβαν υπέρμετρους κινδύνους - με το κράτος να τους ρίχνει σωσίβιο, σπεύδοντας να τα διασώσει και αναλαμβάνοντας τις ζημίες, η δε γνώση του γεγονότος αυτού, παρεμπιπτόντως, τους επιτρέπει να δανείζονται με χαμηλότερα επιτόκια απ’ ό,τι θα μπορούσαν σε άλλη περίπτωση να δανειστούν και πήραν χρήμα από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ με χαμηλά, σχεδόν μηδενικά, επιτόκια.

Κορυφαίοι οικονομολόγοι για το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ

Μετά την επικράτηση του ΣΥΡΙΖΑ στις εθνικές εκλογές και τις πρώτες κινήσεις από τον νέο πρωθυπουργό και τους αρμόδιους υπουργούς για τα οικονομικά θέματα έχει ξεκινήσει μια πλατιά συζήτηση σχετικά με την ελληνική κρίση. Έχουμε διαβάσει αυτές τις πρώτες μέρες διάφορες δηλώσεις και σχόλια από γνωστούς παγκοσμίως οικονομολόγους. Στο άρθρο του Άρη Χατζηστεφάνου που αναδημοσιεύω στη συνέχεια βρίσκονται συγκεντρωμένα τα βασικά σχόλια των εν λόγω οικονομολόγων. 

ΠΩΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΘΗΚΑΝ ΚΡΟΥΓΚΜΑΝ, ΣΤΙΓΚΛΙΤΖ, ΓΚΑΛΜΠΡΕΙΘ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ

Πριν ακόμη ανακοινωθούν τα τελικά αποτελέσματα επικρατείας το βράδυ των εκλογών της 25ης Ιανουαρίου, ορισμένοι από τους σημαντικότερους οικονομολόγους του πλανήτη κάθισαν μπροστά από τον υπολογιστή τους, καταγράφοντας τις πρώτες τους σκέψεις. Οι πιο ανυπόμονοι άρχισαν να στέλνουν σύντομα μηνύματα και εκτιμήσεις από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και κυρίως το twitter, ενώ οι υπόλοιποι ετοίμαζαν μεγαλύτερα κείμενα.

Το φαινομενικά παράδοξο ήταν ότι αρκετοί από τους εκφραστές της «ορθόδοξης» οικονομικής σκέψης, που αναμενόταν να ασκήσουν σκληρή κριτική στον ΣΥΡΙΖΑ, έσπευσαν να χαιρετίσουν το αποτέλεσμα, ενώ οι «δεδηλωμένοι» υποστηρικτές της νέας κυβέρνησης άσκησαν καλοπροαίρετη «κριτική» - με την έννοια ότι καλούσαν για ακόμη πιο ριζοσπαστικές κινήσεις από την πλευρά του νέου οικονομικού επιτελείου.

Το βραβείο ταχύτερης αντίδρασης ανήκει στο Κέντρο Οικονομικών και Πολιτικών Ερευνών

CERP και τον συνιδρυτή του Mark Weisbrot, ο οποίος παρακολουθεί εδώ και χρόνια την ελληνική κρίση. Αφού παρουσιάζει τις καταστροφικές συνέπειες της μέχρι σήμερα ακολουθούμενης πολιτικής -κυρίως την εκτόξευση της ανεργίας και την απώλεια άνω του 25% του ΑΕΠ-, ο Weisbrot επισημαίνει ότι «τα κεφάλαια που χρειάζεται η Ελλάδα για να ανακάμψει είναι αμελητέα για τα ευρωπαϊκά δεδομένα». Ο ίδιος εξηγούσε, λίγα εικοσιτετράωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες, ότι ο μόνος λόγος για τον οποίο το Βερολίνο φοβάται το ενδεχόμενο εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη είναι ότι μπορεί να προσφέρει τόσο ταχεία ανάκαμψη, ώστε αρκετές ακόμη χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας να θελήσουν να αποχωρήσουν από τη νομισματική ένωση. «Εάν ο ΣΥΡΙΖΑ», καταλήγει ο Weisbrot, "πετύχει να στηρίξει την οικονομία και να επαναφέρει τις θέσεις εργασίας, οι Ισπανοί ψηφοφόροι θα το καταλάβουν πριν προσέλθουν κι αυτοί στις κάλπες».

Μετακινώντας χρήμα από τη βάση της πυραμίδας στην κορυφή της

Έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές στις πρακτικές που ακολουθεί η οικονομική ολιγαρχία των περισσότερων - αν όχι όλων των καπιταλιστικών - κρατών, προκειμένου να συσσωρεύει πλούτο, αποσπώντας τον κομμάτι κομμάτι από τα φτωχότερα στρώματα.
Μερικές από αυτές τις μεθόδους περιγράφει στο παρακάτω κείμενό του ο νομπελίστας οικονομολόγος Joseph Stiglitz.



Ένας από τους τρόπους με τους οποίους βγάζουν λεφτά όσοι βρίσκονται στην κο­ρυφή της οικονομικής πυραμίδας είναι να εκμεταλλεύονται τη δύναμή τους στην αγορά, καθώς και την πολιτική τους ισχύ προκειμένου να ευνοούνται, να αυξάνουν τα εισοδήματα τους, σε βάρος των υπολοίπων.

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας έχει αναπτύξει ειδικές ικανότητες και γνώσεις σε μια μεγάλη γκάμα μορφών προσοδοθηρίας. Όπως αυτό που έκαναν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όταν εκμεταλλεύτηκαν ασυμμετρίες στην πληροφόρηση (πούλησαν χρεόγραφα φτιαγμένα εξαρχής για να βαρέσουν κανόνι, γνωρίζοντας όμως ότι οι αγοραστές δεν το ήξεραν αυτό)· ανέλαβαν υπέρμετρους κινδύνους - με το κράτος να τους ρίχνει σωσίβιο, σπεύδοντας να τα διασώσει και αναλαμβάνοντας τις ζημίες, η δε γνώση του γεγονότος αυτού, παρεμπιπτόντως, τους επιτρέπει να δανείζονται με χαμηλότερα επιτόκια απ’ ό,τι θα μπορούσαν σε άλλη πε­ρίπτωση να δανειστούν παίρνοντας χρήμα από την Κεντρική Τράπεζα της χώρας τους με χαμηλά, σχεδόν μηδενικά, επιτόκια.