Το ζήτημα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου μετά το 1990

To ζήτημα της αποπληρωμής από πλευράς της Γερμανίας του κατοχικού δανείου και των αποζημιώσεων που οφείλονται στη χώρα μας, επανέρχεται κάθε τόσο στην επικαιρότητα μετά τη διακήρυξη από πλευράς των ελληνικών κυβερνήσεων (όποτε θυμούνται αυτό το θέμα) ότι θα επιμείνουν στη διεκδίκηση αυτών των ποσών (αν και το ύψος στο οποίο ανέρχονται αυτά τα ποσά δεν έχει καθοριστεί ακόμα).
Αρκετές φορές οι ελληνικές κυβερνήσεις είχαν υποβάλλει κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες αιτήματα για την καταβολή αυτών των γερμανικών οφειλών προς τη χώρα μας χωρίς επιτυχία, αφού προσέκρουαν στην άρνηση των γερμανών με το επιχείρημα ότι η Συμφωνία του Λονδίνου του 1953 την είχε απαλλάξει από αυτήν την καταβολή μέχρι την οριστική επίλυση του γερμανικού ζητήματος, δηλαδή την επανένωση.
Μετά την επανένωση του 1990 η χώρα μας έθεσε ξανά το θέμα επίσημα στις 14 Νοεμβρίου του 1995 με τη ρηματική διακοίνωση που επέδωσε ο Έλληνας πρέσβυς στη Γερμανία Ιωάννης Μπουρλογιάννης-Τσαγγαρίδης στο γερμανό υφυπουργό Εξωτερικών Χάρτμαν, χωρίς αποτέλεσμα (φυσικά !).
Στο παρακάτω κείμενο του Δημ.Κ.Αποστολόπουλου* περιγράφεται η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί πάνω σε αυτό το θέμα από το 1990 και μετά, ενώ προτείνονται και κάποια επιχειρήματα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει η χώρα μας στις συζητήσεις για τη διεκδίκηση αυτών των ποσών.

-->

Το ζήτημα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου μετά το 1990

Μόνο σε έναν και μοναδικό ουσιαστικό λόγο θα μπορούσε να στηριχθεί η αναβολή της αποπληρωμής των πολεμικών χρεών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και αυτός ήταν η διαίρεση των δύο Γερμανιών. Το 1990 οι δύο Γερμανίες ενώθηκαν και το θέμα της Γερμανίας ρυθμίστηκε οριστικά στο διεθνές πεδίο. Από τη δεκαετία του 1990 δημιουργήθηκαν οι συνθήκες για την Ελλάδα, όπως και για άλλες χώρες, που καταστράφηκαν από τη Γερμανία κατά τη διάρκεια του πολέμου, ώστε να ξεκινήσει εκ νέου η πολιτική συζήτηση γύρω από την προβληματική των αποζημιώσεων. Με την υπογραφή της Συνθήκης της Μόσχας της 12ης Σεπτεμβρίου 1990 (γνωστής ως Συνθήκης «2+4»: Δυτική και Ανατολική Γερμανία μαζί με ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία), η οποία βέβαια σύμφωνα με την άποψη της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης δεν έχει τη νομική ισχύ Συνθήκης Ειρήνης, αλλά από τη στιγμή που ρυθμίζει οριστικά το γερμανικό ζήτημα είναι λογικό να ερμηνευθεί ως τέτοια, είναι σαφές ότι το Σύμφωνο του Λονδίνου του 1953, που μέχρι τότε αποτελούσε εμπόδιο για τη χορηγία αποζημιώσεων, μετατράπηκε σε δεσμευτική για την ενιαία Γερμανία νομική υποχρέωση. Στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε η ελληνική κυβέρνηση με την επίδοση της ρηματικής διακοίνωσης του 1995.

Kατοχικό δάνειο και Γερμανικές αποζημιώσεις (του Στ.Λυγερού)

Το θέμα του κατοχικού δανείου και των πολεμικών αποζημιώσεων βρίσκεται συνεχώς στην επικαιρότητα τον τελευταίο καιρό. Το έφερνε σε συζητήσεις η ελληνική πλευρά, φυσικά. Το ανέφερε στην πρόσφατη συνάντησή του με τη Μέρκελ και ο έλληνας πρωθυπουργός. Όμως πρόσφατα, το θέμα άρχισε να συγκινεί όλο και περισσότερους γερμανούς. Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απήχηση που είχε τηλεοπτική εκπομπή στο κανάλι ZDF** που το παρουσίασε με σατυρικό μεν αλλά άκρως εύστοχο τρόπο, έχοντας μάλιστα καλεσμένο έναν επιζήσαντα από τη σφαγή του Διστόμου, τον κ.Αργύρη Σφουντούρη. 
Με τη συζήτηση να φουντώνει και στο εσωτερικό της χώρας της, η γερμανική κυβέρνηση δύσκολα θα αποφύγει πλέον τις ευθύνες της από την καταστροφή που προκάλεσε στη χώρα μας και κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Στο blog έχω ασχοληθεί αρκετές φορές με το θέμα (βρείτε προηγούμενα posts με τη βοήθεια του tag cloud στη διπλανή στήλη). Στη συνέχεια αναδημοσιεύω* σχετική ανάλυση του κ.Σταύρου Λυγερού, την κριτική ματιά του οποίου, είναι γνωστό ότι εκτιμώ ιδιαίτερα. 




Kατοχικό δάνειο και Γερμανικές αποζημιώσεις

Ο επίσημος απολογισμός των καταστροφών που προκάλεσαν οι δυνάμεις του Άξονα στην Κατοχή μιλάει από μόνος του:
-Οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής έκαψαν ολοσχερώς πάνω από 100 πόλεις και χωριά σ’ όλη την Ελλάδα.
-Εκτέλεσαν 56.225 αθώους πολίτες.
-Πήραν όμηρους πάνω από 105.000, οι οποίοι κατέληξαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στα κρεματόρια. Ελάχιστοι εξ αυτών επέζησαν.
-Προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές σε 1.770 χωριά.
-Πυρπόλησαν πάνω από 400.000 σπίτια.
-Κατέστρεψαν το 70% των λιμενικών εγκαταστάσεων, το μεγαλύτερο μέρος του οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου και το σύνολο των σιδηροδρομικών γεφυρών και τούνελ.
-Βύθισαν το 75% του ελληνικού εμπορικού στόλου.
-Άρπαξαν το 80% των μέσων μεταφοράς και το 51% των δημόσιων και ιδιωτικών επιχειρήσεων.
-Οι μισές ελληνικές οικογένειες είχαν θύματα.
-Το 10% του συνολικού πληθυσμού υπέστη αναπηρία.
-Το 75% των παιδιών προσβλήθηκε από ασθένειες, οι οποίες τα ταλαιπώρησαν και μετά την απελευθέρωση.
-Οι συνολικές απώλειες, λόγω των εκτελέσεων, της πείνας, των ασθενειών και της υπογεννητικότητας κατά τη διάρκεια της Κατοχής, έχουν υπολογισθεί σε 1.106.000 ανθρώπους, ή στο 13,5% του ελληνικού πληθυσμού. Είναι το υψηλότερο ποσοστό σ’ ολόκληρη την Ευρώπη.
-Υπολογίζεται ότι από τη λεηλασία μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, καθώς και από παράνομες ανασκαφές, οι κατακτητές μετέφεραν στη Γερμανία 8.500 αρχαιολογικούς θησαυρούς. Είναι αξιοσημείωτο πως ενώ το Βερολίνο ζητάει από τη Μόσχα να επιστρέψει τα έργα τέχνης που άρπαξε ο Κόκκινος Στρατός το 1945, αρνείται να συζητήσει την επιστροφή στην Ελλάδα των κλεμμένων αρχαιολογικών θησαυρών.

Κατοχικό Δάνειο: Ποιος έχει δίκιο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο;

Με το θέμα του κατοχικού δανείου έχουμε ασχοληθεί κι άλλες φορές από αυτή την ιστοσελίδα (μπορείτε να βρείτε προηγούμενα posts πατώντας τις λέξεις "κατοχικό δάνειο" στο νέφος στο δεξί μέρος της σελίδας).
Για πληρέστερη ενημέρωση πάνω σε αυτό το θέμα, που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τη χώρα μας για πολλούς και διάφορους λόγους, παραθέτω ένα ακόμα σχετικό άρθρο που υπογράφει ο καθηγητής διεθνούς δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών Αντώνης Μπρεδήμας. 

Καταρχάς, θα πρέπει να λεχθεί ότι το Κατοχικό Δάνειο αποτελεί πράγματι «δάνειο», παρά το γεγονός ότι επιβλήθηκε στην Ελλάδα από τις δυνάμεις κατοχής (αναγκαστικό δάνειο). Στο νομικό επίπεδο, οι δυνάμεις κατοχής (Γερμανία, Ιταλία) είχαν τη δυνατότητα να αποσπάσουν από την Ελλάδα τα ποσά του δανείου ως «έξοδα κατοχής». Όμως, η ίδια η Γερμανία συνειδητοποίησε ότι η διατήρηση της δημόσιας τάξης και ασφάλειας στην Ελλάδα ήταν η προϋπόθεση για την ισχυροποίησή της στη χώρα, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις στο μέτωπο της Β. Αφρικής. Και αυτό δεν θα ήταν κατορθωτό με τη συνέχιση της αφαίμαξης από την Ελλάδα αυτών των τεράστιων ποσών (το κόστος κατοχής για την Ελλάδα αντιστοιχούσε στο 114% του ΑΕΠ της, ενώ σε άλλες κατεχόμενες χώρες το ποσοστό αυτό ήταν: 18% για την Ολλανδία, 24% για το Βέλγιο και 69% για τη Νορβηγία). Έτσι, προκειμένου να συνεχιστεί η χρηματοδότηση των στρατιωτικών δυνάμεων της Γερμανίας στην Ελλάδα (αλλά στην πράξη και σε άλλες περιοχές, όπως λ.χ. στη Βόρεια Αφρική), χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος του δανείου, ώστε να «ελαφρυνθεί» η κοινωνική πίεση σε βάρος των Ελλήνων, αφού τα δανεικά θα επιστρέφονταν κάποια στιγμή.

Τα Οικονομικά της Γερμανίας του Μεσοπολέμου

Η ιστορία διδάσκει. 
Τα τελευταία τρία χρόνια ακούγεται πολύ συχνά η σύγκριση της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας με τη γερμανική Δημοκρατία της Βαϊμάρης.
Πολλοί είναι αυτοί που δεν ξέρουν τί ακριβώς συνέβαινε εκείνα τα χρόνια, που ακολούθησαν την ήττα της Γερμανίας στο Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Βρήκα ένα άρθρο του Γιώργου Καρακατσάνη που περιγράφει πολύ συνοπτικά την οικονομική κατάσταση της Γερμανίας μεταξύ 1919 και 1933. Το αναδημοσιεύω για όσους δεν αρέσκονται στις λεπτομερείς ιστορικές εξιστορήσεις.

Ανάμεσα στις άλλες σκέψεις που μου γεννήθηκαν ξαναδιαβάζοντας για εκείνη την περίοδο, είναι και αυτή: "Η Γερμανία τότε ηττήθηκε σε έναν πόλεμο που η ίδια προκάλεσε και γι'αυτό αναγκάστηκε να αποζημιώσει τους νικητές για την οικονομική ζημιά που τους είχε προκαλέσει. Σήμερα, πάλι η Γερμανία έχει προκαλέσει έναν (οικονομικό) πόλεμο που έχει καταστρέψει τα κράτη της νότιας Ευρώπης, μέχρι στιγμής. Όταν θα ηττηθεί και σ'αυτόν τον πόλεμο, θα κληθεί να αποζημιώσει τα κράτη που κατέστρεψε;" Τι ρωτάω; σκέφτεστε τώρα. 'Ονειρα φθινοπωρινής νυκτός.   
Και μια άλλη σκέψη: "Η Γερμανία έζησε αυτή την "περιπέτεια", επειδή έχασε έναν πόλεμο. Η Ελλάδα ποιόν πόλεμο έχασε; Ο δικός της πόλεμος ήταν η εναλλαγή στην εξουσία του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, τα δυο κόμματα που συνεχίζουν το έργο τους ενωμένα πλέον".
Και μην πει κάποιος ότι τα μνημόνια είναι αποτέλεσμα της παγκόσμιας κρίσης, γιατί υπάρχουν και άλλα κράτη που αντιμετωπίζουν τις ίδιες "δυσκολίες", αλλά δεν τους έχουν επιβληθεί μνημόνια υποτέλειας.
Ας δούμε, όμως, τι γράφει στο άρθρο του ο Γ.Καρακατσάνης...

Η κρίση που περνάει η χώρα περιγράφεται από πολλούς σαν πρωτόγνωρη και συγκρίνεται μόνο με την καταστροφή που επιφέρει ένας πόλεμος. Η Ελλάδα παρουσιάζεται σαν τον αδύναμο κρίκο της Ευρωζώνης. Μια χώρα πλήρως αφερέγγυα και ανάξια της εμπιστοσύνης των εταίρων της. Τα χρέη της χώρας είναι αδύνατο να αποπληρωθούν και οι δανειστές μας αναγκάζονται να επιβάλλουν αποικιοκρατικούς όρους για να εισπράξουν τα χρήματα που τους οφείλονται. Η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα έχει βρεθεί σε παρόμοια θέση πολλές φορές στο παρελθόν. Δεν είναι όμως μόνο η Ελλάδα που έχει βρεθεί σε παρόμοια δύσκολη θέση. Ακόμα και η Γερμανία, η οποία σήμερα κρατάει τα σκήπτρα της ηθικής στην Ευρώπη και είναι υπέρμαχος της σωστής δημοσιονομικής διαχείρισης έχει βρεθεί σε παρόμοια κατάσταση στο παρελθόν. Οι ομοιότητες μάλιστα με τη σημερινή Ελλάδα είναι συγκλονιστικές.

Οι γερμανικές πολεμικές οφειλές και το ελληνικό χρέος

Όσο και αν προσπαθεί η γερμανική πλευρά να υποβαθμίσει το ελληνικό αίτημα για την - επιτέλους - καταβολή στη χώρα μας των πολεμικών αποζημιώσεων και την εξόφληση του κατοχικού δανείου, φαίνεται ότι - επειδή αντιλαμβάνονται πως δεν θα καταφέρουν να αποφύγουν τις συγκεκριμένες υποχρεώσεις τους μέχρι τέλους - ψάχνουν να βρουν τον πλέον ανώδυνο γι'αυτούς τρόπο να ξεμπερδεύουν οριστικά με το συγκεκριμένο αγκάθι. Και, μάλλον, θα προσπαθήσουν να το κάνουν αυτό σύντομα, όσο βρίσκονται στην ελληνική κυβέρνηση άτομα, τα οποία αισθάνονται/ξέρουν ότι είναι του χεριού τους.
Στο παρακάτω άρθρο του ο Παναγιώτης Ρουμελιώτης κάνει μια ιστορική αναδρομή στις διευθετήσεις των πολεμικών χρεών των γερμανών, που βρέθηκαν να οφείλουν όσες φορές αυτοί στον 20ό αιώνα αιματοκύλησαν τον πλανήτη, αιχμάλωτοι του υπερφίαλου κι επεκτατικού DNA τους, και προτείνει διαπραγματευτικά όπλα που μπορεί να προβάλλει η ελληνική πλευρά, προκειμένου να επιτύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Τα γερμανικά πολεμικά χρέη και το νέο "κούρεμα" του ελληνικού χρέους

(του Παναγιώτη Ρουμελιώτη)

Πρόσφατα (7/6/2013) πραγματοποιήθηκε στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Βερολίνο μια πολύ εν­διαφέρουσα συζήτηση μεταξύ Γερμανών ευ­ρωβουλευτών, ακαδημαϊκών και πολιτικών επιστημόνων σχετικά με τις γερμανικές πολε­μικές αποζημιώσεις και το «κούρεμα» του ελ­ληνικού χρέους. Σύμφωνα με σχετικό άρθρο της Deutsche Welle, το βασικό συμπέρασμα από τη συζήτηση αυτή ήταν ότι το σενάριο άμεσης πληρωμής από τη Γερμανία στην Ελλάδα πολεμικών αποζημιώσεων πρέπει ν' αποκλειστεί. Αλλά υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι διευθέτησης του θέματος. Συγκεκρι­μένα, θα πρέπει να διερευνηθεί η δυνατότητα ενός είδους σιωπηρής αναγνώρισης των γερ­μανικών οφειλών (στις οποίες θα περιλαμβά­νονται τόσο οι πολεμικές επανορθώσεις όσο και οι γερμανικές οφειλές από το κατοχικό δάνειο), σε συνδυασμό με μια απομείωση του ελληνικού χρέους. Επίσης η Γερμανία οφείλει να καταβάλει στην Ελλάδα, ενδεχομένως μέσα από ένα Ταμείο Επενδύσεων, και χρήματα.

Η λύση αυτή φαίνεται αναγκαία και εφικτή, παρά τα προβλήματα που θα προκύψουν στην πορεία των διαπραγματεύσεων - κυ­ρίως όσον αφορά στο ύψος των αποζημιώ­σεων και του έντοκου κατοχικού δανείου.

Πριν αναπτύξω τα επιχειρήματα που θα μπορούσαν θα χρησιμοποιηθούν σε μια τέτοια διαπραγμάτευση, είναι σκόπιμο ν' αναφέρω το ιστορικό των ρυθμίσεων και διαγραφών των γερμανικών χρεών που σχε­τίζονται με τις πολεμικές επανορθώσεις.